Khi vi phạm môi trường chưa bị “tuýt còi”: Câu chuyện từ Nhiệt điện Quảng Ninh

Cuối tháng 3/2026, Bộ Công an thông tin về việc khởi tố, bắt tạm giam ông Lê Việt Cường – thành viên HĐQT, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Nhiệt điện Quảng Ninh về tội “Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức”.

Liên quan đến vụ án, cơ quan điều tra cũng khởi tố Nguyễn Văn Trung (Phó Quản đốc phân xưởng vận hành trạm quan trắc) và Lương Công Bính (chuyên viên Phòng Kỹ thuật và An toàn) cùng về tội danh trên.

Theo kết quả điều tra ban đầu, Công ty CP Nhiệt điện Quảng Ninh có 3 trạm quan trắc khí thải. Các bị can đã sử dụng phần mềm để can thiệp vào hệ thống, làm sai lệch số liệu quan trắc, giảm chỉ số khí thải xuống còn một nửa, thậm chí chỉ còn 1/3 so với thực tế. Việc này nhằm đảm bảo dữ liệu truyền về cơ quan quản lý môi trường luôn nằm trong ngưỡng cho phép.

Mặc dù bị xác định có hành vi vi phạm trong xả thải, theo ghi nhận của phóng viên, các tổ máy của nhà máy trên địa bàn phường Cao Xanh, tỉnh Quảng Ninh vẫn duy trì hoạt động bình thường sau khi ông Cường bị bắt. Tại hiện trường, hai ống khói cao khoảng 200m liên tục phát tán tro và làn khí thải màu trắng mờ ra môi trường.

Trao đổi về trách nhiệm quản lý, giám sát, ông Nguyễn Thành Long - Phó Trưởng Phòng Kiểm soát môi trường, Chi cục Bảo vệ Môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ninh) cho biết, các nhà máy như Nhiệt điện Quảng Ninh thuộc diện do Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng kế hoạch kiểm tra định kỳ hằng năm. Để tránh chồng chéo, cơ quan cấp tỉnh không thực hiện kiểm tra thường xuyên.

Trong các năm 2024 và 2025, Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cùng Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường (C05 - Bộ Công an) đã tiến hành lấy mẫu, kiểm tra hoạt động xả thải của nhà máy.

Theo ông Long, cơ quan địa phương chỉ tiến hành kiểm tra khi có phản ánh cụ thể từ người dân. Tuy nhiên, từ năm 2023 đến nay, đơn vị chưa ghi nhận bất kỳ đơn thư hay phản ánh nào liên quan đến việc xả thải gây ô nhiễm của nhà máy.

Lý giải việc nhà máy vẫn duy trì hoạt động dù có vi phạm, ông Long cho rằng hiện tồn tại sự “xung đột” giữa yêu cầu bảo vệ môi trường và nhiệm vụ đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Theo quy định, khi phát hiện vi phạm xả thải, cơ quan chức năng có thể yêu cầu dừng hoạt động. Tuy nhiên, trên thực tế, việc dừng nhà máy nhiệt điện quy mô lớn có thể gây quá tải hệ thống điện quốc gia, kéo theo những thiệt hại kinh tế đáng kể.

“Chúng tôi cũng đã kiến nghị, khi phát hiện vi phạm cần có văn bản yêu cầu dừng hoạt động để chấm dứt hành vi sai phạm theo quy định. Tuy nhiên, việc này phải cân nhắc rất nhiều yếu tố liên quan”, ông Long chia sẻ.

Ở góc độ người dân, bà Hoàng Thị Sử (68 tuổi, trú tại phường Cao Xanh) cho biết, gia đình sinh sống cách nhà máy khoảng 1km nhưng chưa ghi nhận tình trạng bụi bẩn hay mùi khó chịu, nên chưa từng có kiến nghị về vấn đề xả thải.

