Phát triển giao thông xanh - bước đi then chốt của thành phố Huế hướng tới Net Zero

Giao thông vận tải là một trong những lĩnh vực phát thải khí nhà kính lớn, đồng thời cũng là “điểm nghẽn” trong tiến trình tăng trưởng xanh của nhiều đô thị. Nhận thức rõ điều này, ngay từ năm 2023, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế) đã ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Quyết định số 876/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình hành động về chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí carbon và khí metan của ngành giao thông vận tải. Đây được xem là bước khởi đầu quan trọng, đặt nền móng cho chiến lược phát triển hệ thống giao thông xanh, hướng tới mục tiêu Net Zero 2050 trên địa bàn thành phố.

Theo kế hoạch, thành phố Huế tập trung chuyển đổi phương tiện sử dụng điện, năng lượng xanh; phát triển kết cấu hạ tầng giao thông xanh; từng bước thay thế các phương tiện cơ giới đường bộ sử dụng nhiên liệu hóa thạch bằng phương tiện điện trong giai đoạn 2023 - 2030. Cùng với đó là mở rộng phối trộn và sử dụng 100% xăng sinh học E5 đối với phương tiện giao thông cơ giới đường bộ, phát triển hạ tầng sạc điện đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người dân và doanh nghiệp.

Từ định hướng chính sách đến thực tiễn triển khai, Huế đã và đang ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Giao thông xanh không còn là khái niệm mang tính khẩu hiệu, mà dần hiện diện trong nhịp sống thường ngày của người dân, du khách và trong cách vận hành đô thị.

Một trong những dấu ấn rõ nét nhất là sự phát triển mạnh mẽ của dịch vụ xe đạp công cộng. Những năm qua, Huế từng bước xây dựng hệ thống hạ tầng giao thông dành cho xe đạp khá bài bản, với các tuyến đường chuyên dụng kết nối khu vực trung tâm, trường học, bệnh viện và các điểm du lịch trọng điểm. Tại khu vực trung tâm thành phố, các trạm xe đạp công cộng được bố trí dày đặc trên nhiều tuyến phố và quanh các điểm di sản, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và du khách lựa chọn phương tiện di chuyển thân thiện môi trường.

Đặc biệt, thành phố Huế đã triển khai dành một phần vỉa hè để tổ chức làn đường riêng cho xe đạp ở một số tuyến đường chính, với tổng chiều dài gần 8 km. Đây là địa phương đầu tiên trong cả nước dành một phần vỉa hè để tổ chức làn đường xe đạp một cách chính thức, thể hiện tư duy quy hoạch mới, lấy con người làm trung tâm và ưu tiên phương tiện xanh. Từ khi các làn đường này được đưa vào sử dụng, số lượng người dân chủ động sở hữu và sử dụng xe đạp gia tăng rõ rệt, từng bước hình thành văn hóa đạp xe trong đô thị.

Với du khách, giao thông xanh mang lại những trải nghiệm khác biệt. Chị Nguyễn Hạnh Tú Vi (TP Hồ Chí Minh), một du khách nhiều lần đến Huế, chia sẻ rằng điều khiến chị ấn tượng không chỉ là cảnh quan yên bình, món ăn ngon của cố đô mà còn là cách người dân và du khách ưu tiên di chuyển bằng xe đạp, xe điện. Việc đạp xe qua những con đường rợp bóng cây, men theo dòng sông Hương hay dạo quanh các khu di sản giúp du khách cảm nhận Huế một cách chậm rãi, trong lành và sâu sắc hơn. “Huế thật sự khác biệt, là một thành phố di sản đang sống xanh, sống chậm và rất đáng để trở lại”, chị Vi nói.

Không chỉ dừng lại ở xe đạp, các loại hình phương tiện xanh khác cũng dần xuất hiện và mở rộng tại Huế. Xe buýt hai tầng phục vụ du lịch, xe điện hoạt động trong khu vực trung tâm và các điểm tham quan góp phần giảm áp lực giao thông, hạn chế phát thải và nâng cao chất lượng dịch vụ du lịch. Với lợi thế sở hữu nhiều di sản văn hóa thế giới, cảnh quan thiên nhiên phong phú và khoảng cách di chuyển vừa tầm, Huế được đánh giá là đô thị có tiềm năng lớn để phát triển các mô hình giao thông xanh gắn với du lịch trải nghiệm.

Cùng với xe đạp và xe điện, tháng 8/2025, Huế tiếp tục tạo dấu ấn khi trở thành địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai thí điểm mô hình Grab xích lô. Đây là sự kết hợp giữa phương tiện truyền thống và nền tảng công nghệ số. Thay vì đón khách theo hình thức tự phát, các xích lô tham gia Grab được quản lý đồng bộ về giá cước, lộ trình, chất lượng phục vụ và an toàn giao thông thông qua ứng dụng. Mô hình này không chỉ giúp du khách dễ dàng tiếp cận loại hình di chuyển không phát thải, chậm rãi và giàu trải nghiệm, mà còn góp phần nâng cao thu nhập, chuyên nghiệp hóa hoạt động của đội ngũ xích lô, một nét văn hóa đặc trưng của đô thị Huế. Grab xích lô được xác định là giải pháp giao thông xanh mang tính bản sắc, vừa bảo tồn giá trị truyền thống, vừa đáp ứng yêu cầu phát triển du lịch bền vững và đô thị thông minh trong lộ trình hướng tới Net Zero của thành phố Huế.

