TPHCM quyết liệt lập lại trật tự vỉa hè: Không chỉ xử phạt mà còn hướng tới thay đổi ý thức người dân

Theo đó, công tác lập lại trật tự đô thị (TTĐT), đặc biệt trong lĩnh vực quản lý lòng đường, vỉa hè tại TP Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn cao điểm với sự vào cuộc mạnh mẽ của toàn bộ hệ thống chính trị.

Dưới sự chỉ đạo quyết liệt của lực lượng công an thành phố, các phường, xã đồng loạt triển khai nhiều biện pháp đồng bộ, thể hiện rõ quyết tâm xây dựng lại kỷ cương đô thị. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là mục tiêu của chiến dịch này không chỉ dừng lại ở xử phạt vi phạm mà còn hướng đến thay đổi nhận thức, thói quen sinh hoạt và kinh doanh của người dân, là yếu tố then chốt để duy trì trật tự bền vững.

Trong nhiều năm qua, tình trạng lấn chiếm vỉa hè, lòng đường để buôn bán đã trở thành một “căn bệnh mãn tính” của đô thị lớn. Đặc biệt, tại các khu vực gần trường học, hình ảnh hàng rong, xe đẩy bủa vây cổng trường không còn xa lạ. Điều này không chỉ gây ùn tắc giao thông vào giờ cao điểm mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro về an ninh trật tự và vệ sinh an toàn thực phẩm. Trẻ em - đối tượng dễ bị tổn thương và có thể bị ảnh hưởng trực tiếp từ nguồn thực phẩm không đảm bảo, trong khi phụ huynh phải đối mặt với nguy cơ tai nạn khi đưa đón con giữa dòng xe hỗn loạn.

Công an phường Bến Cát xử lý nghiêm những trường cố tình hợp vi phạm. (Ảnh: CAND)

Tại phường Bến Cát, dù công tác kiểm tra, xử lý được thực hiện thường xuyên, tình trạng vi phạm vẫn diễn ra theo kiểu “né tránh”, khi lực lượng chức năng vừa rút đi thì các hàng quán lại tái chiếm. Trước thực tế này, chính quyền địa phương đã không chỉ dựa vào biện pháp cưỡng chế mà còn huy động cả hệ thống chính trị tham gia. Nhiều tổ kiểm tra từ cấp phường đến khu phố được thành lập, kết hợp giữa tuần tra, giám sát và vận động người dân chấp hành quy định.

Song song với đó, công tác tuyên truyền được đẩy mạnh theo hướng trực tiếp và liên tục. Các hộ kinh doanh được yêu cầu ký cam kết không lấn chiếm vỉa hè, lòng đường; đồng thời được giải thích rõ về hệ lụy của hành vi vi phạm. Lực lượng chức năng tổ chức tuần tra vào các khung giờ cao điểm tại các “điểm nóng”, tạo áp lực duy trì trật tự. Kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt khi hàng trăm trường hợp vi phạm bị xử lý, cùng với việc thu giữ phương tiện đối với các trường hợp cố tình tái phạm, tạo sức răn đe đáng kể.

Một điểm tiến bộ trong công tác quản lý TTĐT là việc ứng dụng công nghệ. Tại phường Tân Mỹ, hệ thống camera giám sát đã phát huy vai trò như một “cánh tay nối dài” của lực lượng chức năng, giúp phát hiện và xử lý các hành vi vi phạm như xả rác nơi công cộng. Tương tự, ở xã Bình Chánh, camera đã ghi nhận các trường hợp lấn chiếm vỉa hè để buôn bán, từ đó làm căn cứ xử phạt nguội. Việc áp dụng công nghệ không chỉ tiết kiệm nguồn lực mà còn đảm bảo tính minh bạch, công bằng trong xử lý, hạn chế tối đa tình trạng bỏ sót hoặc xử lý thiếu khách quan.

Tại các địa bàn như phường Hạnh Thông và phường Phú An, phương châm “tuyên truyền đi trước, xử lý theo sau” được triển khai nhất quán. Lực lượng công an không chỉ xử lý các vi phạm như dựng biển quảng cáo trái phép, đỗ xe sai quy định mà còn trực tiếp đến từng hộ dân để vận động, giải thích và ký cam kết. Việc này giúp người dân hiểu rõ trách nhiệm của mình, từ đó nâng cao ý thức tự giác chấp hành.

Công an phường Hạnh Thông xử lý một trường hợp vi phạm. (Ảnh: CAND)

Một mô hình đáng chú ý là tại xã Bình Giã, nơi từng tồn tại nhiều chợ tự phát. Thay vì áp dụng biện pháp cưỡng chế đơn thuần, lực lượng chức năng đã hướng dẫn người dân chuyển vào khu chợ hợp pháp như chợ Bình Trung để tiếp tục kinh doanh. Cách làm này không chỉ đảm bảo trật tự đô thị mà còn giúp người dân duy trì sinh kế, thể hiện sự linh hoạt và tính nhân văn trong quản lý.

