TP HCM và Đồng Nai thúc đẩy dự án đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành dài gần 48 km

Theo đó, UBND TP HCM vừa gửi văn bản đến UBND Đồng Nai để lấy ý kiến thống nhất về phương án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành, một dự án hạ tầng giao thông trọng điểm có vai trò kết nối trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước với Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Đây được xem là một trong những dự án chiến lược nhằm hoàn thiện mạng lưới giao thông vùng Đông Nam Bộ, đồng thời tạo trục kết nối trực tiếp giữa hai sân bay quốc tế quan trọng là Tân Sơn Nhất và Long Thành.

Theo phương án nghiên cứu, tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành có tổng chiều dài khoảng 47,7 km, trong đó đoạn đi qua địa bàn TP HCM dài khoảng 11,5 km và đoạn qua Đồng Nai dài hơn 36 km. Dự án hiện đang trong giai đoạn lập, thẩm định và phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi, bao gồm thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED). TP HCM xác định đây là công trình có tiến độ đặc biệt cấp bách, với mục tiêu khởi công trước ngày 2/7/2026 để chào mừng kỷ niệm 50 năm ngày thành phố chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Sơ đồ hướng tuyến Metro Thủ Thiêm - Long Thành (Ảnh Tuổi trẻ)

Về hướng tuyến, dự án bắt đầu từ ga Thủ Thiêm, đi trên cao qua khu vực Bình Trưng và Long Trường của TP HCM. Tuyến được thiết kế chạy song song với hành lang cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây nhằm tận dụng quỹ đất và giảm thiểu tác động đến khu dân cư hiện hữu. Khi đến khu vực nút giao Vành đai 3, tuyến chuyển hướng về phía Nam, đi dọc phía Đông tuyến đường này và vượt sông Đồng Nai tại vị trí bên trái cầu Nhơn Trạch để tiến vào địa phận Đồng Nai.

Tại Đồng Nai, tuyến tiếp tục đi trên cao dọc theo Vành đai 3, sau đó chuyển vào dải phân cách giữa đường 25B. Hướng tuyến tiếp tục vượt Quốc lộ 51, đi qua nút giao cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu và chạy trong dải phân cách giữa đường T1.

Điểm đặc biệt của dự án là khi tiếp cận khu vực sân bay quốc tế Long Thành, tuyến sẽ chuyển từ đi trên cao sang đi ngầm trong phạm vi quy hoạch đường sắt của sân bay. Đoạn ngầm này dự kiến được bố trí bên phải tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam trước khi kết thúc tại depot Cẩm Đường. Việc đưa tuyến xuống ngầm trong khu vực sân bay được đánh giá là giải pháp phù hợp nhằm bảo đảm kết nối thuận lợi với hệ thống giao thông hàng không trong tương lai.

Theo quy hoạch ban đầu, toàn tuyến dự kiến có 18 nhà ga, gồm 16 ga trên cao và 2 ga ngầm. Tuy nhiên, để phù hợp với điều kiện thực tế, khả năng huy động nguồn lực và nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương, giai đoạn đầu dự kiến chỉ đầu tư 14 nhà ga. Các ga được ưu tiên triển khai gồm Bình Trưng, Đỗ Xuân Hợp, Bà Hiện, Phú Hữu, Long Trường, Vườn Dừa, Long Tân, Phú Thạnh, Tuy Hạ, Nhơn Trạch, Phước Thiện, Xóm Gốc, Long Thành 1 và Long Thành 2. Hệ thống nhà ga này sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các khu đô thị, khu công nghiệp và các trung tâm phát triển mới dọc hành lang giao thông phía Đông TP HCM và Đồng Nai.

Về hình thức đầu tư, TP HCM đã giao Công ty Cổ phần Đầu tư Địa ốc Đại Quang Minh lập báo cáo nghiên cứu khả thi theo phương thức đối tác công tư (PPP), áp dụng loại hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao). Theo phương án đề xuất, nguồn vốn đầu tư sẽ do nhà đầu tư huy động theo quy định của pháp luật. Đối với cơ chế thanh toán hợp đồng BT, hai địa phương dự kiến kết hợp sử dụng quỹ đất và ngân sách nhà nước để bảo đảm khả năng thực hiện dự án.

Trong văn bản gửi Đồng Nai, TP HCM đề nghị hai địa phương thống nhất triển khai dự án dưới hình thức một dự án chung, tránh tình trạng chia tách thành nhiều dự án độc lập, từ đó bảo đảm tính đồng bộ trong quy hoạch, thiết kế và vận hành. Đây được xem là yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả đầu tư và giảm thiểu các vướng mắc trong quá trình triển khai.

Đối với công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, mỗi địa phương sẽ chủ động thực hiện trên địa bàn của mình. TP HCM dự kiến tách phần giải phóng mặt bằng thành các dự án độc lập và sử dụng ngân sách địa phương để triển khai. Đồng Nai cũng được đề nghị thực hiện phương án tương tự đối với phần tuyến đi qua địa bàn tỉnh.

Ngoài ra, TP HCM đề nghị Đồng Nai trình HĐND địa phương xem xét bố trí kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 cũng như nguồn vốn hằng năm cho công tác giải phóng mặt bằng, bảo đảm tiến độ đồng bộ với tiến độ xây dựng tuyến đường sắt.

Một trong những vấn đề quan trọng được TP HCM nhấn mạnh là nguồn lực thanh toán hợp đồng BT. Qua rà soát, thành phố nhận định quy mô dự án rất lớn, trong khi quỹ đất hiện có trên địa bàn TP HCM chưa đủ để bảo đảm tính khả thi nếu chỉ sử dụng riêng cho việc thanh toán hợp đồng.

Trong khi đó, phần lớn chiều dài tuyến, khoảng 36,2 km trong tổng số 47,7 km, nằm trên địa bàn Đồng Nai. Vì vậy, TP HCM đề nghị Đồng Nai nghiên cứu bổ sung các quỹ đất dọc tuyến có tiềm năng phát triển, bao gồm cả đất đã giải phóng mặt bằng và đất chưa giải phóng mặt bằng theo quy định.

Đồng thời, Đồng Nai cũng được đề xuất xem xét bố trí thêm nguồn vốn từ ngân sách địa phương, ngân sách trung ương hỗ trợ hoặc các nguồn vốn hợp pháp khác để nâng cao tính khả thi tài chính của dự án.

Tuyến Metro Thủ Thiêm - Long Thành dài gần 48 km có chiều dài gần 48 km. (Ảnh minh họa)

Tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành không chỉ là dự án giao thông đơn thuần mà còn là một phần trong chiến lược phát triển hệ thống đường sắt đô thị và đường sắt liên vùng của khu vực phía Nam.

 Dự án đã được bổ sung vào danh mục các công trình đường sắt thuộc Nghị quyết số 188/2025/QH15 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP HCM.

 Khi hoàn thành, tuyến đường sắt này được kỳ vọng sẽ giảm áp lực cho hệ thống giao thông đường bộ hiện hữu, thúc đẩy phát triển đô thị dọc hành lang kết nối TP HCM - Đồng Nai, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc khai thác hiệu quả sân bay Long Thành trong tương lai. Đây sẽ là một trong những công trình hạ tầng quan trọng góp phần tăng cường liên kết vùng và nâng cao năng lực cạnh tranh kinh tế của toàn khu vực Đông Nam Bộ.