Ở góc độ bảo tồn di sản, tư duy phát triển xanh cũng đang được lồng ghép ngày càng rõ nét. Tháng 4/2025, Điện Thái Hòa là công trình biểu tượng của triều Nguyễn thuộc Quần thể di tích Cố đô Huế, đã được Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam trao chứng nhận công trình xanh LOTUS. Đây là lần đầu tiên một di sản văn hóa thế giới tại Việt Nam đạt tiêu chuẩn công trình xanh, mở ra hướng đi mới trong công tác trùng tu, bảo tồn di sản gắn với phát triển bền vững.

Theo ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế, thời gian tới, Trung tâm sẽ tiếp tục hoàn thiện hạ tầng và đưa vào vận hành các tuyến xe đạp quanh Thượng Thành, Hộ Thành Hào và các điểm di tích khác, nhằm kết nối di sản với các điểm du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng bằng phương tiện thân thiện môi trường.

Bên cạnh giao thông phục vụ dân sinh và du lịch, việc chuyển đổi phương tiện trong các lĩnh vực dịch vụ công cũng được Huế quan tâm. Với sự hỗ trợ của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), năm 2023, thành phố đã tiếp nhận 6 xe tải điện bốn bánh chuyên dùng cho công tác thu gom rác thải. Đây là bước đi mang tính thử nghiệm nhưng có ý nghĩa quan trọng, tạo cơ sở để nhân rộng mô hình, từng bước thay thế phương tiện sử dụng động cơ đốt trong, giảm phát thải và cải thiện điều kiện lao động trong lĩnh vực môi trường đô thị.

Cùng với đó, Dự án thúc đẩy giao thông bằng điện tại Huế do UNDP hỗ trợ đã triển khai chương trình cho vay ưu đãi để người dân mua xe đạp điện, xe máy điện. Hội Liên hiệp Phụ nữ thành phố được giao thực hiện gói vay với mức 10 triệu đồng/hộ, lãi suất 0% trong thời hạn 18 tháng. Không chỉ hỗ trợ tài chính, chương trình còn trang bị cho người vay kiến thức về lập kế hoạch sản xuất, kinh doanh, quản lý tài chính và sử dụng năng lượng tiết kiệm, góp phần lan tỏa lối sống xanh trong cộng đồng.

Theo đánh giá của Viện Nghiên cứu Phát triển TP Huế, phát triển giao thông xanh và giao thông công cộng như xe buýt, xe đạp công cộng, xe đạp điện là giải pháp phù hợp trong bối cảnh mật độ phương tiện cá nhân tại khu vực trung tâm ngày càng gia tăng. Mô hình đô thị thông minh kết hợp di chuyển bằng phương tiện thân thiện môi trường không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp giảm áp lực hạ tầng, tiết kiệm chi phí vận chuyển, hạn chế phát thải CO₂ và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường của người dân.

Tuy nhiên, con đường hướng tới Net Zero của Huế không ít thách thức. Nguồn vốn đầu tư cho hạ tầng giao thông xanh còn hạn chế; hệ thống giao thông chưa thực sự đồng bộ; thói quen sử dụng phương tiện cá nhân chạy xăng dầu vẫn phổ biến; các chính sách khuyến khích chuyển đổi chưa đủ mạnh để tạo đột phá. Điều này đòi hỏi Huế phải có tầm nhìn dài hạn, cùng sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư, nhằm hình thành một hệ sinh thái giao thông bền vững thực sự.

Trong quá trình triển khai Kế hoạch phát triển đô thị tăng trưởng xanh đến năm 2030, Huế đã ban hành nhiều chính sách và chiến lược làm nền tảng cho chuyển đổi xanh. Việc khuyến khích đi bộ, đi xe đạp; thúc đẩy sử dụng phương tiện điện; phát triển không gian xanh đô thị được xác định là những trụ cột quan trọng, gắn kết hài hòa giữa bảo tồn di sản, phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng sống.

Từ góc nhìn quản lý, ông Hoàng Hải Minh, Phó Chủ tịch UBND TP Huế cho biết, thành phố đang triển khai đồng thời ba nhóm giải pháp lớn: hoàn thiện thể chế, chính sách; thúc đẩy phát triển giao thông xanh và chuyển đổi phương tiện điện gắn với giao thông công cộng; phát triển hạ tầng giao thông xanh với các tuyến đường dành cho người đi bộ, xe đạp, hệ thống xe đạp chia sẻ, trạm sạc và kết nối giao thông công cộng đa phương thức theo hướng giảm phát thải. “Thời gian tới, Huế sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp này, từng bước xây dựng nền tảng vững chắc cho mục tiêu Huế Net Zero, hướng tới một đô thị xanh, bền vững và đáng sống”, ông Minh khẳng định.

Trong bức tranh phát triển chung, giao thông xanh không chỉ là giải pháp kỹ thuật nhằm giảm phát thải, mà còn là lựa chọn mang tính văn hóa, thể hiện triết lý phát triển “thành phố vì con người” của Huế. Khi những bánh xe đạp lăn đều trên các con phố rợp bóng cây, khi phương tiện điện dần thay thế tiếng ồn và khói bụi, Huế đang từng bước khẳng định hình ảnh một đô thị di sản sống xanh, sống chậm nhưng không đứng yên, vững vàng tiến về mục tiêu Net Zero 2050.

Hữu Tin – Tiến Dũng

Theo Tạp chí Môi trường Giao thông