Logistics xanh: Động lực nâng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp

Doanh nghiệp tiên phong chuyển đổi xanh

Là một trong những doanh nghiệp đầu ngành logistics tại Việt Nam, Tổng công ty Bưu điện Việt Nam (Vietnam Post) những năm qua đã triển khai nhiều giải pháp nhằm “xanh hóa” hoạt động vận chuyển, hướng tới xây dựng hệ sinh thái bưu chính thân thiện với môi trường. Từ năm 2019, Vietnam Post triển khai Dự án Postgreen nhằm xây dựng môi trường bưu chính xanh. Doanh nghiệp từng bước đưa các tiêu chí bảo vệ môi trường vào hoạt động sản xuất, kinh doanh, từ những hành động cụ thể như hạn chế sử dụng túi nilon, đồ dùng và dụng cụ bằng nhựa dùng một lần tại khu vực công sở, sàn khai thác và trên các phương tiện vận chuyển.

Cùng với đó, phong trào “văn phòng xanh” được triển khai tại các đơn vị; mô hình bưu cục mở được thiết kế theo hướng thân thiện với khách hàng và giao dịch viên. Vietnam Post cũng vận động khách hàng thay đổi thói quen đóng gói hàng hóa bằng túi nilon, chuyển sang sử dụng hộp bìa carton đúng tiêu chuẩn, vừa bảo đảm an toàn cho hàng hóa, vừa góp phần bảo vệ môi trường. Đáng chú ý, xuất phát từ mục tiêu “xanh hóa” từng khâu vận hành, năm 2021, Bưu điện Việt Nam trở thành doanh nghiệp bưu chính đầu tiên tại Việt Nam phối hợp với Honda Việt Nam đưa xe máy điện vào hoạt động giao nhận.

Những nỗ lực đổi mới, cải tiến chất lượng dịch vụ, đẩy mạnh số hóa và “xanh hóa” hoạt động bưu chính đã góp phần giúp Bưu điện Việt Nam giữ vai trò chủ lực trong việc nâng hạng Chỉ số phát triển bưu chính của Việt Nam từ cấp độ 5 lên cấp độ 6, đưa Việt Nam vào nhóm các quốc gia có chỉ số phát triển bưu chính ở mức tốt.Vietnam Post là một trong những doanh nghiệp tiên phong ứng dụng các giải pháp logistics xanh vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ logistics Việt Nam (VLA), biến đổi khí hậu đang là một trong những thách thức lớn của toàn cầu trong thế kỷ XXI. Trong đó, ngành logistics đóng góp đáng kể vào lượng phát thải carbon, với tỷ lệ CO2 ước tính khoảng 7-8%. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến nhận thức về logistics xanh trong cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam ngày càng được nâng cao.

“Nhiều doanh nghiệp thuộc VLA đã chủ động triển khai các giải pháp thân thiện với môi trường như sử dụng phương tiện vận tải ít phát thải, ứng dụng công nghệ số để tối ưu hóa tuyến đường, giảm tiêu hao nhiên liệu và nâng cao hiệu suất vận hành. Một số cảng biển của các doanh nghiệp thành viên VLA đã đạt chứng nhận ‘Xanh’ từ các tổ chức quốc tế. Một số doanh nghiệp khác bắt đầu thực hiện kiểm kê lượng phát thải carbon và tham gia thị trường tín chỉ carbon”, ông Đào Trọng Khoa cho biết.

Tuy nhiên, theo Chủ tịch VLA, việc ứng dụng logistics xanh trên thực tế vẫn mới ở quy mô nhỏ, chưa được triển khai rộng rãi và Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi.

Chuyển đổi xanh còn nhiều khoảng trống

Bên cạnh những doanh nghiệp chủ động chuyển đổi, vẫn còn không ít doanh nghiệp logistics chưa dành sự quan tâm đúng mức cho vấn đề giảm phát thải và bảo vệ môi trường.

