Vận tải xanh ở Thủ đô: Phép thử cho hạ tầng và năng lực chuyển đổi

Nhiều năm qua, vận tải đường bộ sử dụng nhiên liệu hóa thạch được xem là một trong những nguồn phát thải lớn, gây áp lực đáng kể lên môi trường và chất lượng không khí đô thị. Theo thống kê, vận tải đường bộ hiện chiếm khoảng 75% lượng khí thải của toàn ngành giao thông vận tải — lĩnh vực đóng góp tỷ trọng lớn trong tổng phát thải khí nhà kính toàn cầu.

Trước áp lực về môi trường và biến đổi khí hậu, nhiều quốc gia đã đẩy mạnh các chính sách kiểm soát khí thải, phát triển phương tiện sử dụng năng lượng sạch và hạn chế dần xe sử dụng động cơ đốt trong tại khu vực đô thị. Tại Việt Nam, mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 theo cam kết tại COP26 đang tạo động lực mạnh mẽ cho quá trình chuyển đổi xanh trong lĩnh vực giao thông vận tải.

Hà Nội thí điểm vùng phát thải thấp

Từ ngày 1/7/2026, Hà Nội dự kiến sẽ thí điểm vùng phát thải thấp tại phường Hoàn Kiếm theo Nghị quyết 57/2025 của HĐND TP Hà Nội, bao gồm vùng đệm và vùng lõi.

Cụ thể, vùng đệm được bao quanh bởi các tuyến phố Hàng Đậu, Phùng Hưng, Tràng Thi, Hàng Khay, Tràng Tiền, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật trở vào trong khu vực phố Cổ. Hà Nội sẽ thực hiện cấm xe ô tô trên 16 chỗ theo khung giờ, gồm: Sáng từ 06 giờ đến 09 giờ, chiều từ 16 giờ đến 19 giờ 30 hàng ngày.

Vùng lõi sẽ gồm 11 tuyến phố bao quanh: Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân, Lý Thái Tổ.

Tại vùng lõi, Hà Nội sẽ cấm toàn bộ xe mô tô, xe gắn máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch (xe xăng) hoạt động kinh doanh trên nền tảng phần mềm ứng dụng hỗ trợ kết nối vận tải.

Đối với xe máy xăng không hoạt động kinh doanh trên nền tảng phần mềm ứng dụng hỗ trợ kết nối vận tải, sẽ bị cấm lưu thông theo khung giờ: Từ 18 giờ - 24 giờ thứ 6; từ 06 giờ - 24 giờ thứ 7, chủ nhật.

Tái cấu trúc thị trường phương tiện giao thông

Về lộ trình “xanh hoá” phương tiện vận tải tại Hà Nội, ông Nguyễn Kế Tấn, Phó Chủ tịch Hội Môi trường Giao thông Vận tải Việt Nam, cho biết: “Việc Hà Nội thí điểm vùng phát thải thấp theo 3 giai đoạn cụ thể là hợp lý. Tôi hoàn toàn ủng hộ và đánh giá rất cao chủ trương của UBND TP Hà Nội cũng như các cơ quan chức năng khi chuẩn bị triển khai mô hình vùng phát thải thấp.

Lộ trình trong từng giai đoạn tính toán khá sát với tình hình thực tế, không gây xáo trộn và ảnh hưởng quá lớn đến đời sống của người dân. Đây là bước đi mang tính tất yếu và là bước ngoặt để chúng ta chuyển đổi sang mô hình phát triển bền vững hơn”.

Theo ông Tấn, những năm trở lại đây, ô nhiễm môi trường ở TP Hà Nội luôn trong tình trạng báo động cao, trong đó giao thông là nhân tố chính. Vì vậy, việc hình thành vùng phát thải thấp không chỉ đơn giản là hướng tới môi trường xanh – sạch mà còn là sự quyết tâm thúc đẩy tái cấu trúc thị trường phương tiện giao thông, giúp thay đổi thói quen di chuyển của người dân và mở ra một giai đoạn chuyển đổi dài hạn đối với đô thị Hà Nội.

Cụ thể, khi vùng phát thải thấp được hình thành, hệ thống giao thông công cộng, xe buýt điện, xe đạp công cộng sẽ là những phương tiện giao thông chủ lực, giúp người dân di chuyển trong khu vực nội đô. Từ đó góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân, tạo ra một môi trường đô thị văn minh, xanh – sạch – đẹp.

“Về dài hạn, diện mạo giao thông đô thị và môi trường của Hà Nội sẽ thay đổi theo hướng tích cực, giảm phát thải ô nhiễm và giảm bụi mịn, góp phần bảo đảm sức khoẻ cho các thế hệ tương lai”, ông Tấn chia sẻ thêm.

Bên cạnh đó, tại vùng phát thải thấp, Hà Nội cũng không khuyến khích đăng ký mới phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch; cấm xe tải trên 3.500kg sử dụng nhiên liệu hóa thạch vào khu vực; cấm ô tô không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 (Euro 4) theo quy định.

