Đổi mới và nâng cao nông thôn Hà Nội: Hành trình 15 năm nỗ lực, bền bỉ

Năm 2010, Hà Nội bắt đầu thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) trong bối cảnh vừa mở rộng địa giới hành chính (sáp nhập tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh và một phần Lương Sơn – Hòa Bình). Việc thành phố được mở rộng là một cơ hội để phát triển kinh tế xã hội nhưng đồng thời cũng là một thách thức to lớn đối với toàn thành phố, bởi việc mở rộng diện tích đồng nghĩa với việc diện tích vùng nông thôn tăng lên rất nhiều. Tuy nhiên, với quyết tâm cao và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, Hà Nội đã vươn mình trở thành một thành phố có tỉ lệ nông thôn mới và nông thôn mới nâng cao dẫn đầu cả nước.

Trong giai đoạn khi bắt đầu thực hiện Chương trình, khu vực nông thôn của Hà Nội chiếm hơn 70% diện tích toàn thành phố và chiếm trên 65 % dân số nhưng hạ tầng còn nhiều thiếu thốn, người dân nông thôn chủ yếu là sản xuất nông nghiệp truyền thống, manh mún. Trung bình mỗi xã chỉ đạt 01 tiêu chí; thu nhập bình quân khu vực nông thôn chỉ khoảng 13 triệu đồng/người/năm. Tỷ lệ hộ nghèo khu vực nông thôn chiếm tới 11,25%, Hà Nội phải đối mặt với muôn vàn khó khăn về hạ tầng, kinh tế và đời sống nông thôn.

Trước bối cảnh đó, để tạo động lực phát triển nông nghiệp, nông thôn, trong 3 kỳ Đại hội của Thành phố, Thành uỷ đều có Chương trình riêng về nông nghiệp, nông dân và nông thôn. Ở nhiệm kỳ 2011 - 2015 và 2016 - 2020, Thành ủy Hà Nội đã ban hành 2 chương trình công tác trọng tâm toàn khóa đều lấy tên là Chương trình số 02 với nội dung trọng tâm về phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống nông dân. Giai đoạn 2021 - 2025, Thành ủy tiếp tục ban hành Chương trình số 04 về Đẩy mạnh thực hiện hiệu quả Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới gắn với cơ cấu lại ngành nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nông dân.

Sau 15 năm nỗ lực, bền bỉ với tinh thần “Đảng lãnh đạo, Nhà nước hỗ trợ, nhân dân làm chủ và hưởng lợi” cùng sự chỉ đạo quyết liệt, trực tiếp, sâu sát của cấp ủy, chính quyền các cấp; Sự vào cuộc đồng bộ, thống nhất từ cấp cao nhất đến cơ sở tạo nên sức mạnh tổng hợp và tính bền vững trong tổ chức thực hiện, khu vực nông thôn Hà Nội đã có những chuyển mình ngoạn mục - từ cơ sở hạ tầng, kinh tế đến chất lượng cuộc sống và cảnh quan môi trường cũng như đời sống tinh thần và văn hóa của các vùng được phát triển mạnh mẽ hơn, rực rỡ hơn. Đặc biệt là trong giai đoạn nước rút của nhiệm kỳ thứ 3 từ năm 2020 - 2025, Hà Nội đã gần như hoàn thành các mục tiêu đề ra của cả 3 nhiệm kỳ, đạt được những thành quả to lớn, được Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhận.

Cùng nhìn lại những kết quả của Chương trình trong giai đoạn 2020 – 2025 để thấy một Thủ đô văn minh và mới mẻ.

Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ xây dựng huyện, xã nông thông mới và huyện, xã nông thôn mới nâng cao

Từ năm 2021 đến năm 2023, Thành phố đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận thêm 11 huyện (Thạch Thất, Thanh Oai, Phúc Thọ, Sóc Sơn, Thường Tín, Chương Mỹ, Phú Xuyên, Ứng Hòa, Ba Vì, Mỹ Đức, Mê Linh) đạt chuẩn NTM (vượt trước 02 năm so với mục tiêu Chương trình), đưa tổng số đến nay, Thành phố có 17/17 huyện đạt chuẩn NTM và thị xã Sơn Tây hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM (đạt 100% mục tiêu Chương trình), về đích trước 02 năm so với mục tiêu Chương trình đề ra đến năm 2025.

