Hải Phòng: Mở rộng “mạch nối” đa phương thức, tạo đà cho logistics bứt phá
Với hệ thống cảng biển cửa ngõ quốc tế cùng mạng lưới đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa, Hải Phòng có nhiều điều kiện để phát triển vận tải đa phương thức. Khi đường biển, đường bộ, đường sắt và đường thủy được kết nối thành một chuỗi thống nhất, hàng hóa không chỉ được lưu chuyển thông suốt hơn mà còn góp phần rút ngắn thời gian, giảm chi phí, nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng và sức cạnh tranh của hệ thống logistics.
Từ lợi thế cửa ngõ đến yêu cầu kết nối phía sau cảng
Với vị trí cửa ngõ quốc tế của miền Bắc, hệ thống cảng biển quy mô lớn và sự hội tụ của nhiều phương thức vận tải, Hải Phòng đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển thành trung tâm logistics quốc tế. Tuy nhiên, cùng với đà tăng trưởng mạnh của hàng hóa qua cảng, yêu cầu tổ chức một mạng lưới giao thông kết nối đồng bộ, hiệu quả ngày càng trở nên cấp thiết.
Năm 2025, sản lượng hàng hóa thông qua hệ thống cảng biển Hải Phòng đạt khoảng 114,5 triệu tấn, tăng gần 10 triệu tấn so với năm trước; sản lượng container đạt hơn 8,2 triệu TEU, tăng trên 10%. Hệ thống cảng cũng ghi nhận hơn 40.000 lượt phương tiện ra vào trong năm, trong đó có khoảng 19.000 lượt tàu biển.
Bước sang năm 2026, đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì. Trong 5 tháng đầu năm, sản lượng hàng hóa qua hệ thống cảng biển Hải Phòng đạt hơn 50 triệu tấn, tăng 8% so với cùng kỳ; sản lượng container cũng tăng 8%. Tổng số lượt tàu thuyền đạt 17.162 lượt, trong đó có 7.493 lượt tàu biển.
Đáng chú ý, năm 2025 đánh dấu bước phát triển mạnh của khu vực cảng nước sâu Lạch Huyện khi các bến container số 3 và 4 được đưa vào khai thác. Hai bến có tổng chiều dài 750 m, độ sâu -16 m, có khả năng tiếp nhận tàu container đến 165.000 DWT, tương đương khoảng 14.000 TEU. Việc đưa thêm các bến nước sâu vào khai thác góp phần nâng cao năng lực tiếp nhận tàu lớn, mở rộng khả năng kết nối trực tiếp với các thị trường quốc tế.
Đối với Cảng Hải Phòng, năm 2025 cũng ghi dấu mốc đặc biệt khi sản lượng container lần đầu vượt 2 triệu TEU. Doanh nghiệp đạt sản lượng hàng hóa 43,55 triệu tấn, doanh thu 3.545 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế 1.280 tỷ đồng. Sang năm 2026, Cảng Hải Phòng đặt mục tiêu sản lượng 60 triệu tấn, trong đó container đạt 3 triệu TEU.
Những con số trên cho thấy sức tăng trưởng mạnh của hệ thống cảng biển, đồng thời đặt ra bài toán về năng lực của toàn bộ mạng lưới giao thông phía sau cảng.
Một container sau khi được dỡ khỏi tàu vẫn còn một hành trình dài tới nhà máy, khu công nghiệp, kho hàng hoặc trung tâm phân phối. Nếu phần lớn hàng hóa tiếp tục phụ thuộc vào xe tải trong toàn bộ hành trình, áp lực lên hệ thống đường bộ sẽ ngày càng lớn. Chi phí nhiên liệu, nhân công, phí cầu đường, thời gian chờ và nguy cơ ùn tắc có thể trực tiếp làm gia tăng chi phí logistics.
Thực tế này càng đáng lưu ý khi Hải Phòng có lợi thế đặc biệt với 5 loại hình giao thông gồm đường biển, đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa và hàng không. Đây là nền tảng quan trọng để thành phố phát triển thành trung tâm logistics lớn của miền Bắc và từng bước vươn tới vai trò trung tâm logistics quốc tế. Vấn đề vì thế không nằm ở việc thiếu phương thức vận tải, mà ở khả năng kết nối và tổ chức các phương thức đó thành một chuỗi vận chuyển hiệu quả.
Một container từ tàu biển có thể được chuyển tiếp bằng sà lan đến các địa phương trong vùng đồng bằng sông Hồng; những lô hàng trên hành trình dài có thể sử dụng đường sắt; xe tải đảm nhận chặng cuối tới nhà máy, kho hàng hoặc trung tâm phân phối. Khi mỗi phương thức được bố trí đúng với lợi thế, doanh nghiệp sẽ có thêm lựa chọn, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào đường bộ. Đó cũng chính là nền tảng của vận tải đa phương thức.
Đồng bộ “mạch nối” để hình thành chuỗi logistics liền mạch
Để vận tải đa phương thức thực sự trở thành động lực tăng trưởng, Hải Phòng cần hình thành một chuỗi vận chuyển liền mạch, trong đó mỗi phương thức đảm nhận đúng lợi thế của mình.
Đường bộ có tính linh hoạt cao, phù hợp với chặng đầu và chặng cuối. Trong khi đó, đường sắt và đường thủy có thể đảm nhận khối lượng hàng lớn trên những hành trình dài, qua đó giảm áp lực cho đường bộ và nâng cao hiệu quả vận chuyển.
Với vị trí cửa ngõ quốc tế, Hải Phòng đang có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển mô hình này. Hệ thống cảng biển, đặc biệt khu vực Lạch Huyện, ngày càng được đầu tư mở rộng; mạng lưới đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa tạo khả năng kết nối Hải Phòng với các tỉnh, thành trong vùng đồng bằng sông Hồng và các trung tâm sản xuất lớn phía Bắc.
Trong đó, đường sắt được xem là một mắt xích còn nhiều dư địa phát triển. Phương thức này có ưu thế vận chuyển khối lượng hàng lớn, ổn định trên các tuyến dài và ít chịu tác động bởi ùn tắc giao thông. Tuy nhiên, để tăng sức hấp dẫn đối với doanh nghiệp, cần đồng bộ từ năng lực tuyến, ga hàng hóa, lịch chạy tàu, thiết bị xếp dỡ đến khả năng kết nối trực tiếp với cảng biển và các trung tâm logistics.
Nếu container phải trải qua quá nhiều khâu trung chuyển, thời gian chờ kéo dài hoặc phát sinh thêm chi phí bốc dỡ, lợi thế của đường sắt sẽ bị suy giảm. Vì vậy, việc tổ chức các tuyến vận chuyển hàng hóa ổn định, có lịch trình phù hợp với hoạt động khai thác cảng là yếu tố quan trọng để doanh nghiệp có thể chủ động xây dựng phương án vận chuyển.
Đường thủy nội địa cũng là một hướng cần được khai thác mạnh hơn. Với mạng lưới sông kết nối Hải Phòng với nhiều địa phương trong vùng, sà lan có thể đảm nhận lượng hàng lớn, đặc biệt là container, qua đó giảm số lượng phương tiện phải vận chuyển trên đường bộ.
Để phát huy lợi thế này, cần tiếp tục nâng cấp luồng tuyến, bến thủy, phương tiện và hệ thống xếp dỡ; đồng thời hình thành các tuyến vận chuyển ổn định giữa cảng biển với khu công nghiệp, kho hàng và trung tâm logistics.
Thực tế cho thấy, không thể phát triển từng phương thức vận tải một cách riêng rẽ. Đường sắt cần có ga hàng hóa và điểm kết nối phù hợp; đường thủy cần bến tiếp nhận và thiết bị xếp dỡ; còn cảng biển muốn nâng công suất phải có hệ thống giao thông phía sau đủ năng lực giải phóng hàng. Bởi vậy, quy hoạch giao thông cần được đặt trong tổng thể chuỗi logistics, thay vì chỉ tập trung vào từng tuyến hoặc từng loại hình vận tải.
Yêu cầu này càng rõ nét khi quy mô kinh tế và hoạt động xuất nhập khẩu của Hải Phòng tiếp tục tăng. Trong 6 tháng đầu năm 2026, GRDP thành phố tăng 11,33%; kim ngạch xuất khẩu ước khoảng 26 tỷ USD; sản lượng hàng hóa thông qua cảng đạt trên 96 triệu tấn, tăng hơn 11% so với cùng kỳ.
Khi lượng hàng tiếp tục tăng, việc giảm thời gian chờ, nâng tốc độ giải phóng container và mở rộng các phương án vận chuyển sẽ có ý nghĩa trực tiếp đối với chi phí logistics và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Chuyển đổi số: “Mắt xích” nâng hiệu quả kết nối
Bên cạnh đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số đang trở thành một mắt xích quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả vận hành chuỗi logistics.
Việc kết nối dữ liệu về lịch tàu, sản lượng hàng hóa, phương tiện, kho bãi và tình trạng giao nhận giúp doanh nghiệp chủ động điều phối, hạn chế thời gian chờ và tối ưu chi phí. Khi dữ liệu được chia sẻ giữa cảng, doanh nghiệp vận tải, chủ hàng và các cơ quan quản lý, quá trình vận chuyển có thể được tổ chức chủ động và linh hoạt hơn.
Theo đó, Smart Hải Phòng được xây dựng thành kênh tương tác số thống nhất, giúp người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin, dịch vụ, tiện ích và kết nối với chính quyền trên môi trường số. Việc ra mắt phiên bản mới tiếp tục hoàn thiện nền tảng theo hướng gần gũi, thiết thực, dễ sử dụng, tăng cường tương tác giữa chính quyền với người dân, doanh nghiệp. Đây cũng là một bước trong quá trình đẩy mạnh chuyển đổi số, góp phần phục vụ công tác quản lý, điều hành giao thông và logistics hiệu quả hơn.
Hải Phòng có nhiều lợi thế để phát triển thành trung tâm logistics lớn của miền Bắc. Tuy nhiên, lợi thế về cảng biển và hạ tầng chỉ thực sự chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh khi các phương thức vận tải được kết nối, phối hợp và vận hành như một hệ thống thống nhất.
Một con tàu lớn cập cảng chưa đồng nghĩa chuỗi logistics đã hiệu quả. Giá trị của một hệ thống logistics chỉ được phát huy khi hàng hóa được giải phóng nhanh, chuyển tiếp thuận lợi, đến nhà máy, kho hàng và thị trường đúng thời gian với chi phí hợp lý.
Vì vậy, cùng với việc tiếp tục mở rộng công suất cảng biển, Hải Phòng cần chú trọng hoàn thiện “mạch nối” phía sau cảng, nâng cao năng lực kết nối đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa và các trung tâm logistics. Đây sẽ là một trong những yếu tố quan trọng giúp giảm chi phí logistics, nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp và củng cố vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế của miền Bắc.
| GÓC NHÌN DOANH NGHIỆP Cần một chuỗi vận chuyển liền mạch để giảm chi phí logistics Sự phát triển mạnh của hệ thống cảng biển đang mở ra nhiều cơ hội cho Hải Phòng, nhưng đồng thời cũng đặt doanh nghiệp logistics trước yêu cầu phải thay đổi cách tổ chức vận chuyển. Khi sản lượng hàng hóa ngày càng lớn, việc chỉ dựa vào đường bộ để đưa hàng từ cảng đến nhà máy, kho bãi và các trung tâm phân phối sẽ khó đáp ứng yêu cầu về thời gian, chi phí cũng như năng lực vận chuyển. Từ thực tế hoạt động tại khu vực cảng biển Hải Phòng, việc kết nối linh hoạt giữa đường biển với đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa đang được doanh nghiệp quan tâm. Không chỉ là câu chuyện về hạ tầng, hiệu quả của vận tải đa phương thức còn phụ thuộc vào khả năng tổ chức hành trình, phối hợp giữa các bên và chia sẻ dữ liệu trong toàn bộ chuỗi vận chuyển. Trao đổi với Tạp chí Môi trường Giao thông, ông Trần Hoàng Anh, đại diện một doanh nghiệp vận tải – logistics tại Hải Phòng, chia sẻ những góc nhìn thực tiễn về nhu cầu kết nối đa phương thức, những điểm nghẽn đang đặt ra và các giải pháp doanh nghiệp kỳ vọng trong thời gian tới. Phóng viên: Trong bối cảnh sản lượng hàng hóa qua cảng Hải Phòng ngày càng tăng, nhu cầu kết nối và phối hợp giữa các phương thức vận tải đang được đặt ra như thế nào từ góc độ doanh nghiệp, thưa ông? Ông Trần Hoàng Anh: Hải Phòng có lợi thế rất lớn khi vừa có hệ thống cảng biển, vừa có mạng lưới giao thông gồm đường bộ, đường thủy và đường sắt. Đây là điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp tổ chức vận chuyển hàng hóa theo nhiều phương thức khác nhau, tùy thuộc vào đặc điểm hàng hóa và từng tuyến vận chuyển. Trong bối cảnh nhu cầu vận chuyển ngày càng tăng, chúng tôi nhận thấy việc kết hợp linh hoạt các phương thức vận tải là rất cần thiết, thay vì phụ thuộc quá nhiều vào đường bộ như hiện nay. Với những tuyến và nhóm hàng phù hợp, nếu có thể kết nối hiệu quả từ cảng biển sang đường thủy hoặc đường sắt, doanh nghiệp sẽ có thêm lựa chọn trong tổ chức vận chuyển, qua đó giảm chi phí, rút ngắn thời gian và nâng cao hiệu quả khai thác phương tiện. Phóng viên: Từ thực tế hoạt động vận tải, theo ông, những điểm nghẽn nào đang khiến việc kết nối giữa các phương thức vận tải tại Hải Phòng chưa phát huy hết hiệu quả? Ông Trần Hoàng Anh: Theo tôi, điểm đáng lưu ý hiện nay là hạ tầng kết nối giữa các phương thức vận tải vẫn chưa thực sự đồng bộ. Hàng hóa qua cảng vẫn đang phụ thuộc khá nhiều vào đường bộ, trong khi đường sắt và đường thủy nội địa chưa phát huy hết tiềm năng. Ở góc độ doanh nghiệp, mỗi lần hàng hóa phải chuyển tải qua nhiều khâu hoặc phương tiện phải chờ đợi để hoàn tất việc giao nhận đều làm phát sinh thêm thời gian và chi phí. Nếu những khâu này chưa được tổ chức hợp lý, lợi thế của từng phương thức vận tải sẽ khó được phát huy đầy đủ, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp logistics. PV: Nếu các phương thức vận tải được tổ chức và kết nối thành một chuỗi thống nhất, doanh nghiệp có thể nhận được những lợi ích cụ thể nào, đặc biệt về chi phí và thời gian vận chuyển, thưa ông? Ông Trần Hoàng Anh: Lợi ích đầu tiên có thể thấy là doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong việc lựa chọn phương án vận chuyển phù hợp. Khi các phương thức được kết nối liền mạch, thời gian phương tiện phải chờ có thể được rút ngắn, đồng thời hạn chế tình trạng xe chạy rỗng hoặc phải sử dụng đường bộ cho những chặng mà đường sắt, đường thủy có thể đảm nhận hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, việc lựa chọn phương thức vận tải phù hợp với từng loại hàng hóa và từng tuyến đường cũng giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn chi phí vận chuyển. Về lâu dài, khi phương tiện được khai thác hiệu quả hơn, thời gian giao nhận ổn định hơn, doanh nghiệp không chỉ tiết giảm chi phí mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ và sức cạnh tranh trên thị trường. Phóng viên: Như vậy, để vận tải đa phương thức thực sự trở thành một lựa chọn hiệu quả đối với doanh nghiệp, theo ông, Hải Phòng cần ưu tiên giải quyết những vấn đề nào trong thời gian tới? Ông Trần Hoàng Anh: Theo tôi, trước hết vẫn là tiếp tục hoàn thiện hạ tầng kết nối sau cảng, đặc biệt là các điểm kết nối giữa cảng biển với đường sắt và đường thủy. Khi hạ tầng được tổ chức đồng bộ, việc chuyển tiếp hàng hóa giữa các phương thức sẽ thuận lợi hơn, giảm các khâu trung gian và thời gian chờ đợi. Cùng với hạ tầng, ứng dụng công nghệ và kết nối dữ liệu cũng rất quan trọng. Nếu thông tin về lịch tàu, hàng hóa, phương tiện, kho bãi và thời gian giao nhận được chia sẻ đồng bộ giữa cảng, doanh nghiệp vận tải và chủ hàng, việc điều phối sẽ chủ động và chính xác hơn. Qua đó có thể hạn chế tình trạng phương tiện phải chờ, hàng hóa ùn ứ hoặc phát sinh những chi phí không cần thiết trong quá trình vận chuyển. Phóng viên: Từ góc độ doanh nghiệp trực tiếp tham gia chuỗi vận chuyển hàng hóa qua cảng, ông kỳ vọng Hải Phòng sẽ có những giải pháp gì để tăng tính liên kết giữa các phương thức vận tải và nâng cao hiệu quả hoạt động logistics? Ông Trần Hoàng Anh: Chúng tôi kỳ vọng Hải Phòng tiếp tục quan tâm đầu tư, hoàn thiện hệ thống hạ tầng logistics theo hướng đồng bộ và hiện đại, trong đó chú trọng hơn đến khả năng kết nối giữa cảng biển với đường sắt, đường thủy và các trung tâm logistics. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng mong muốn có những chính sách phù hợp để khuyến khích chuyển hàng sang đường sắt, đường thủy đối với những tuyến và nhóm hàng có điều kiện đáp ứng. Khi các phương thức vận tải được kết nối thuận lợi và doanh nghiệp có thêm lựa chọn, chi phí vận chuyển sẽ có cơ hội được kiểm soát tốt hơn, hiệu quả khai thác cảng và chuỗi cung ứng cũng được nâng lên. Về lâu dài, một hệ thống vận tải đa phương thức được tổ chức đồng bộ không chỉ tạo thuận lợi cho hoạt động của từng doanh nghiệp mà còn góp phần nâng cao năng lực logistics của Hải Phòng, củng cố vai trò của thành phố trong mạng lưới giao thương và logistics của khu vực. |
Nguyễn Sơn
Theo Tạp chí Môi trường Giao thông
