Rác thải lấn chiếm vỉa hè: "Điểm nghẽn" môi trường giao thông Thủ đô

Với vị thế là đô thị đặc biệt, Hà Nội đang phải giải quyết đồng thời nhiều áp lực từ tốc độ đô thị hóa, gia tăng dân số, mật độ phương tiện, hạ tầng quá tải và yêu cầu bảo vệ môi trường. Trong đó, việc duy trì trật tự, vệ sinh tại các tuyến phố, khu dân cư không chỉ liên quan đến mỹ quan đô thị mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng không gian công cộng và môi trường giao thông.

Rác thải được tập kết ngay tại vị trí đặt biển “Cấm đổ rác” và cảnh báo có camera giám sát, đầu ngõ 66 đường Hồ Tùng Mậu, phường Phú Diễn.

Nhằm chấn chỉnh trật tự đô thị, ngày 10/12/2025, UBND thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 332/KH-UBND về giải quyết điểm nghẽn “Trật tự đô thị” và xây dựng xã, phường bảo đảm trật tự, kỷ cương, văn minh đô thị. Kế hoạch đặt mục tiêu huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị trong việc xử lý những tồn tại về trật tự đô thị, từng bước xây dựng diện mạo đô thị sáng, xanh, sạch, đẹp, văn minh và an toàn.

Rác thải sinh hoạt tập kết trên vỉa hè tại một khu vực thuộc phường Phú Diễn.

Sau thời gian triển khai, tại nhiều địa bàn, công tác chỉnh trang, lập lại trật tự đô thị đã có những chuyển biến nhất định; một số tuyến phố được duy trì thông thoáng, vệ sinh môi trường được cải thiện. Tuy nhiên, thực tế tại một số khu vực cho thấy tình trạng lấn chiếm vỉa hè, tập kết rác không đúng nơi quy định vẫn có thời điểm tái diễn. Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ xử lý các trường hợp vi phạm mà còn phải duy trì thường xuyên công tác kiểm tra, thu gom, giám sát và quản lý địa bàn.

Rác thải chiếm dụng không gian đi bộ

Theo ghi nhận của phóng viên Tạp chí Môi trường Giao thông tại một số tuyến phố trên địa bàn Hà Nội, tình trạng rác thải bị tập kết trên vỉa hè vẫn xuất hiện ở nhiều thời điểm. Rác sinh hoạt, phế thải và các loại vật liệu bỏ đi có nơi được chất thành đống, chiếm một phần hoặc toàn bộ diện tích vỉa hè, ảnh hưởng đến việc đi lại của người dân.

Rác thải được tập kết ngay phía trước pano tuyên truyền về vệ sinh môi trường, khu vực trước cửa hàng số 112, 114 đường Hồ Tùng Mậu.

Tại một số vị trí, rác được tập kết ngay sát lòng đường hoặc gần các khu vực có mật độ người và phương tiện qua lại cao. Khi lượng rác tăng lên, không gian dành cho người đi bộ bị thu hẹp, buộc một số người phải đi xuống lòng đường để di chuyển. Tình trạng này không chỉ làm mất mỹ quan mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, nhất là tại những tuyến phố có lưu lượng phương tiện lớn.

Cùng với đó, rác thải để lâu ngày có thể phát sinh mùi, nước rỉ và tạo điều kiện cho ruồi, muỗi, côn trùng phát triển, ảnh hưởng đến môi trường sống xung quanh. Vào những thời điểm thời tiết nắng nóng hoặc mưa lớn, những điểm tập kết rác không đúng quy định càng dễ phát sinh các vấn đề về vệ sinh môi trường.

Ghế sofa và các thanh gỗ dài khoảng 2 m bị bỏ trên vỉa hè, gần số 188 đường Hồ Tùng Mậu, ảnh hưởng đến không gian đi bộ và gây khó khăn cho công tác thu gom.

Đáng chú ý, tại một số vị trí đã được đặt biển “Cấm đổ rác”, kèm thông tin về mức xử phạt, tình trạng xả rác vẫn được ghi nhận. Điều này cho thấy việc tuyên truyền, nhắc nhở cần đi đôi với kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm; đồng thời cần xác định rõ trách nhiệm duy trì vệ sinh, thu gom và quản lý tại từng khu vực.

Rác thải được tập kết gần khu vực có biển tuyên truyền, cảnh báo về giữ gìn vệ sinh môi trường của UBND phường Từ Liêm, gần Bệnh viện Chữ thập Xanh, số 33 đường Nguyễn Hoàng.

