TP.HCM: Đề xuất hạn chế xe xăng, dầu vào trung tâm từ giữa năm 2027

Theo dự thảo mới nhất đang được Sở Xây dựng TP.HCM gửi các đơn vị liên quan góp ý, LEZ sẽ được triển khai theo hai giai đoạn. So với phương án từng được nghiên cứu trước đây, mốc áp dụng được điều chỉnh từ đầu năm 2026 sang giữa năm 2027 nhằm có thêm thời gian hoàn thiện hạ tầng giao thông xanh và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp chuyển đổi phương tiện.

Khoanh vùng trung tâm và Thủ Thiêm

Từ ngày 1/7/2027, thành phố dự kiến triển khai LEZ tại khu vực lõi trung tâm hiện hữu rộng khoảng 930 ha và Khu đô thị mới Thủ Thiêm. Ranh giới vùng này được xác định qua các tuyến cầu Sài Gòn, Nguyễn Hữu Cảnh, cầu Văn Thánh 2, cầu Thị Nghè 2, Hoàng Sa, Võ Thị Sáu, Cách Mạng Tháng 8, Nguyễn Thái Học, Võ Văn Kiệt, hầm sông Sài Gòn, Thủ Thiêm, Trần Quý Kiên, Mai Chí Thọ, Lương Định Của, Trần Não và cầu Sài Gòn.

Toàn vùng có diện tích khoảng 16,6 km², dân số khoảng 176.200 người và lưu lượng giao thông khoảng 685.000 phương tiện mỗi ngày. Đáng chú ý, tỷ lệ bao phủ vận tải hành khách công cộng tại đây đạt khoảng 95,91%, được xem là điều kiện thuận lợi để người dân có thêm lựa chọn thay thế xe cá nhân khi các quy định kiểm soát khí thải được áp dụng.

Sau khoảng hai năm thí điểm, từ ngày 1/1/2029, LEZ được đề xuất mở rộng ra khu vực Vành đai 2. Phạm vi này rộng khoảng 280 km², dân số khoảng 6,17 triệu người và có lưu lượng giao thông lên tới 11,56 triệu phương tiện mỗi ngày. Độ bao phủ vận tải công cộng đạt khoảng 87,32%.

Siết tiêu chuẩn theo từng nhóm phương tiện

Điểm đáng chú ý của đề án là không cấm đồng loạt xe xăng, dầu ngay từ thời điểm hình thành LEZ mà xây dựng lộ trình kiểm soát theo từng nhóm phương tiện, với yêu cầu về khí thải và năng lượng sạch tăng dần.

Xe buýt và xe ba bánh thu gom rác thuộc nhóm chuyển đổi sớm nhất, từ năm 2027 phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh khi hoạt động trong LEZ. Từ đầu năm 2028, xe máy công nghệ chở khách và phương tiện của lực lượng giao hàng cũng phải chuyển sang điện hoặc năng lượng xanh.

Đối với taxi, từ năm 2028 xe phải đáp ứng tiêu chuẩn khí thải mức 5 khi vào LEZ, trước khi chuyển hoàn toàn sang điện hoặc năng lượng xanh từ năm 2030. Xe hợp đồng dưới 9 chỗ, xe từ 10 chỗ trở lên và xe khách từ năm 2028 phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 hoặc 5 tùy loại, sau đó từng bước nâng chuẩn và chuyển hoàn toàn sang năng lượng sạch trong giai đoạn 2032-2035.

Với xe tải, từ năm 2028 xe có tải trọng đến một tấn phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Xe đạt chuẩn khí thải mức 4 được vào LEZ trong khung giờ từ 22 giờ đến 6 giờ hôm sau, trước khi yêu cầu được nâng lên mức 5 từ năm 2030. Đến năm 2035, toàn bộ xe tải được định hướng chuyển sang điện hoặc năng lượng xanh.

Xe máy, mô tô cá nhân bắt đầu áp dụng tiêu chuẩn khí thải mức 3 từ năm 2029, nâng lên mức 4 từ năm 2030 và chuyển hoàn toàn sang điện hoặc năng lượng xanh vào năm 2035. Ôtô cá nhân áp dụng mức 4 từ năm 2028, mức 5 từ năm 2030 và cũng hoàn tất chuyển đổi sang năng lượng sạch vào năm 2035.

Như vậy, đến năm 2035, phần lớn phương tiện hoạt động trong các vùng LEZ sẽ phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh. Trên phạm vi toàn TP.HCM, mục tiêu hoàn tất quá trình chuyển đổi được đặt ra vào năm 2040.

Giảm ô nhiễm, nhưng cần chính sách hỗ trợ

TP.HCM hiện có hơn 14 triệu dân, trên một triệu ôtô và hơn 11 triệu xe máy, chưa kể lượng phương tiện từ các địa phương khác lưu thông vào thành phố. Theo số liệu trong đề án, giao thông đường bộ chiếm khoảng 88% lượng bụi mịn phát sinh từ hoạt động giao thông. Vì vậy, thành phố kỳ vọng LEZ sẽ góp phần cải thiện chất lượng không khí, đồng thời hỗ trợ giảm ùn tắc tại những khu vực có mật độ phương tiện cao.

Để hạn chế tác động đến người dân và doanh nghiệp, dự thảo đề án cũng đặt vấn đề xây dựng các chính sách hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, ưu tiên những địa bàn triển khai sớm cùng các hộ nghèo, cận nghèo. Cùng với đó là đầu tư hệ thống trạm sạc, hạ tầng giao thông công cộng và các điều kiện cần thiết cho phương tiện xanh.

Ngoài khu vực trung tâm, thành phố còn đề xuất đẩy nhanh chuyển đổi phương tiện tại Côn Đảo và khu vực Cần Giờ cũ. Côn Đảo được định hướng hoàn tất chuyển đổi phương tiện xăng, dầu sang điện và năng lượng xanh vào năm 2035, trong khi khu vực Cần Giờ dự kiến hoàn thành vào năm 2040.

Nếu được thông qua, lộ trình LEZ sẽ đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quản lý giao thông TP.HCM: từ kiểm soát phương tiện theo khung giờ, tuyến đường sang kiểm soát dựa trên mức phát thải. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tế, việc triển khai hạ tầng giao thông công cộng, trạm sạc và cơ chế hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện sẽ là những yếu tố then chốt./.