Sớm quy hoạch cốt nền để chống ngập, bảo đảm tương lai phát triển bền vững cho TP.HCM
Tại hội thảo “Quy hoạch tổng thể TP.HCM tầm nhìn 100 năm” do HĐND TP.HCM tổ chức ngày 2/6, nhiều chuyên gia đã đưa ra những đề xuất quan trọng nhằm định hình chiến lược phát triển dài hạn cho thành phố. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nước biển dâng và tình trạng sụt lún ngày càng nghiêm trọng, yêu cầu cấp thiết đặt ra là phải sớm quy hoạch cốt nền đô thị để chống ngập, đồng thời cân nhắc kỹ lưỡng các dự án lấn biển nhằm tránh những hệ lụy lâu dài.
Theo kiến trúc sư Trần Ngọc Chính, Chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, TP.HCM cần được nhìn nhận không chỉ là trung tâm kinh tế - tài chính mà còn là một đô thị biển, thậm chí là siêu đô thị biển của khu vực Biển Đông và Đông Nam Á. Thành phố sở hữu nhiều lợi thế hiếm có với hệ thống cảng biển lớn nhất cả nước, đặc biệt là cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn và công suất quy hoạch lên tới khoảng 200 triệu tấn hàng hóa mỗi năm. Đây là lợi thế chiến lược giúp TP.HCM kết nối trực tiếp với các tuyến hàng hải quốc tế và nâng cao vị thế trong chuỗi logistics toàn cầu.
Bên cạnh đó, khu vực này còn là trung tâm khai thác dầu khí quan trọng của Việt Nam, với Vũng Tàu đóng vai trò đầu mối của hệ thống giàn khoan phía Nam. Cùng với đường bờ biển dài, cảnh quan đẹp và dự án đô thị biển Cần Giờ đang được triển khai, TP.HCM có cơ hội phát triển mạnh mẽ kinh tế biển trong tương lai. Ông Trần Ngọc Chính cũng đề xuất cần làm rõ hơn vai trò của đặc khu Côn Đảo trong quy hoạch tổng thể, xem đây như một điểm tựa chiến lược trên Biển Đông với tiềm năng cảng biển, du lịch và quốc phòng.
Đồng tình với định hướng phát triển biển, ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Du lịch Vietravel, cho rằng triết lý phát triển của TP.HCM cần được nâng tầm từ “bám sông, hướng biển” sang “bám sông, vươn biển”. Theo ông, khái niệm “hướng biển” vẫn mang tính thụ động, trong khi “vươn biển” thể hiện khát vọng mở rộng không gian phát triển và khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế biển.
Tuy nhiên, phát triển phải đi đôi với bảo tồn và thích ứng với tự nhiên. Ông Kỳ nhấn mạnh TP.HCM không nên chống lại thiên nhiên mà cần biến hệ thống sông ngòi và biển thành tài sản chiến lược. Quan trọng hơn, mục tiêu tăng trưởng kinh tế không được đánh đổi bằng khả năng tồn tại của thành phố trong tương lai. Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là tình trạng sụt lún và ngập nước đang diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh. Theo các số liệu được nêu tại hội thảo, mức ngập của TP.HCM đã tăng từ khoảng 1,32 m lên 1,52 m, trong khi tốc độ lún đất cũng ngày càng cao. Nếu không có giải pháp căn cơ, chi phí chống ngập đến năm 2050 có thể trở nên vô cùng lớn.
Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng việc đầu tiên cần thực hiện là quy hoạch cốt nền đô thị. Sau 50 năm thống nhất đất nước, TP.HCM vẫn chưa có quy hoạch cốt nền tổng thể, trong khi đây là nền tảng quan trọng cho mọi chiến lược phát triển dài hạn. Ông Nguyễn Quốc Kỳ đề xuất khu vực trung tâm thành phố cần có cốt nền tối thiểu 3 m, khu vực ven sông Sài Gòn khoảng 3,5 m và khu vực Cần Giờ khoảng 4 m. Đây được xem là giải pháp giúp thành phố giảm nguy cơ ngập lụt và thích ứng với nước biển dâng trong nhiều thập niên tới.
Đặc biệt, đối với Cần Giờ – khu vực đất bồi ven biển – việc phát triển các công trình quy mô lớn cần được tính toán hết sức thận trọng. Theo cảnh báo của các chuyên gia, việc xây dựng dày đặc các công trình cao tầng bằng bê tông cốt thép có thể làm thay đổi dòng chảy ngầm, tác động tiêu cực đến hệ sinh thái và điều kiện thủy văn tự nhiên. Hoạt động lấn biển cũng cần được đánh giá kỹ về tác động của thủy triều, biến đổi khí hậu và môi trường nhằm tránh để lại những hậu quả lâu dài cho các thế hệ tương lai.
Về định hướng phát triển không gian đô thị, các chuyên gia đề xuất TP.HCM chuyển từ mô hình đơn tâm sang mô hình siêu đô thị đa cực thế hệ mới (Polycentric Hyper City). Mô hình này gồm 5 cực động lực, 5 trục chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển. Các cực động lực sẽ tập trung vào trung tâm quốc tế, đổi mới sáng tạo, công nghiệp - logistics, cảng biển - thương mại tự do - năng lượng và kinh tế biển - du lịch. Trọng tâm không phải là mở rộng đô thị dàn trải mà là tập trung nguồn lực vào các cực tăng trưởng, phát triển hạ tầng đa tầng và bảo vệ không gian sinh thái tự nhiên.
Những đề xuất tại hội thảo cho thấy quy hoạch TP.HCM trong 100 năm tới không chỉ là câu chuyện mở rộng không gian phát triển, mà còn là bài toán bảo đảm sự an toàn và bền vững của thành phố trước các thách thức môi trường. Trong đó, quy hoạch cốt nền và quản trị chống ngập từ sớm được xem là điều kiện tiên quyết để TP.HCM tránh nguy cơ “chìm dần” và tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước trong tương lai./.
