Mạnh tay với xe vận tải không phép: Không còn vùng “xám” vi phạm

Bộ Công an đang lấy ý kiến đối với dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông đường bộ. Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo lần này là bổ sung các hành vi để xử lý đối với trường hợp xe ô tô không đăng ký kinh doanh vận tải nhưng chở khách, chở hàng có thu tiền; đồng thời siết lại các vi phạm liên quan đến xe kinh doanh vận tải và xe vận tải nội bộ.

Trên thực tế nhiều năm qua, một bộ phận xe biển trắng, xe đăng ký vận tải nội bộ đã chen chân vào thị trường vận tải, đón khách theo kiểu “xe ghép”, “xe tiện chuyến”, nhận đặt chỗ, thu tiền, hoặc chở hàng thuê nhưng lại đứng ngoài nghĩa vụ pháp lý mà doanh nghiệp vận tải chính thức buộc phải tuân thủ, gây rối loạn môi trường kinh doanh.

Lực lượng chức năng xử phạt một trường hợp vi phạm.

Điều đáng chú là hệ lụy của loại hình vận tải trá hình này không dừng ở câu chuyện cạnh tranh không lành mạnh. Ở đô thị lớn như Hà Nội, xe đón trả khách tùy tiện, dừng đỗ tại các vị trí không phù hợp, len lỏi trong khu dân cư, trên các tuyến phố hẹp hay trước cổng bệnh viện, trường học, bến xe… còn làm gia tăng áp lực giao thông và gây mất trật tự đô thị nghiêm trọng.

Với xe vận chuyển hàng nội bộ nhưng đi chở thuê, đó còn là khoảng trống trong theo dõi, kiểm soát, tổ chức lưu thông và truy trách nhiệm khi có sự cố phát sinh. Không thể xây dựng một đô thị kỷ cương nếu vẫn chấp nhận một vùng xám tồn tại quá lâu ngay trong hoạt động vận tải.

Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của cơ quan soạn thảo dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 168/2024/NĐ-CP là không đặt vấn đề nâng mức phạt đối với mọi hành vi vi phạm hiện hành, mà tập trung bổ sung những hành vi mới phát sinh hoặc chưa được định danh đủ rõ để xử lý.

Trong đó, hành vi điều khiển xe ô tô không kinh doanh vận tải hành khách nhưng chở người có thu tiền, ký hợp đồng hoặc nhận đặt chỗ để chở người; hay xe không kinh doanh vận tải hàng hóa nhưng chở hàng có thu tiền, đã được nêu rõ trong phần nội dung cơ bản của dự thảo. Cách tiếp cận này cho thấy mục tiêu không phải là “phạt cho nặng”, mà là xử lý đúng hành vi, đúng bản chất, từ đó nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Thị trường vận tải chỉ có thể vận hành lành mạnh khi những cá nhân, doanh nghiệp chấp hành đúng pháp luật không bị đặt vào thế bất lợi trước những chủ thể “đi tắt” bằng cách đứng ngoài khung quản lý. Doanh nghiệp vận tải hợp pháp phải đăng ký kinh doanh, gắn phù hiệu theo quy định, chịu sự kiểm tra điều kiện kỹ thuật, người lái, hành trình, bến bãi, nghĩa vụ thuế, bảo hiểm và nhiều trách nhiệm khác.

Nếu vẫn để xe biển trắng, xe nội bộ chở khách, chở hàng thu tiền hoạt động công khai mà không có chế tài đủ rõ, thì chính sách không chỉ mất hiệu lực, mà còn phát đi một tín hiệu sai: “Ai tuân thủ thì chịu chi phí cao hơn, ai lách luật thì có lợi thế hơn”. Đó là điều không thể chấp nhận trong một nền quản trị hướng tới minh bạch và thượng tôn pháp luật.

Muốn giải bài toán tận gốc, phải có sự phối hợp thực chất giữa công an, ngành xây dựng, cơ quan thuế và chính quyền cơ sở. Sửa đổi bổ sung quy định xử phạt là cần thiết, nhưng đó mới là điều kiện đầu tiên. Điều kiện đủ là phải biến quy định thành công cụ quản trị hiệu quả, không thể tiếp tục làm ngơ với vi phạm đã nhìn thấy quá rõ.