Khai mạc hội thảo khoa học về đổi mới tư duy phát triển đô thị miền núi thích ứng biến đổi khí hậu tại Cao Bằng

Phát biểu chào mừng và khai mạc Hội thảo, đồng chí Bế Thanh Tịnh, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng, đã phác họa bức tranh toàn cảnh về tiềm năng và những thách thức mà địa phương đang đối mặt. Tỉnh Cao Bằng giữ vị trí chiến lược trọng yếu về quốc phòng, an ninh và đối ngoại, với hơn 90% diện tích là đồi núi. Trong giai đoạn 2021-2025, tỉnh đã đạt được nhiều thành tựu nổi bật, tốc độ tăng trưởng duy trì 4,46%, thu ngân sách năm 2025 đạt gần 4.500 tỷ đồng, cao nhất trong nhiều năm trở lại đây. Tuy nhiên, thành quả phát triển kinh tế - xã hội đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi các hình thái thời tiết cực đoan.

Đồng chí nhấn mạnh, trong năm 2024 bão số 3 Yagi và năm 2025 các cơn bão số 10, số 11 đã gây thiệt hại trên 4.200 tỷ đồng, con số này gần bằng tổng thu ngân sách của tỉnh trong năm 2025. Trước bối cảnh hệ thống không gian đô thị phần lớn hình thành dọc thung lũng, hành lang sông suối và chịu sự chia cắt bởi địa hình karst đặc trưng, rủi ro ngập lụt, sạt lở và lũ quét đang gia tăng rất rõ rệt.

Từ thực tiễn khắc nghiệt đó, đồng chí Phó Bí thư Thường trực khẳng định sự cần thiết phải "đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển, chuyển từ 'ứng phó' sang 'thích ứng', từ 'thụ động' sang 'chủ động', từ ngắn hạn sang dài hạn, từ đơn ngành sang tiếp cận liên ngành, tổng thể". Thích ứng với biến đổi khí hậu được xác định không chỉ là yêu cầu cấp bách mà còn là "điều kiện tiên quyết để bảo đảm thực hiện thắng lợi mục tiêu tăng trưởng hai con số" và phát triển bền vững của tỉnh trong giai đoạn tới.

Ngay sau bài phát biểu khai mạc, đồng chí Nguyễn Tường Văn, Thứ trưởng Bộ Xây dựng, đại diện cơ quan quản lý nhà nước trung ương, đã có bài phát biểu định hướng quan trọng, làm rõ tầm nhìn chiến lược của ngành Xây dựng. Thứ trưởng nhận định sắc bén rằng "biến đổi khí hậu đã không còn là nguy cơ trong tương lai, mà đã và đang hiện hữu với mức độ ngày càng cực đoan, khó dự báo và tác động sâu rộng".

Đề cập trực tiếp đến địa phương, đồng chí Nguyễn Tường Văn dẫn chứng chỉ riêng trong năm 2025, tỉnh Cao Bằng đã phải hứng chịu 22 đợt thiên tai, làm 8 người chết, 6 người bị thương, hơn 9.000 nhà ở bị ảnh hưởng, với tổng thiệt hại ước tính hơn 4.274 tỷ đồng. Thứ trưởng đúc kết một thông điệp mạnh mẽ: "Những con số này cho thấy: Biến đổi khí hậu không còn là rủi ro tiềm ẩn mà đã trở thành 'yếu tố định hình phát triển đô thị' tại các tỉnh miền núi". Nếu không nhanh chóng chuyển đổi sang trạng thái "thích ứng chủ động", sự phát triển bền vững sẽ đối mặt với nguy cơ tụt hậu.

