Hà Nội: Gỡ rào cản để giao thông thông minh bứt tốc

Vẫn còn nhiều rào cản

Là xu thế trên thế giới, giao thông thông minh đang được triển khai ở nhiều quốc gia để giải quyết các vấn đề đô thị như ùn tắc, tai nạn giao thông, ô nhiễm không khí, tỷ lệ sử dụng phương tiện giao thông công cộng còn thấp... tại các thành phố lớn.

Hệ thống ITS đề cập đến việc tích hợp các công nghệ tiên tiến như cảm biến, trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu vào cơ sở hạ tầng giao thông và phương tiện để tối ưu hóa lưu lượng giao thông, giảm tắc nghẽn và cải thiện an toàn. Khi dân số đô thị tiếp tục tăng và nhu cầu vận tải công cộng hiệu quả tăng lên, ITS đang trở thành một phần thiết yếu của quy hoạch và phát triển đô thị hiện đại.

Ý thức rất rõ tầm quan trọng của việc triển khai hệ thống ITS trong nâng cao năng lực quản lý, giảm ùn tắc, đảm bảo an toàn và hướng tới phát triển đô thị bền vững, trong những năm gần đây, thành phố Hà Nội đã đạt được nhiều kết quả khi giám sát giao thông bằng camera, giám sát các phương tiện vận tải bằng thiết bị giám sát hành trình, xây dựng một số ứng dụng phục vụ đỗ xe, tìm tuyến xe bus... Đây là những tiền đề để triển khai hệ thống ITS trong thành phố.

Tuy nhiên, khi bước vào thực tiễn triển khai, thành phố vẫn gặp một số thách thức lớn như thiếu vốn đầu tư, dữ liệu thiếu đồng bộ và hệ thống bị phân mảnh vì sử dụng các giải pháp từ nhiều nhà cung cấp khác nhau.

Một trong những thách thức chính là nhu cầu đầu tư ban đầu đáng kể vào cơ sở hạ tầng và công nghệ dịch vụ, điều này có thể gây khó khăn cho thành phố và các cơ quan quản lý hoạt động vận tải. Một hệ thống ITS hoàn chỉnh cần bao gồm nhiều phân hệ: điều khiển giao thông thông minh, mô phỏng giao thông, xử lý vi phạm, quản lý phương tiện công cộng, quản lý sự cố, cung cấp thông tin lộ trình, quản lý bãi đỗ xe.

Việc trang trải chi phí đầu tư ban đầu cho hạ tầng số, thiết bị, trung tâm điều hành cũng như duy trì vận hành một hệ thống ITS có tính phức tạp và yêu cầu kỹ thuật cao khiến ngân sách thành phố có thể phải tiêu tốn một số tiền không nhỏ.

Bên cạnh đó, trong việc quản lý dữ liệu lớn, ứng dụng giao thông thông minh tạo ra lượng lớn dữ liệu từ các cảm biến và thiết bị kết nối, đòi hỏi các giải pháp hiệu quả để quản lý và phân tích dữ liệu này. Việc bảo mật thông tin và bảo vệ quyền riêng tư cũng trở thành một thách chức lớn, bởi việc thu thập và chia sẻ thông tin cá nhân thông qua hệ thống ITS có thể bị tin tặc khai thác hoặc sử dụng cho mục đích giám sát.

Ngoài ra, việc thay đổi văn hoá và chấp nhận của người dùng cũng đặt ra nhiều khó khăn, bởi sự chuyển đổi từ hệ thống giao thông truyền thống sang hệ thống thông minh có thể gây ra sự khó chịu ban đầu và đòi hỏi thời gian để người dùng thích nghi và chấp nhận.

Đây chính là “nút thắt” khiến việc xây dựng trung tâm điều hành tổng thể vừa là động lực nhưng cũng đầy thách thức đối với thành phố Hà Nội.

Khắc phục hạn chế, xây nền móng cho tương lai

Năm 2024, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành bộ tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13910 (tương thích ISO 14817) gồm 3 phần: Định nghĩa dữ liệu ITS, quản lý đăng ký khái niệm dữ liệu và gán mã định danh đối tượng. Đây là hành lang pháp lý đầu tiên cho việc chuẩn hóa và chia sẻ dữ liệu ITS trên phạm vi quốc gia.

Dựa vào quy chuẩn đó, với sự quan tâm của Chính phủ, các cấp chính quyền thành phố, Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông Thành phố Hà Nội (Trung tâm) bước đầu đã xây dựng hệ thống hạ tầng giao thông vận tải theo quy hoạch ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành giao thông. Giờ đây, thay vì quản lý theo cách truyền thống, Trung tâm đã nhanh chóng có những bước chuyển đổi cho phù hợp, hiệu quả bằng hệ thống ITS.

Nổi bật trong số đó là vào đầu tháng 7/2024, Trung tâm đã nỗ lực đưa vào vận hành thí điểm Trung tâm Điều hành giao thông thông minh. Cùng với đó, UBND thành phố Hà Nội đã thông qua Đề án "Giao thông thông minh trên địa bàn thành phố Hà Nội". Đây được đánh giá là đề án quan trọng nhằm hướng đến mục tiêu đến năm 2030, Hà Nội sẽ cơ bản trở thành thành phố thông minh, hiện đại, từng bước kết nối với mạng lưới đô thị thông minh trong khu vực và thế giới.

