Quy hoạch 8 tuyến đường sắt, kết nối cảng biển, sân bay và trung tâm logistics TP.HCM

Cục Đường sắt Việt Nam đang trình Bộ Xây dựng dự thảo quy hoạch mạng đường sắt khu vực đầu mối TP.HCM, với định hướng hình thành hệ thống vận tải đa phương thức, kết nối đồng bộ giữa đường sắt, cảng biển, sân bay, cảng cạn và các trung tâm logistics.

 Quy hoạch được kỳ vọng tạo nền tảng nâng cao năng lực vận chuyển hàng hóa, hành khách và tăng khả năng liên kết TP.HCM với các khu vực kinh tế lân cận.

TP.HCM sẽ quy hoạch 8 tuyến đường sắt, kết nối cảng biển, sân bay và trung tâm logistics - (Ảnh: Becamex)

Theo dự thảo, mạng đường sắt khu vực TP.HCM gồm 8 tuyến, trong đó có một tuyến đường sắt hiện hữu và 7 tuyến, đoạn tuyến xây dựng mới. Tuyến hiện hữu là đường sắt Hà Nội - TP.HCM khổ 1.000 mm, đoạn nằm trong phạm vi nghiên cứu dài khoảng 34 km, từ ga Trảng Bom đến ga An Bình.

Bảy tuyến mới gồm An Bình - Sài Gòn (Hòa Hưng) - Tân Kiên; Biên Hòa - Vũng Tàu; TP.HCM - Lộc Ninh; TP.HCM - Cần Thơ - Cà Mau; đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam; TP.HCM - Mộc Bài (Tây Ninh); và tuyến kết nối cảng Hiệp Phước với cảng Long An.

Các tuyến được quy hoạch không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại mà còn đóng vai trò quan trọng trong vận chuyển hàng hóa, kết nối các đầu mối sản xuất, cửa khẩu, cảng biển và logistics.

Trong số này, tuyến An Bình - Sài Gòn (Hòa Hưng) - Tân Kiên dài khoảng 33 km, được định hướng vừa phục vụ mạng đường sắt quốc gia, vừa kết nối với hệ thống đường sắt đô thị. Đây được xem là một trong những tuyến có vai trò quan trọng trong việc tăng khả năng liên kết giữa đường sắt liên vùng và giao thông công cộng trong đô thị.

Tuyến Biên Hòa - Vũng Tàu có tổng chiều dài khoảng 132 km, trong đó có các nhánh kết nối với cụm cảng Thị Vải - Cái Mép và Trung tâm Logistics Cái Mép Hạ. Khi được hình thành, tuyến này sẽ tạo thêm phương thức vận chuyển hàng hóa trực tiếp đến khu vực cảng biển lớn, góp phần giảm áp lực cho vận tải đường bộ.

Tuyến TP.HCM - Mộc Bài dài khoảng 61 km, hướng tới kết nối TP.HCM với cửa khẩu Mộc Bài, mở rộng khả năng giao thương và vận tải hàng hóa giữa thành phố với khu vực biên giới Tây Ninh. Trong khi đó, các tuyến TP.HCM - Lộc Ninh và TP.HCM - Cần Thơ - Cà Mau được định hướng tăng cường kết nối thành phố với các khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

Đáng chú ý, đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam qua khu vực TP.HCM có phạm vi nghiên cứu khoảng 60 km. Trong đó gồm tuyến Thủ Thiêm - Cảng hàng không quốc tế Long Thành dài khoảng 35 km và tuyến Cẩm Mỹ - Trảng Bom dài khoảng 25 km, cùng một số đoạn bổ sung để hoàn chỉnh mạng lưới.

Việc kết nối trực tiếp giữa đầu mối đường sắt, sân bay Long Thành và các tuyến đường sắt hiện hữu được kỳ vọng tạo ra mạng vận tải liên kết thuận tiện giữa hành khách và hàng hóa.

Về nhu cầu vận tải, quy hoạch dự báo khối lượng vận chuyển đường sắt tại khu vực TP.HCM sẽ tăng mạnh trong những năm tới. Đến năm 2030, nhu cầu dự kiến đạt khoảng 4,61 triệu tấn hàng hóa và 10,43 triệu hành khách. Đến năm 2050, nhu cầu có thể tăng lên khoảng 41,28-45,34 triệu tấn hàng hóa và 85,03-102,17 triệu hành khách. Những con số này cho thấy yêu cầu cấp thiết phải mở rộng mạng lưới và nâng cao năng lực vận tải đường sắt trong khu vực.

Để đáp ứng nhu cầu trên, dự thảo quy hoạch định hướng xây dựng 4 ga đầu mối gồm Trảng Bom, An Bình, Tân Kiên và Thủ Thiêm, với chức năng được phân chia theo từng nhóm vận tải.

Trong đó, ga Trảng Bom được định hướng trở thành đầu mối hàng hóa, đồng thời là nơi trung chuyển giữa tuyến đường sắt Hà Nội - TP.HCM hiện hữu và tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam thông qua tuyến Cẩm Mỹ - Trảng Bom. Ga này sẽ đóng vai trò quan trọng trong tổ chức vận chuyển và phân phối hàng hóa trong khu vực.

Ga An Bình và ga Tân Kiên được quy hoạch làm đầu mối cả hàng hóa và hành khách. Hai ga sẽ đảm nhiệm chức năng trung chuyển hành khách từ đường sắt quốc gia sang các phương tiện giao thông công cộng khác, qua đó tăng khả năng kết nối giữa đường sắt và hệ thống vận tải đô thị.

Trong khi đó, ga Thủ Thiêm được xác định là đầu mối hành khách đường sắt quốc gia và ga đầu, cuối của tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Ga cũng được quy hoạch kết nối với đường sắt đô thị số 2 và tuyến Thủ Thiêm - Long Thành, đồng thời trở thành điểm trung chuyển hành khách giữa đường sắt với các loại hình giao thông công cộng khác.

Ngoài 4 ga đầu mối, quy hoạch còn định hướng 6 nút giao đường sắt tại Phước Tân, Dĩ An, Cẩm Mỹ, Bắc ga Tân Kiên, Long Phước và Tân Chánh Hiệp. Các nút giao này góp phần hoàn thiện mạng lưới, tạo điều kiện kết nối giữa các tuyến đường sắt và khu vực dân cư, sản xuất, logistics.

Một mục tiêu trọng tâm của quy hoạch là phát triển vận tải đa phương thức. Với hành khách, các nhà ga sẽ được tổ chức thành những điểm trung chuyển, kết nối đường sắt với mạng lưới giao thông công cộng nhằm tạo hành trình thuận tiện và hạn chế việc phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.

Đối với hàng hóa, các tuyến đường sắt được định hướng kết nối với cảng biển, cảng cạn, đường bộ, đường thủy và hàng không, hình thành chuỗi vận tải liên hoàn. Đặc biệt, các ga gắn với khu vực cảng biển sẽ trở thành điểm giao nhận giữa nhiều phương thức vận tải, hỗ trợ vận chuyển container hiệu quả hơn.

Việc kết nối hệ thống cảng cạn với cảng biển bằng đường sắt cũng được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực logistics. Khi mạng lưới hoàn thiện, hàng hóa có thể được vận chuyển qua nhiều phương thức trong cùng một chuỗi, giảm áp lực lên đường bộ, rút ngắn thời gian trung chuyển và nâng cao hiệu quả khai thác các cảng biển, sân bay và trung tâm logistics.

Nhìn tổng thể, quy hoạch 8 tuyến đường sắt được kỳ vọng tạo “mạch nối” giữa đô thị, cảng biển, sân bay, cửa khẩu và các trung tâm logistics của TP.HCM và vùng phụ cận. Đây sẽ là cơ sở để phát triển mạng đường sắt đồng bộ, đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng, đồng thời thúc đẩy liên kết vùng và nâng cao năng lực logistics của khu vực trong dài hạn.