Về mặt thể chế và hành động, Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn cho biết hệ thống chính sách đã được xác lập nhất quán, từ Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị, Quyết định số 438/QĐ-TTg đến Chỉ thị số 04/CT-TTg năm 2026 chính là mệnh lệnh triển khai quyết liệt trong giai đoạn hiện nay. Nhằm hỗ trợ các địa phương tháo gỡ điểm nghẽn về nguồn lực, Bộ Xây dựng đang tích cực phối hợp với các đối tác quốc tế như AFD (Pháp), SECO (Thụy Sĩ) nhằm triển khai các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, phát triển hạ tầng xanh, và đặc biệt là "chuyển giao mô hình phát triển đô thị bền vững tiên tiến".

Đồng chí Thứ trưởng cũng thẳng thắn đề nghị tỉnh Cao Bằng cần khẩn trương rà soát, điều chỉnh quy hoạch, ưu tiên đầu tư hạ tầng thoát nước, chống ngập và công trình phòng chống sạt lở.

Cụ thể hóa những chỉ đạo chiến lược từ Trung ương và lãnh đạo tỉnh, ThS. Lương Tuấn Hùng, Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Cao Bằng, đã trình bày báo cáo chuyên đề tổng quan về thực trạng cũng như định hướng phát triển mạng lưới đô thị của tỉnh đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Báo cáo nêu rõ, tỷ lệ đô thị hóa của Cao Bằng năm 2025 đạt khoảng 25,5%, tuy thấp hơn bình quân cả nước nhưng phản ánh xu hướng chuyển dịch cơ cấu dân cư theo hướng tích cực. Dù vậy, địa hình dốc, chủ yếu là núi đá vôi bị chia cắt mạnh khiến quỹ đất bằng phẳng dành cho xây dựng vô cùng hạn chế, làm cho không gian đô thị quy mô nhỏ và phân tán.

Giám đốc Sở Xây dựng phân tích sâu hơn về các mối đe dọa khi chỉ ra lượng mưa trung bình năm của tỉnh dao động từ 1.200–1.600 mm, tập trung dày đặc từ tháng 5 đến tháng 9, đã làm cộng hưởng và gia tăng mạnh rủi ro lũ quét, sạt lở và ngập úng tại các đô thị miền núi.

Thêm vào đó, chi phí đầu tư hạ tầng như san nền, làm taluy và kè chống sạt lở thường cao hơn vùng đồng bằng từ 1,2 đến 1,5 lần, tạo ra gánh nặng lớn trong việc huy động vốn đầu tư công. Để giải bài toán hóc búa này, Sở Xây dựng tham mưu định hướng cấu trúc không gian theo mô hình mạng lưới đô thị đa trung tâm, liên kết chặt chẽ với các hành lang kinh tế xuyên biên giới.

Điểm cốt lõi là tỉnh sẽ "ưu tiên phát triển mô hình đô thị sinh thái miền núi thích ứng với biến đổi khí Hậu". Quá trình này sẽ gắn liền với nỗ lực chuyển đổi số, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số và ứng dụng GIS chuyên ngành nhằm giám sát, cảnh báo sớm rủi ro thiên tai ngay từ khâu lập và quản lý quy hoạch.

Hội thảo khoa học về đô thị miền núi thích ứng biến đổi khí hậu không chỉ dừng lại ở việc trao đổi học thuật đơn thuần mà thực sự đã trở thành diễn đàn hoạch định chính sách cấp thiết, tạo sự đồng thuận hành động từ cấp trung ương đến địa phương. Những phân tích thấu đáo cùng chuỗi giải pháp hệ thống được thống nhất tại hội thảo sẽ đóng vai trò là tiền đề vững chắc để Cao Bằng và các tỉnh có đặc điểm tương đồng xây dựng một cơ chế phối hợp liên ngành chặt chẽ. Đúng như kỳ vọng mà Thứ trưởng Bộ Xây dựng nhấn mạnh, chính sự quyết tâm chính trị kết hợp với nền tảng khoa học sẽ là chìa khóa để "biến thách thức thành động lực phát triển mới", hướng tới việc xây dựng các đô thị miền núi thực sự an toàn, bền vững và đáng sống cho mọi tầng lớp nhân dân.