Giai đoạn 2 (từ ngày 01/01/2027 – 31/12/2027): Hà Nội sẽ tiến hành mở rộng khu vực thí điểm tại phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam. Trong đó, vùng lõi phường Hoàn Kiếm, Cửa Nam bao gồm 14 tuyến phố bao quanh: Nguyễn Du, Hàn Thuyên, Trần Hưng Đạo, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Hàng Đậu, Cửa Đông, Lý Nam Đế, Tôn Thất Thiệp, Điện Biên Phủ, Hàng Bông, Cửa Nam, Lê Duẩn.

Từ 01/01/2028 - 31/12/2029, triển khai giai đoạn 3 với vùng phát thải thấp được mở rộng toàn bộ khu vực trong vành đai 1, gồm 9 phường được bao quanh bởi các tuyến: Hoàng Cầu, Đê La Thành Ô Chợ Dừa, Xã Đàn, Đại Cồ Việt. Trần Khát Chân, Nguyễn Khoái, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Yên Phụ, Nghi Tàm, Âu Cơ, An Dương Vương, Lạc Long Quân, Bưởi, Cầu Giấy.

Việc triển khai vùng phát thải thấp được xem là bước đi quan trọng trong chiến lược giảm phát thải và phát triển giao thông bền vững của Hà Nội. Tuy nhiên, đây cũng là “phép thử” lớn đối với khả năng thích ứng của hạ tầng giao thông, hệ thống vận tải công cộng, doanh nghiệp và cả thói quen di chuyển của người dân đô thị.

Chị Minh Hiền, ở phố Lý Thái Tổ, phường Hoàn Kiếm, Hà Nội, chia sẻ: “Việc chia giai đoạn và khu vực thí điểm vùng phát thải thấp là hợp lý cũng như không gây xáo trộn quá lớn đối với sinh hoạt của người dân, đặc biệt là những người sinh sống ở vùng lõi. Bởi phần lớn thời gian cấm xe gắn máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch (xe xăng) rơi vào cuối tuần, trùng với thời gian diễn ra phố đi bộ nên người dân không bị ảnh hưởng đến việc đi làm”.

Theo chị Minh Hiền, ban đầu thì chị cũng như hàng xóm xung quanh có thể chưa quen nhưng dần dần chắc chắn sẽ thích nghi được. Nhà chị đã có kế hoạch đổi xe điện nên việc triển khai giai đoạn 1 từ ngày 01/07/2026 cũng không bị ảnh hưởng nhiều.

“Tôi nghĩ đây như một cuộc đổi mới lớn về giao thông đô thị, nó sẽ dần thay đổi thói quen đi lại của người dân Thủ đô, đặc biệt là những người dân đang sinh sống trong khu vực trung tâm. Tôi hy vọng song song với việc thí điểm này thì hệ thống hạ tầng và giao thông công cộng cũng sẽ được quy hoạch lại, phù hợp và thuận tiện cho người dân hơn”, chị Minh Hiền chia sẻ thêm.

Việc Hà Nội từng bước triển khai vùng phát thải thấp, mở rộng phương tiện công cộng sử dụng điện và khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện xanh không chỉ là giải pháp giảm ô nhiễm trước mắt mà còn cho thấy quyết tâm xây dựng một đô thị hiện đại, bền vững và lấy chất lượng sống của người dân làm trung tâm. Tuy nhiên, để hành trình xanh hóa giao thông đạt hiệu quả lâu dài, bên cạnh chính sách và hạ tầng đồng bộ, rất cần sự đồng hành của doanh nghiệp và thay đổi trong thói quen di chuyển của cộng đồng.

Doanh nghiệp chuyển phát tăng tốc chuyển đổi phương tiện xanh

Trao đổi với phóng viên, ông Vũ Văn Bắc, Phó Giám đốc Công ty Cổ Phần chuyển phát nhanh New Post, cho biết: “Với hơn 10 năm hoạt động trong lĩnh vực chuyển phát nhanh, New Post đang nghiên cứu và dần thay thế các phương tiện động cơ đốt trong sang xe điện, xe hybrid, đặc biệt trong khâu giao thư báo, hàng hoá chặng cuối tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, các dòng xe tải điện, xe tải hybrid vẫn chưa phổ biến, còn hạn chế về thương hiệu, mẫu mã. Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc lựa chọn phương tiện chuyển đổi”.

Theo ông Bắc, trên thị trường hiện nay, xe van điện của một số hãng có kích thước, tải trọng khá nhỏ, không phù hợp với quá trình vận chuyển thư báo, hàng hoá hàng ngày của công ty. Trong khi, xe tải có tải trọng trên 2 tấn lại bị cấm đi vào nội đô theo khung giờ cố định, gây khó khăn trong hoạt động thư báo, hàng hoá của doanh nghiệp.