Theo Bộ Công Thương, trong tổng số hơn 34.000 doanh nghiệp logistics đang hoạt động trên cả nước, số doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi xanh còn rất hạn chế. Khảo sát do Viện Nghiên cứu và Phát triển logistics Việt Nam (VLI) thực hiện từ tháng 8/2023 đến tháng 7/2024 cho thấy, dù nhận thức về logistics xanh ngày càng được nâng lên, phần lớn doanh nghiệp vẫn chưa chủ động triển khai các cam kết về môi trường. Cụ thể, 12,5% doanh nghiệp chưa triển khai bất kỳ chính sách hoặc quy trình sản xuất xanh nào, trong khi 87,5% đã và đang có kế hoạch hướng tới các giải pháp phát triển bền vững.

Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp trong nhóm này vẫn chưa xác định rõ thời điểm cụ thể để thực hiện các cam kết. Đáng chú ý, có tới 65,63% doanh nghiệp cung cấp dịch vụ logistics chưa áp dụng các biện pháp giảm thiểu tác động đến môi trường; chỉ 34,37% đã hoặc đang lên kế hoạch triển khai các giải pháp xanh.

Thực tế, logistics Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc lớn vào vận tải đường bộ, trong khi sự phát triển giữa các phương thức vận tải chưa đồng đều. Khoảng 75% hàng hóa được vận chuyển bằng đường bộ, 12% bằng đường biển và chỉ khoảng 2% bằng đường sắt. Trong khi đó, khoảng 95% phương tiện giao thông tại Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch.

Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử cũng đặt ra thêm yêu cầu đối với quá trình chuyển đổi xanh của ngành logistics. Logistics giữ vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng thương mại điện tử, song hoạt động vận chuyển hàng hóa cũng là nguồn phát thải khí nhà kính và gây áp lực đáng kể lên môi trường. Đặc biệt, trong lĩnh vực bán lẻ trực tuyến, giao hàng và đóng gói là hai khâu tạo ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Mỗi sản phẩm được giao thường đi kèm bao bì riêng như hộp carton, túi nilon, hộp xốp và các sản phẩm nhựa dùng một lần.

Mỗi ngày, hàng nghìn xe tải, ô tô, xe máy vận chuyển đơn hàng đến khách hàng, đồng thời thực hiện việc thu hồi các đơn hàng không giao thành công, tạo ra lượng phát thải carbon đáng kể. Mức độ tác động môi trường còn có thể gia tăng đối với mô hình giao hàng siêu tốc.

Cần chiến lược chuyển đổi rõ ràng

Trong bối cảnh yêu cầu giảm phát thải ngày càng trở thành tiêu chí quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, phát triển logistics xanh được xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm đối với ngành logistics Việt Nam. Điều này càng có ý nghĩa khi Việt Nam đã đưa ra cam kết đạt mức phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Quá trình chuyển đổi xanh vì vậy không chỉ xuất phát từ yêu cầu bảo vệ môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng tham gia chuỗi cung ứng và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Dù mang lại nhiều lợi ích, chuyển đổi sang logistics xanh vẫn đặt ra không ít thách thức, đặc biệt đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Một trong những trở ngại trước hết nằm ở yếu tố con người, từ nhận thức đến năng lực đáp ứng yêu cầu chuyển đổi xanh trong hoạt động logistics. Cùng với đó, hạ tầng giao thông tại Việt Nam vẫn chưa hoàn thiện đồng bộ, nhất là tại các khu vực xa trung tâm. Chi phí đầu tư cho phương tiện, công nghệ và các giải pháp giảm phát thải cũng là vấn đề khiến nhiều doanh nghiệp còn e ngại.

Theo ông Phạm Thiên Ân, Giám đốc Công ty Giám định Vinacontrol, Nhà nước hiện đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi xanh. Bên cạnh đó, thị trường trao đổi tín chỉ carbon cũng đang hình thành và có thể trở thành một công cụ tài chính quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi. Do đó, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng chiến lược giảm phát thải khí nhà kính với mục tiêu, lộ trình và giải pháp cụ thể, chính xác, rõ ràng. Việc xác định đúng nguồn phát thải, lựa chọn giải pháp phù hợp và từng bước đầu tư công nghệ, phương tiện ít phát thải sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả giảm carbon.

“Xanh hóa” logistics vì thế không còn là xu hướng mang tính lựa chọn, mà đang dần trở thành yêu cầu tất yếu đối với doanh nghiệp muốn duy trì năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng trong nước cũng như quốc tế.