Tuy nhiên, tại xã Nhà Bè, đặc biệt trên các tuyến đường như đường Lê Văn Lương và đường Nguyễn Hữu Thọ, tình trạng lấn chiếm vỉa hè vẫn diễn biến phức tạp. Nhiều đoạn đường có vỉa hè hẹp bị hàng rong chiếm dụng hoàn toàn, buộc người đi bộ phải di chuyển xuống lòng đường, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông. Đây là minh chứng cho thấy việc lập lại trật tự không thể chỉ dựa vào các đợt ra quân ngắn hạn mà cần có sự duy trì liên tục và đồng bộ.

Công tác tuyên truyền cũng được đổi mới với nhiều hình thức đa dạng như phát thanh, mạng xã hội (Zalo, Fanpage), tiếp cận trực tiếp tại các chợ và khu dân cư. Các hành vi như bày bán hàng hóa tràn lan, dựng mái che trái phép, đặt biển quảng cáo che khuất tầm nhìn đều bị xử lý nghiêm, góp phần lập lại mỹ quan đô thị.

Theo thống kê, chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã xử lý hàng nghìn trường hợp vi phạm liên quan đến TTĐT, nhắc nhở hàng nghìn lượt người dân và yêu cầu nhiều hộ kinh doanh ký cam kết không tái phạm. Điều này cho thấy quy mô và mức độ quyết liệt của chiến dịch. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng việc triển khai cần đồng bộ hơn trên toàn địa bàn, tránh tình trạng nơi làm nghiêm, nơi buông lỏng, gây tâm lý thiếu công bằng.

Thực tế cho thấy, nếu không duy trì kiểm soát chặt chẽ, tình trạng lấn chiếm vỉa hè rất dễ tái diễn. Đây không chỉ là vấn đề quản lý mà còn liên quan trực tiếp đến ý thức cộng đồng. Nếu người dân vẫn giữ thói quen “tiện đâu làm đó”, mọi nỗ lực của chính quyền sẽ chỉ mang tính tạm thời. Ngoài ra, việc buôn bán tự phát, không đảm bảo vệ sinh có thể dẫn đến nguy cơ ngộ độc thực phẩm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là trẻ em.

Bên cạnh đó, việc lấn chiếm lòng đường làm gia tăng nguy cơ tai nạn giao thông, nhất là tại các khu vực đông dân cư, trường học, chợ. Người đi bộ buộc phải di chuyển xuống lòng đường, trong khi phương tiện giao thông phải né tránh, tạo nên tình huống nguy hiểm. Nếu không được kiểm soát triệt để, hậu quả có thể không chỉ dừng lại ở ùn tắc mà còn là những tai nạn đáng tiếc.

Để nâng cao hiệu quả công tác lập lại TTĐT, cần duy trì tính liên tục và đồng bộ bằng các biện pháp kiểm tra, xử lý cần được triển khai thường xuyên, tránh tình trạng “đánh trống bỏ dùi”. Đồng thời, cần áp dụng thống nhất trên toàn địa bàn để đảm bảo công bằng. Bên cạnh đó, cần tăng cường ứng dụng công nghệ nhưmở rộng hệ thống camera giám sát, kết hợp xử lý nguội để nâng cao hiệu quả và tính minh bạch.

Cùng với đó, đẩy mạnh tuyên truyền chiều sâu chứ kông chỉ dừng ở việc nhắc nhở mà cần nâng cao nhận thức lâu dài, đặc biệt trong các nhóm đối tượng kinh doanh nhỏ lẻ. Đặc biệt, hỗ trợ sinh kế hợp pháp như quy hoạch các khu vực buôn bán hợp pháp, tạo điều kiện cho người dân chuyển đổi hình thức kinh doanh thay vì chỉ cấm đoán. Cuối cùng, phát huy vai trò cộng đồng khi khuyến khích người dân tham gia giám sát, phản ánh vi phạm để tạo áp lực xã hội tích cực.

Tổng thể, công tác lập lại trật tự lòng, lề đường tại TP Hồ Chí Minh đang đi đúng hướng, nhưng vẫn cần sự kiên trì và phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền và người dân. Một đô thị văn minh không thể hình thành chỉ bằng các biện pháp cưỡng chế, mà phải bắt nguồn từ ý thức tự giác của mỗi cá nhân. Khi cả hệ thống cùng vận hành hiệu quả, mục tiêu xây dựng một thành phố xanh - sạch - đẹp, an toàn và hiện đại hoàn toàn có thể đạt được trong tương lai gần.