Không gian vỉa hè vốn được quy hoạch phục vụ người đi bộ và các hoạt động đô thị phù hợp. Khi vỉa hè bị biến thành nơi tập kết rác, một phần chức năng của không gian này bị ảnh hưởng. Nếu tình trạng kéo dài hoặc tái diễn, không chỉ gây mất mỹ quan mà còn làm suy giảm chất lượng môi trường giao thông và không gian công cộng của Thủ đô.

Tăng giám sát, xử lý từ thực tế

Những bất cập nêu trên diễn ra trong bối cảnh Hà Nội đang tăng cường ứng dụng công nghệ vào quản lý trật tự, vệ sinh môi trường. Ngày 31/3/2026, UBND thành phố Hà Nội ban hành Công văn số 1342/UBND-TMĐT về việc tăng cường bảo đảm công tác vệ sinh môi trường trên địa bàn thành phố.

Theo nội dung công văn, Công an thành phố được yêu cầu chia sẻ thông tin từ hệ thống camera AI với các sở, ngành và UBND xã, phường để phục vụ việc trích xuất hình ảnh, xác minh và xử lý các hành vi xả rác, vận chuyển, đổ trộm phế thải không đúng quy định.

Phế liệu xây dựng tập kết tại dãy nhà từ số 108 đến 116 đường Trần Vỹ, phường Nghĩa Đô, chiếm dụng một phần vỉa hè và ảnh hưởng đến cảnh quan đô thị.

Việc ứng dụng camera và các công cụ giám sát bằng công nghệ được kỳ vọng giúp cơ quan quản lý phát hiện hành vi vi phạm kịp thời, nâng cao hiệu quả xử lý và hạn chế tình trạng “phạt xong lại tái diễn”. Tuy nhiên, công nghệ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng cơ chế quản lý cụ thể, phản ứng nhanh và trách nhiệm rõ ràng của đơn vị phụ trách địa bàn.

Đối với những điểm thường xuyên phát sinh rác, bên cạnh việc xử lý người vi phạm, cần xác định nguyên nhân và điều kiện khiến tình trạng này tái diễn: vị trí đó có thuận tiện cho việc tập kết rác hay không, lịch thu gom có đáp ứng nhu cầu thực tế hay không, biển cấm và thông tin hướng dẫn có đầy đủ hay không, hệ thống camera có thể nhận diện và xử lý vi phạm đến đâu.

Rác thải tập kết tại khu vực chợ Đồng Xa, phường Mai Dịch, gây mất mỹ quan và ảnh hưởng đến không gian sinh hoạt, đi lại của người dân.

Đây cũng là vấn đề cần được nhìn nhận từ cả hai phía. Người dân có trách nhiệm bỏ rác đúng nơi, đúng thời gian quy định; trong khi cơ quan quản lý và đơn vị dịch vụ phải bảo đảm tổ chức thu gom phù hợp, duy trì vệ sinh và xử lý kịp thời các điểm phát sinh rác. Chỉ khi các khâu này được thực hiện đồng bộ, tình trạng rác thải tái chiếm vỉa hè mới có thể được kiểm soát bền vững.

Hoạt động kinh doanh, trưng bày ô tô tại khu vực số 26 đường Phạm Văn Đồng, phường Xuân Đỉnh, diễn ra gần biển tuyên truyền về việc không chiếm dụng lòng đường, hè phố để kinh doanh, buôn bán.

Từ những ghi nhận thực tế, việc xử lý rác thải lấn chiếm vỉa hè cần được xem là một phần của bài toán quản lý môi trường giao thông và trật tự đô thị. Một tuyến phố văn minh không chỉ được đánh giá bằng mặt đường thông thoáng hay những công trình được chỉnh trang, mà còn bằng chất lượng không gian dành cho người đi bộ, mức độ sạch sẽ của đường phố và khả năng duy trì những kết quả đã đạt được.

Phế liệu xây dựng tập kết gần lối vào Trung tâm đăng kiểm, số 36 Phạm Văn Đồng, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến việc đi lại và an toàn giao thông tại khu vực.

Trong quá trình xây dựng Thủ đô xanh, văn minh, hiện đại, việc xử lý dứt điểm các điểm tập kết rác không đúng quy định cần gắn với quản lý địa bàn thường xuyên, ứng dụng công nghệ giám sát, tổ chức thu gom hợp lý và nâng cao ý thức cộng đồng. Đây là những yếu tố cần được thực hiện đồng thời để từng bước trả lại vỉa hè sạch, thông thoáng và an toàn cho người dân.

Đoàn Hân

Theo Tạp chí Môi trường Giao thông