Theo Trung tâm, trong khi tốc độ mở rộng hạ tầng chậm chạp hơn hẳn so với sự gia tăng dân cư và phương tiện, ứng dụng ITS sẽ giúp hệ thống giao thông của thành phố hoạt động hiệu quả hơn. Các cơ quan quản lý có thể đưa ra những quyết định chính xác về tổ chức giao thông, phân luồng, ứng phó với tình huống khẩn cấp…

Mặt khác, trong tương lai, khi các loại hình phương tiện giao vận tải công cộng hiện đại phổ biến hơn, nhu cầu giao thông cao hơn, ITS sẽ hỗ trợ tối đa cho công tác quản lý, kết nối, tạo nên một hệ thống giao thông hoàn chỉnh, vận hành tốt cho cả thành phố.

Cùng với đó, thành phố Hà Nội cũng đang đầu tư mạnh vào hệ thống metro và giao thông công cộng, nền tảng quan trọng cho mô hình hệ thống giao thông công cộng.

Theo quy hoạch được phê duyệt, thành phố sẽ đầu tư xây dựng 14 tuyến đường sắt đô thị và 02 tuyến đường sắt nhẹ (monorail). Ưu tiên các tuyến kết nối nội đô với cảng hàng không, khu công nghệ cao, các khu đô thị, các đầu mối giao thông lớn, các điểm có nhu cầu di chuyển cao trong khu vực nội đô.

Chỉ tính riêng tuyến đường sắt đô thị 2A giai đoạn 2021-2024, tổng sản lượng hành khách đạt gần 34,6 triệu lượt, sản lượng hành khách bình quân/lượt đạt 124,5 hành khách/lượt, tỷ lệ tăng trưởng hành khách lên tới 34,2%/năm. Đây là tín hiệu tích cực để Hà Nội đầu tư vào các dự án hạ tầng giao thông đường sắt đô thị, phản ánh xu hướng dịch chuyển từ xe cá nhân sang các phương tiện giao thông công cộng tiện nghi, hiện đại.

Đặc biệt, với việc triển khai hệ thống vé điện tử liên thông trên các tuyến xe buýt có trợ giá và các tuyến metro, Hà Nội đã trở thành địa phương đi đầu trong cả nước triển khai thẻ vé điện tử thay thế vé giấy truyền thống. Thống kê của Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông Thành phố Hà Nội cho thấy, đến nay đã có hơn 34 triệu lượt hành khách sử dụng vé điện tử (trong đó có 20,5 triệu khách sử dụng vé lượt), hơn 334.084 thẻ vé điện tử được phát hành. Số thẻ vé tháng ảo có thể sử dụng không cần internet (offline) phù hợp với mọi hành khách, cho đến nay đã cấp được hơn 258.572 thẻ ảo, chiếm gần 77.4% số lượng thẻ vé tháng điện tử.

Việc liên thông vé điện tử giữa metro và xe buýt trợ giá đã tạo sự thuận lợi nhất định cho hành khách. Giờ đây, người dân chỉ cần một loại vé là có thể sử dụng cả hai loại hình giao thông công cộng này.

Trung tâm cũng đề xuất lên Sở Xây dựng bổ sung nâng tổng số nhà chờ xe buýt lên khoảng 1.500 nhà chờ, tăng 4,2 lần số nhà chờ so với hiện nay. Việc đầu tư nhà chờ tại Hà Nội là một dự án quan trọng nhằm cải thiện chất lượng dịch vụ xe buýt và khuyến khích người dân sử dụng phương tiện giao thông công cộng.

Ngoài ra, các dự án đô thị thông minh thí điểm cũng đang được triển khai, tạo tiền đề để nhân rộng, hạ tầng số đang được chú trọng, giúp thành phố từng bước xây dựng hệ sinh thái quản lý dựa trên dữ liệu, tập trung phát triển không gian gắn giao thông công cộng, coi các ga metro, trạm BRT là hạt nhân bố trí khu dân cư, dịch vụ trong bán kính 15 phút. Đầu tư hạ tầng công nghệ và dữ liệu, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, triển khai IoT, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tăng hiệu quả quản lý.

Trong tương lai gần, Hà Nội sẽ thí điểm và mở rộng dần, bắt đầu từ các khu đô thị mới, nơi hạ tầng thuận lợi rồi nhân rộng ra nội đô. Đồng thời, tiến hành thay đổi thói quen người dân bằng truyền thông mạnh mẽ lợi ích của đi bộ, xe đạp, giao thông công cộng; đồng thời có chính sách hỗ trợ, khuyến khích. Huy động nguồn lực xã hội từ các doanh nghiệp công nghệ, nhà đầu tư bất động sản và cộng đồng dân cư bởi đây chính là chìa khóa thành công.

Song song với việc xây dựng hệ thống giao thông thông minh ITS, thành phố Hà Nội thúc đẩy mạnh mẽ hệ thống giao thông công cộng với những bước đi khoa học, bài bản sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội trong tương lai. Không chỉ giúp nâng cao đời sống người dân, những đề án, hệ thống này còn giúp cấp quản lý dễ dàng hơn trong giám sát và bảo trì thành phố thông minh.

Hoài Nam

Theo Tạp chí Môi trường Giao thông