Nguy cơ đội vốn hàng chục nghìn tỷ đồng tại các công trình giao thông trọng điểm

Báo cáo gửi Chính phủ cho biết, hiện cả nước đang triển khai 44 dự án giao thông trọng điểm với tổng mức đầu tư khoảng 569.000 tỷ đồng. Nếu giá nhiên liệu tăng 100% – trong bối cảnh nguy cơ xung đột tại khu vực Trung Đông kéo dài – tổng dự toán các công trình có thể đội vốn xấp xỉ 16%, tạo áp lực đáng kể lên ngân sách nhà nước cũng như cân đối nguồn vốn đầu tư.

Thực tế trong tháng 3 đã cho thấy xu hướng tăng giá rõ rệt. Giá xăng E5 RON 92 trung bình đạt 23.793 đồng/lít, tăng 26%; trong khi giá dầu diesel 0,05S lên tới 29.399 đồng/lít, tăng 57% so với tháng trước. Với mức biến động này, chi phí xây dựng các công trình tăng từ 1,91% đến 8% tùy từng loại hình. Trong đó, lĩnh vực giao thông chịu tác động lớn nhất, với mức tăng khoảng 8%; tiếp đến là các công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn tăng khoảng 4,5%. Các nhóm công trình hạ tầng kỹ thuật, dân dụng và công nghiệp chịu ảnh hưởng thấp hơn, dao động từ 1,9% đến 2,5%.

Không chỉ dừng lại ở nhiên liệu, mặt bằng giá vật liệu xây dựng cũng đang chịu tác động dây chuyền. Giá xi măng tăng hơn 7%, thép tăng trên 2%, gạch lát tăng gần 5%. Đáng chú ý, nhóm vật liệu khai thác như cát, đá, gạch xây tăng mạnh từ 13% đến 23%, trong khi nhựa đường ghi nhận mức tăng cao nhất, gần 32%. Diễn biến này cho thấy chi phí đầu vào của ngành xây dựng vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.

Giá nguyên vật liệu leo thang đã ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý và tiến độ thi công của các nhà thầu. Nhiều đơn vị có xu hướng thi công cầm chừng, đặc biệt đối với các dự án áp dụng hợp đồng trọn gói hoặc đơn giá cố định – những loại hợp đồng ít có dư địa điều chỉnh khi chi phí đầu vào biến động. Trong khi đó, việc điều chỉnh hợp đồng cần thời gian để các bên đánh giá, thống nhất, dẫn đến nguy cơ chậm tiến độ dự án.

Trước bối cảnh này, Bộ Xây dựng đề nghị các địa phương chủ động cân đối nguồn lực, ưu tiên triển khai và hoàn thành các dự án hạ tầng trọng điểm. Đồng thời, cần kịp thời cập nhật, công bố giá vật liệu xây dựng sát với diễn biến thị trường để làm cơ sở điều hành chi phí đầu tư.

Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng được yêu cầu tăng cường kiểm soát hoạt động kinh doanh xăng dầu và vật liệu xây dựng, ngăn chặn tình trạng đầu cơ, găm hàng hoặc thao túng giá gây bất ổn thị trường.

Đối với chủ đầu tư và các Ban quản lý dự án, Bộ Xây dựng nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chặt chẽ chi phí, chủ động đánh giá mức độ tác động của biến động giá để sử dụng hiệu quả nguồn dự phòng. Đồng thời, cần rà soát kỹ các điều khoản hợp đồng, đặc biệt là hợp đồng trọn gói và đơn giá cố định, nhằm kịp thời phối hợp với nhà thầu tháo gỡ khó khăn, đảm bảo tiến độ thi công liên tục, hạn chế tối đa nguy cơ gián đoạn dự án.

Trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động, việc điều hành linh hoạt, chủ động thích ứng được xem là yếu tố then chốt để vừa kiểm soát chi phí, vừa đảm bảo tiến độ và chất lượng các công trình hạ tầng trọng điểm – động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội.