Thu phí ô tô, xe máy vào trung tâm Hà Nội: Bài toán giao thông và đồng thuận của xã hội

Đề xuất thu phí ô tô, xe máy vào khu vực nội đô Vành đai 1 từ năm 2028 đang tiếp tục thu hút sự quan tâm của dư luận. Nhiều chuyên gia cho rằng đây là xu hướng tất yếu nhằm giảm ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và hạn chế phương tiện cá nhân. Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tế, Hà Nội cần một lộ trình chuẩn bị kỹ lưỡng, đồng bộ từ hạ tầng giao thông công cộng, công nghệ quản lý đến sự đồng thuận của người dân.

Theo ông Nguyễn Văn Thanh, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Đường bộ Việt Nam, việc thu phí phương tiện vào trung tâm đô thị không phải giải pháp mới trên thế giới. Nhiều thành phố lớn như London (Anh), Stockholm (Thụy Điển), Paris (Pháp), Seoul (Hàn Quốc) hay Bắc Kinh, Quảng Châu (Trung Quốc) đã triển khai và đạt được hiệu quả tích cực trong việc giảm ùn tắc, cải thiện môi trường đô thị. Tuy nhiên, điểm chung của các đô thị này là đều mất nhiều năm chuẩn bị trước khi chính thức áp dụng. Các thành phố phải nghiên cứu kỹ tác động xã hội, đầu tư mạnh cho giao thông công cộng, xây dựng hệ thống dữ liệu phương tiện và thử nghiệm nhiều giai đoạn trước khi triển khai chính thức.

Theo ông Thanh, mục tiêu cốt lõi của chính sách không phải nhằm tăng nguồn thu ngân sách mà để điều tiết nhu cầu đi lại, giảm áp lực giao thông và từng bước hạn chế phương tiện cá nhân tại khu vực trung tâm. “Những chính sách liên quan trực tiếp đến việc đi lại của người dân chắc chắn sẽ có nhiều ý kiến trái chiều. Tuy nhiên, phản biện xã hội cần được xem là cơ sở để hoàn thiện chính sách chứ không phải lý do để trì hoãn các giải pháp cấp thiết đối với ùn tắc và ô nhiễm đô thị”, ông Thanh nhận định.

Các chuyên gia giao thông cho rằng, nếu triển khai, Hà Nội không nên chỉ dừng ở việc lập trạm thu phí hay kiểm soát phương tiện đơn thuần. Đây phải là một chính sách tổng hợp liên quan đến giao thông, môi trường, công nghệ và thay đổi hành vi đi lại. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều đô thị không áp dụng một mức phí chung cho tất cả phương tiện. Xe cộ thường được phân loại theo mức phát thải, tiêu chuẩn môi trường hoặc niên hạn sử dụng.

Một trong những vấn đề được quan tâm nhất hiện nay là khả năng đáp ứng của hệ thống giao thông công cộng nếu lượng lớn người dân chuyển từ phương tiện cá nhân sang xe buýt hoặc đường sắt đô thị.Nhiều ý kiến cho rằng, người dân chỉ có thể chấp nhận hạn chế xe cá nhân khi có lựa chọn thay thế thuận tiện, chi phí hợp lý và kết nối hiệu quả. Bên cạnh đó, hàng loạt vấn đề khác cũng cần được tính toán kỹ như: vị trí các bãi đỗ xe trung chuyển, khả năng kết nối giữa các loại hình vận tải công cộng, mật độ tuyến xe buýt, năng lực phục vụ của metro hay phương án hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện.

Trong bối cảnh áp lực giao thông và ô nhiễm không khí tại Hà Nội ngày càng gia tăng, việc nghiên cứu các giải pháp hạn chế phương tiện cá nhân là xu hướng tất yếu.Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng để chính sách thu phí nội đô nhận được sự đồng thuận xã hội, Hà Nội cần công khai lộ trình thực hiện, minh bạch mục tiêu và đánh giá đầy đủ tác động đối với đời sống người dân. Việc triển khai quá sớm khi hạ tầng chưa đáp ứng có thể gây áp lực lớn cho người dân và phát sinh nhiều hệ lụy trong quá trình thực hiện.Do đó, bên cạnh quyết tâm giảm ùn tắc và ô nhiễm, Hà Nội cần chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng, công nghệ, vận tải công cộng cũng như cơ chế hỗ trợ phù hợp để chính sách khi ban hành thực sự hiệu quả và khả thi trong thực tế.