Tương tự, anh Phàng A Chu - công nhân xây dựng đã sinh sống gần khu vực nhà máy hơn 6 năm - cũng cho biết chưa từng cảm nhận rõ tình trạng ô nhiễm không khí hay khó thở do khí thải. Theo anh, do ống khói cao hàng trăm mét, khí thải khi thoát ra gặp gió đã bị khuếch tán và phát tán đi xa, nên khu vực gần nhà máy ít bị ảnh hưởng trực tiếp.

TS. Lê Hữu Thi - Viện trưởng Viện Công nghệ và Sức khỏe trực thuộc Liên hiệp Các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho biết, khí thải từ nhà máy nhiệt điện thường phát tán qua ống khói cao, khuếch tán xa nên người dân khó cảm nhận trực tiếp. Tuy nhiên, việc đánh giá an toàn môi trường phải dựa trên số liệu quan trắc được kiểm chứng độc lập. Nếu có dấu hiệu sai lệch hoặc vượt ngưỡng, cần làm rõ khách quan và có biện pháp xử lý phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu môi trường và ổn định hệ thống năng lượng.

Tuy nhiên, theo chuyên gia, về mặt quy chuẩn môi trường không khí xung quanh, hành vi xả thải không đạt tiêu chuẩn vẫn là vi phạm và về lâu dài có thể gây ảnh hưởng âm thầm nhưng nghiêm trọng tới môi trường sống và sức khỏe cộng đồng.

Theo thông tin từ Công ty CP Nhiệt điện Quảng Ninh, nhà máy được phê duyệt đầu tư từ năm 2003 và đã nhiều lần cải tạo, nâng cấp hệ thống xử lý khí thải nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe.

Năm 2017, dự án đầu tư hệ thống kiểm soát khí thải từng phải tạm dừng do chưa có cơ chế đưa chi phí vào giá điện, khiến doanh nghiệp không thể xây dựng phương án tài chính và vay vốn ngân hàng. Dự án chỉ được khởi động lại trong giai đoạn 2020.

Gần đây nhất, vào tháng 3/2026, doanh nghiệp đã làm việc với các ngân hàng để thu xếp vốn cho dự án nâng cấp, cải tạo hệ thống xử lý khí thải với tổng mức đầu tư sau thuế hơn 3.850 tỷ đồng.

Hiện công ty đang hoàn thiện hồ sơ trình Sở Công Thương tỉnh Quảng Ninh thẩm định, bổ sung điều chỉnh Báo cáo nghiên cứu khả thi trước khi trình Đại hội đồng cổ đông thông qua trong tháng 4/2026. Mục tiêu của dự án là đưa các thông số phát thải đáp ứng quy chuẩn QCVN 19:2024/BTNMT.

Theo kế hoạch, hệ thống xử lý khí thải sẽ được lắp đặt cho cả 4 tổ máy và hoàn thành trong năm 2027; trong đó, tổ máy 3 và 4 dự kiến hoàn thành vào tháng 4/2027, tổ máy 1 và 2 hoàn thành vào tháng 9/2027.

 Theo quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, mọi hành vi xả thải không đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đều bị xem là vi phạm và phải được xử lý nghiêm. Do đó, nếu có dấu hiệu sai lệch số liệu hoặc phát thải vượt ngưỡng cho phép, cơ quan chức năng cần khẩn trương vào cuộc xác minh, làm rõ trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan, đồng thời áp dụng các biện pháp khắc phục theo đúng quy định.

Trong bối cảnh đó, việc Công ty CP Nhiệt điện Quảng Ninh đang triển khai các thủ tục đầu tư nâng cấp hệ thống xử lý khí thải là cần thiết, nhằm từng bước đưa các thông số phát thải đáp ứng quy chuẩn QCVN 19:2024/BTNMT. Tuy nhiên, cùng với lộ trình đầu tư, yêu cầu đặt ra là phải tăng cường giám sát độc lập, công khai dữ liệu môi trường và bảo đảm tuân thủ pháp luật trong suốt quá trình vận hành. Qua đó, hướng tới mục tiêu hài hòa giữa bảo vệ môi trường, sức khỏe cộng đồng và yêu cầu đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.