Cho đến hết quý II năm 2025, Thành phố có 06/17 huyện (đạt 35%) đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận huyện đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, gồm: Thanh Trì, Gia Lâm, Hoài Đức, Đông Anh, Thanh Oai, Thường Tín. Trong đó các huyện Thanh Trì, Gia Lâm, Hoài Đức, Đông Anh được công nhận đạt chuẩn NTM nâng cao năm 2023; các huyện Thanh Oai, Thường Tín được công nhận đạt chuẩn NTM nâng cao năm 2024. Thành phố đã vượt mục tiêu Chương trình đề ra trước 01 năm so với mục tiêu Chương trình đề ra đến năm 2025.

Ngày 22/6/2025, UBND Thành phố đã được Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 1226/QĐ-TTg công nhận thành phố Hà Nội hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới và nông thôn mới nâng cao năm 2024. Về đích trước 01 năm so với mục tiêu Chương trình đề ra đến năm 2025.

Xã nông thôn mới (mục tiêu đạt 100%): Năm 2021, Thành phố công nhận thêm 14 xã, đưa tổng số xã đạt chuẩn nông thôn mới của Thành phố là 382/382 (đạt 100%), hoàn thành trước 04 năm so với mục tiêu của Chương trình đến hết năm 2025.

 Xã nông thôn mới nâng cao, với mục tiêu đạt 40% (156 xã): Từ năm 2021 đến 2024, Thành phố công nhận thêm 200 xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, đưa tổng số có 229/382 (đạt 60%) xã nông thôn mới nâng cao vượt trước 01 năm so với mục tiêu của Chương trình đến năm 2025.

 Xã nông thôn mới kiểu mẫu, với mục tiêu đạt 20% (80 xã): Từ năm 2021 đến 2024, Thành phố công nhận 109/382 (đạt 29%) xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu, vượt trước 01 năm so với mục tiêu của Chương trình đến năm 2025.

Như vậy kết quả tính đến hết năm 2024, Thành phố đã có 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới; 100% số huyện, thị xã đạt chuẩn/hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới; 60% số xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao; 29% số xã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu; 35% số huyện đạt chuẩn NTM nâng cao; Thành phố Hà Nội được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM năm 2024 vượt mục tiêu trước 01 năm so với Chương trình 04 của Thành ủy đề ra đến năm 2025 và là địa phương có số xã, số huyện đạt chuẩn nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu cao nhất của cả nước.

Cơ cấu lại ngành nông nghiệp và phát triển kinh tế nông thôn kết hợp nâng cao đời sống cho người dân

Dưới sự chỉ đạo và theo dõi sát sao của Thành ủy Hà Nội, Chương trình 04 đã đề ra nhiều phương hướng với phương châm “quyết liệt, chậm mà chắc, bền vững lâu dài”, theo đó các cấp chính quyền đã tập trung tinh lực và nguồn lực cao độ để cơ cấu lại đường hướng cho ngành nông nghiệp và chú trọng nâng cao đời sống tinh thần và văn hóa cho người dân nhằm tạo động lực cho toàn dân chung tay thay đổi không gian nông thôn.

Cụ thể, từng bước thay đổi về cơ cấu trồng trọt, diện tích sản xuất nông nghiệp đặc biệt là trồng lúa giảm để đảm bảo cho công cuộc đô thị hóa, thay vào đó là chuyển dịch theo hướng tích cực, tăng tỷ trọng các giống cây trồng chất lượng, có giá trị cao, hiệu quả sản xuất, diện tích lúa chất lượng cao, rau an toàn, cây ăn quả đặc sản, cây cảnh tiếp tục được mở rộng. Ngoài ra, trong lĩnh vực chăn nuôi, thủy sản và lâm nghiệp cũng dần được chuyển hướng và cải tiến để phù hợp với từng giai đoạn phát triển kinh tế. Những vùng diện tích trồng cây nông nghiệp không hiệu quả dần chuyển đổi sang chăn nuôi, thủy sản và lâm nghiệp nhằm mục tiêu không bỏ phí bất kì một tấc đất nào.

Đến nay, chuẩn bị kết thúc quý III năm 2025, trong bối cảnh cả nước đã đi vào hoạt động mô hình chính quyền 2 cấp, Hà Nội có 125 xã thì đều đã đạt nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao và gấp rút bước vào giai đoạn xây dựng nông thông mới nâng cao kiểu mẫu.

Để có thể đạt được những thành tựu đó, chính quyền các cấp của thành phố không quên nhiệm vụ nâng cao đời sống văn hóa và tinh thần cho nhân dân, tạo ra các phong trào thi đua nhằm tạo động lực cho người dân cùng chung tay xây dựng nông thôn đổi mới và phát triển.

