TP.HCM tính lại giá thu gom, vận chuyển rác thải: Hướng tới công bằng giữa các khu vực

Chia địa bàn với các nhóm khu vực

Chiều 28/4, Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM tổ chức hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo quyết định của UBND thành phố về quy định giá cụ thể đối với dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên toàn địa bàn. Một trong những nội dung đáng chú ý là việc điều chỉnh chính sách thu phí để tạo sự bình đẳng giữa người dân TP.HCM cũ, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu sau sáp nhập.

Theo cơ quan soạn thảo, hiện có sự khác biệt về cách thu phí giữa ba khu vực. Người dân khu vực TP.HCM cũ từ nhiều năm qua đã chi trả một phần chi phí vận chuyển rác sinh hoạt, trong khi tại Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu trước đây chủ yếu chỉ trả phí thu gom, còn khâu vận chuyển do ngân sách nhà nước bù đắp.

Để thống nhất chính sách, dự thảo đề xuất chia địa bàn thành 8 nhóm khu vực với mức giá cụ thể cho từng nhóm, phù hợp đặc điểm dân cư, điều kiện địa lý và chi phí thực tế. Trong mỗi nhóm, tiếp tục chia thành các nhóm đối tượng như hộ gia đình, phòng trọ và chủ nguồn thải nhỏ.

Ở nhóm 1, hộ gia đình được chia thành ba mức theo số nhân khẩu. Với hộ từ 1-2 người, giá thu gom dự kiến 31.000 đồng/tháng, phí vận chuyển 11.000 đồng/tháng. Hộ từ 3-5 người trả 61.000 đồng tiền thu gom và 23.000 đồng vận chuyển. Hộ từ 6 người trở lên mức tương ứng là 92.000 đồng và 34.000 đồng/tháng.

Đối với phòng trọ, mức thu cũng được tính theo số người ở. Phòng trọ 1-2 người áp dụng như hộ gia đình cùng quy mô; phòng 3 người có mức thu gom 46.000 đồng và vận chuyển 17.000 đồng/tháng; phòng 4 người lần lượt là 61.000 đồng và 23.000 đồng.

Với nhóm chủ nguồn thải nhỏ như hộ kinh doanh, cửa hàng nhỏ, mức phí được tính theo lượng rác phát sinh. Đáng chú ý, nhóm phát sinh trên 500 kg đến dưới 900 kg/tháng sẽ áp dụng tính theo kg thay vì thu cố định, thể hiện định hướng chuyển dần sang nguyên tắc “xả nhiều trả nhiều”.

Riêng nhóm 8 là đặc khu Côn Đảo có mức giá riêng, thấp hơn ở một số nhóm đối tượng, phù hợp điều kiện đặc thù địa phương.

Dự thảo cũng quy định mức giá khác đối với trường hợp phân loại rác tại nguồn đúng quy định, qua đó tạo cơ chế khuyến khích người dân thay đổi thói quen xử lý rác, giảm lượng rác phải xử lý cuối cùng.

Đề xuất theo nguyên tắc công bằng

Tại hội nghị phản biện, nhiều ý kiến cho rằng việc sớm ban hành khung giá mới là cần thiết để bảo đảm bình đẳng giữa người dân các khu vực. Tuy nhiên, một số đại biểu cũng đề nghị cần có chính sách miễn, giảm phí cho hộ nghèo, hộ cận nghèo và đối tượng chính sách để bảo đảm tính nhân văn trong thực thi.

Theo ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, thành phố đang hướng tới phương án hài hòa giữa yêu cầu bảo đảm ngân sách và không gây xáo trộn lớn cho người dân. Ông cho biết riêng TP.HCM từ năm 2019 đã thu phí vận chuyển rác từ người dân, góp phần bù đắp cho ngân sách khoảng 855 tỷ đồng.

“Đặt ra câu hỏi vì sao có khu vực người dân đã đóng tiền vận chuyển, có nơi chưa đóng, thành phố cần giải pháp bảo đảm bình đẳng tương đối cho người dân ba khu vực”, ông Nguyên nêu quan điểm.

Theo lộ trình, phương án giá này dự kiến áp dụng tạm thời trong năm 2026. Song song đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục hoàn thiện quy định quản lý chất thải rắn tại nguồn để triển khai đồng bộ từ năm 2027.

Một trong những định hướng lớn được thành phố tính tới là chuyển dần sang cơ chế người dân trả phí theo lượng rác phát sinh thay vì thu cố định theo khu vực như hiện nay. Khi đó, người xả rác nhiều sẽ trả tiền nhiều, phù hợp nguyên tắc gây phát sinh thì phải chi trả.

TP.HCM cũng đang nghiên cứu mô hình người dân mua túi chứa rác theo trọng lượng, với mệnh giá gắn với số ký rác thải. Phí từ việc mua túi rác sẽ được phân bổ cho các khâu thu gom, vận chuyển và xử lý theo đơn giá đã xây dựng. Đây được xem là bước tiến tiệm cận mô hình quản lý rác hiện đại đang áp dụng tại nhiều đô thị lớn.

Đáng chú ý, định hướng phân loại rác tại nguồn cũng được điều chỉnh theo thực tiễn công nghệ xử lý hiện nay, theo hướng chia thành hai nhóm: rác có thể tái chế và rác còn lại, phù hợp với các dự án đốt rác phát điện đang triển khai.

Việc xây dựng lại giá dịch vụ rác thải lần này không đơn thuần là điều chỉnh mức phí, mà còn là bước chuyển trong tư duy quản lý chất thải, từ bao cấp sang tính đúng chi phí dịch vụ, đồng thời thúc đẩy trách nhiệm của người dân trong phân loại, giảm phát sinh rác và sử dụng dịch vụ công theo nguyên tắc công bằng hơn./.