Ông Bắc cho rằng, việc hạn chế và cấm xe tải có tải trọng trên 2 tấn đi vào nội đô cần phân loại theo đặc thù của từng doanh nghiệp vận tải. Đối với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bưu chính, chuyển phát nhanh, Hà Nội nên tạo điều kiện về thời gian đi lại trong nội thành để đảm bảo kết nối nhanh chóng và chính xác.

“Theo lộ trình từ nay đến năm 2030, công ty New Post sẽ chuyển đổi 100% phương tiện hoạt động giao thư báo, hàng hoá tại Hà Nội và TP Hồ chí Minh sang xe điện, xe hybird. Các phương tiện cũ nếu chưa hết khấu hao sẽ được chuyển về các tỉnh, thành phố khác để sử dụng. Mục tiêu của New Post đến năm 2050 là sẽ chuyển đổi 100% phương tiện kết nối chặng cuối tại các tỉnh, thành phố sang phương tiện sử dụng điện, năng lượng sạch”, ông Bắc chia sẻ thêm.

Chuyển đổi xanh trong vận tải: Cần hạ tầng đi trước

Trong tháng 04/2026 vừa qua, hệ thống vận tải hành khách công cộng Hà Nội đã đồng loạt đưa vào vận hành thêm 10 tuyến xe buýt điện với 288 phương tiện mới. Tiếp đó, hàng loạt tuyến như 74, 90, 36, 16, 24, 29… tiếp tục được thay thế phương tiện diesel bằng xe buýt điện hiện đại, thân thiện môi trường. Đây được xem là bước mở đầu quan trọng cho kế hoạch chuyển đổi phương tiện sử dụng năng lượng sạch trong năm 2026.

Theo thống kê, tính đến ngày 30/04/2026, toàn thành phố có 822 xe buýt sử dụng điện và năng lượng xanh, gồm 683 xe buýt điện và 139 xe sử dụng khí CNG, chiếm khoảng 42,1% tổng số phương tiện toàn mạng. Riêng số xe buýt điện đã đạt khoảng 35% tổng đoàn phương tiện.

Việc “xanh hóa” vận tải công cộng được xem là giải pháp nền tảng để cải thiện môi trường sống. Đồng thời góp phần thực hiện lộ trình thí điểm vùng phát thải thấp tại Thủ đô.

Trao đổi với phóng viên Tạp chí Môi trường Giao thông, ông Vũ Văn Bắc, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần chuyển phát nhanh New Post cho biết: “Việc triển khai thí điểm vùng phát thải thấp là một chủ trương đúng và cần triển khai theo lộ trình cụ thể, phù hợp với thực tiễn, nhằm đảm bảo cho người dân cũng như các doanh nghiệp vận tải có thời gian thích nghi”.

Theo ông Bắc, việc chuyển đổi sang phương tiện thân thiện với môi trường không phải vấn đề quá lớn với doanh nghiệp, bởi mỗi một doanh nghiệp vận tải đều có lộ trình mua cũng như thanh lý xe ô tô hàng năm. Vấn đề nằm ở đây là hạ tầng giao thông, trạm sạc cũng như những chính sách thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi phương tiện.

“Độ phủ của trạm sạc xe điện cũng là hạn chế, doanh nghiệp mua xe để vận hành hiệu quả nhưng nếu mất quá nhiều thời gian để tìm và chờ đợi sạc điện thì sẽ tạo áp lực lớn cho hoạt động vận tải của doanh nghiệp. Hạ tầng giao thông cũng như trạm sạc cần phải đáp ứng đủ, tạo thuận lợi thì doanh nghiệp mới yên tâm chuyển đổi sang phương tiện xanh”, ông Bắc cho biết thêm.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Công Hùng, Chủ tịch Hiệp hội Taxi Hà Nội khẳng định, chủ trương xanh hoá giao thông của thành phố Hà Nội là xu thế tất yếu và cần thiết. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tiễn hiệu quả, cần đảm bảo các nguyên tắc: Lộ trình hợp lý – có tính khả thi, Cơ chế hỗ trợ đủ mạnh – đặc biệt về tài chính, Hạ tầng đi trước một bước – đặc biệt là trạm sạc và công nghệ điều hành.

Theo ông Hùng, nếu có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và doanh nghiệp, Hà Nội hoàn toàn có thể đạt mục tiêu xanh hóa, đồng thời vẫn đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành vận tải.

Trong bối cảnh nhu cầu đi lại và vận tải hàng hóa ngày càng gia tăng, việc phát triển một hệ thống giao thông thân thiện với môi trường đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với các đô thị lớn như Hà Nội. Không chỉ góp phần giảm phát thải khí nhà kính, các giải pháp vận tải xanh còn mở ra hướng phát triển bền vững cho ngành giao thông, đồng thời giúp doanh nghiệp từng bước tối ưu chi phí vận hành và nâng cao năng lực cạnh tranh trong xu thế chuyển đổi mới.

Theo Nguyễn Tuấn - Tạp chí Môi trường Giao thông