Mục tiêu cuối năm 2025 của TP là hoàn thành 100% chỉ tiêu đề ra của cả 3 nhiệm kỳ theo đúng đường lối mà của Đảng và Nhà nước đã chỉ đạo nhằm tiến tới phương hướng đô thị hóa hiện đại hóa TP, hoàn thiện hệ thống nông thôn mới nâng cao kiểu mẫu, tiến tới xây dựng Hà Nội trở thành đô thị thông minh.

Một trong những mục tiêu trọng điểm mà TP hướng đến đó là tiếp tục đẩy mạnh mô hình “du lịch nông thôn”. Những năm qua Thành phố Hà Nội đã công nhận 54 điểm du lịch, khu du lịch cấp thành phố. Trong đó có 29 điểm du lịch gắn với du lịch cộng đồng tại các làng nghề và khu vực nông nghiệp nông thôn. Công tác tuyên truyền, quảng bá sản phẩm, dịch vụ du lịch nông nghiệp, nông thôn được các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp triển khai sâu rộng, đẩy mạnh công tác tuyên truyền trên các nền tảng mạng xã hội, trên các kênh truyền thông quốc tế, các tạp chí du lịch, ấn phẩm, tập gấp về du lịch nông nghiệp nông thôn.

Tuyên truyền, giới thiệu du lịch nông nghiệp, nông thôn thông qua các sự kiện, chương trình xúc tiến quảng bá du lịch trong nước và quốc tế. Trong tương lai sẽ tiếp tục triển khai quảng bá tại các văn phòng lữ hành, đại lý du lịch trong và ngoài nước. Tổ chức đoàn Famtrip đưa các doanh nghiệp du lịch về khảo sát dịch vụ nhằm xây dựng tour, tuyến du lịch. Tổ chức làm việc, trao đổi với các doanh nghiệp lữ hành, lưu trú, điểm đến, doanh nghiệp vận chuyển, xây dựng sản phẩm du lịch, phát triển điểm đến du lịch làng nghề, du lịch nông nghiệp, nông thôn. Công tác nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch tại các điểm du lịch cộng đồng gắn với làng nghề truyền thống, ngành nghề nông nghiệp, nông thôn được chú trọng. Triển khai áp dụng chuyển đổi số, quảng bá, xúc tiến du lịch nông nghiệp, nông thôn.

Chương trình số 04-CTr/TU ngày 17/3/2021 dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo tập trung, quyết liệt của cấp ủy, chính quyền từ Thành phố đến cơ sở, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự đồng lòng, chung sức của người nông dân đã đạt được những kết quả tích cực. Nhận thức của cán bộ, đảng viên và các tầng lớp nhân dân về mục tiêu, ý nghĩa của Chương trình được chuyển biến rõ rệt. Trong tương lai, Hà Nội quyết tâm duy trì được tốc độ tăng trưởng kinh tế khá, tiếp tục đổi mới quan hệ sản xuất trong nông nghiệp, nông thôn, cơ cấu kinh tế, nỗ lực hết mình để kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội được tăng cường và các hoạt động văn hoá - xã hội sẽ được nâng cao làm phong phú hơn nữa cho đời sống người dân.

Để thực hiện tốt những mục tiêu đó, TP đã đề ra một số nhiệm vụ trọng tâm cho cuối năm 2025 như: tăng cường công tác chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ thực hiện các Chương trình của Thành phố về giảm nghèo, phát triển kinh tế xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, giải quyết việc làm cho lao động ở nông thôn,... Hỗ trợ, hướng dẫn nông dân ứng dụng tiến bộ kỹ thuật mới, liên kết đầu tư, mở rộng sản xuất; Thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội, lao động, việc làm, đảm bảo lương thực, thực phẩm và các dịch vụ thiết yếu, dịch vụ y tế cho người dân; Tiếp tục đẩy mạnh công tác khuyến nông, khuyến công đào tạo nghề theo Đề án Đào tạo nghề cho lao động nông thôn.

Chú trọng dạy nghề cho thanh niên nông thôn, đặc biệt là hộ cận nghèo, người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, lao động nữ, các đối tượng chính sách và tạo công ăn việc làm sau đào tạo; Thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội, tiếp tục đẩy mạnh phong trào xây dựng làng văn hóa, cơ quan, đơn vị văn hóa, gia đình văn hóa gắn với việc xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh.