Đề xuất xây dựng 6 tuyến đường sắt mới tại khu vực đầu mối Hà Nội
Theo dự thảo Quy hoạch các tuyến, ga đường sắt khu vực đầu mối Hà Nội, 6 tuyến đường sắt quốc gia mới được đề xuất xây dựng với tổng chiều dài khoảng 298km, gồm hai tuyến vành đai, hai tuyến đường sắt tốc độ cao và hai tuyến kết nối liên vùng. Các tuyến được định hướng sử dụng đường đôi, khổ ray 1.435mm, góp phần nâng cao năng lực vận tải, tăng cường kết nối Thủ đô với các địa phương và hoàn thiện mạng lưới đường sắt quốc gia.
Trong 6 tuyến đường sắt mới khu vực đầu mối Hà Nội có 2 tuyến đường sắt tốc độ cao.
Cục Đường sắt Việt Nam đã trình Bộ Xây dựng xem xét, phê duyệt hồ sơ Quy hoạch các tuyến, ga đường sắt khu vực đầu mối thành phố Hà Nội. Dự thảo quy hoạch nhằm cụ thể hóa định hướng phát triển mạng lưới đường sắt, làm cơ sở quản lý không gian, xây dựng danh mục dự án và bố trí nguồn lực đầu tư đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Theo phương án được đề xuất, khu vực đầu mối Hà Nội sẽ có 11 tuyến đường sắt quốc gia, bao gồm 5 tuyến hiện hữu được duy trì, nâng cấp và 6 tuyến xây dựng mới. Phạm vi nghiên cứu quy hoạch cũng xác định 39 ga đường sắt, gồm 4 ga đầu mối và 35 ga trung gian, kỹ thuật.
Đáng chú ý, 6 tuyến đường sắt mới có tổng chiều dài khoảng 298km trong phạm vi nghiên cứu. Tất cả được đề xuất sử dụng đường đôi, khổ ray 1.435mm, hướng tới nâng cao năng lực khai thác và tăng tính đồng bộ của hệ thống đường sắt.
Theo dự thảo quy hoạch, 6 tuyến đường sắt quốc gia mới tại khu vực đầu mối Hà Nội gồm:
Thứ nhất, tuyến đường sắt vành đai phía Đông (Ngọc Hồi - Thường Tín - Kim Sơn) có chiều dài tuyến chính khoảng 31km. Tuyến gồm đoạn Ngọc Hồi - Thường Tín - Kim Sơn và hai nhánh kết nối từ Thường Tín về Lạc Đạo mới và về Kim Sơn. Tuyến được định hướng hình thành hành lang vận tải đường sắt phía Đông, tăng cường kết nối giữa các đầu mối đường sắt trong khu vực.
Thứ hai, tuyến đường sắt vành đai phía Tây (Thạch Lỗi - Tây Hà Nội - Ngọc Hồi, Thường Tín) có chiều dài khoảng 56km. Tuyến được quy hoạch nhằm bổ sung hành lang đường sắt ở phía Tây, kết nối các khu vực và hỗ trợ tổ chức vận tải trong mạng lưới đường sắt đầu mối Hà Nội.
Thứ ba, tuyến đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam có chiều dài khoảng 64km trong phạm vi nghiên cứu của quy hoạch, từ ga Ngọc Hồi đến hết địa phận tỉnh Hà Nam trước đây. Đây là một đoạn thuộc hành lang đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, gắn với định hướng phát triển đầu mối đường sắt quy mô lớn ở phía Nam Thủ đô.
Thứ tư, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng có chiều dài khoảng 70km trong phạm vi nghiên cứu, từ ga Vĩnh Phúc Bắc đến hết địa phận tỉnh Hưng Yên. Tuyến có ý nghĩa tăng cường kết nối đường sắt giữa khu vực phía Tây Bắc, Hà Nội và các khu vực công nghiệp, cảng biển phía Đông.
Thứ năm, tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh có chiều dài khoảng 48km trong phạm vi nghiên cứu, từ ga Xuân Canh đến hết địa phận tỉnh Bắc Ninh trước đây. Tuyến được định hướng tăng cường kết nối giữa Hà Nội với khu vực phía Đông Bắc, tạo thêm điều kiện phát triển vận tải hành khách liên vùng.
Thứ sáu, tuyến đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng mới có chiều dài khoảng 29km trong phạm vi nghiên cứu, từ ga Gia Lâm đến ranh giới giữa địa bàn Bắc Ninh và Bắc Giang trước đây. Đáng chú ý, đoạn kết nối ga Gia Lâm - ga Yên Viên dài khoảng 6km được đề xuất xây dựng đường đôi, khổ ray 1.435mm, sử dụng hạ tầng riêng dù đi cùng hành lang với tuyến đường sắt đô thị số 1.
Bên cạnh việc xây dựng các tuyến mới, dự thảo quy hoạch định hướng duy trì và nâng cấp 5 tuyến đường sắt hiện có qua khu vực Hà Nội, gồm Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Lạng Sơn, Hà Nội - Thái Nguyên, Hà Nội - Lào Cai và Hà Nội - TP Hồ Chí Minh.
Các phương án được đề xuất tập trung vào cải tạo hạ tầng, nâng cao an toàn khai thác và từng bước đồng bộ khổ đường ray. Trong đó, tuyến Hà Nội - Lạng Sơn được định hướng chuyển đoạn từ ga Hà Nội đến ga Gia Lâm thành đường sắt đô thị; đoạn Gia Lâm - Bắc Ninh được đề xuất nâng cấp lên đường đôi, khổ 1.435mm.
Đối với tuyến Hà Nội - Thái Nguyên, dự thảo đề xuất nâng cấp các đoạn tuyến để thống nhất khổ ray 1.435mm. Tuyến Hà Nội - Hải Phòng và Hà Nội - Lào Cai tiếp tục được định hướng cải tạo, bảo đảm an toàn chạy tàu trên cơ sở hạ tầng hiện hữu.
Riêng tuyến Hà Nội - TP Hồ Chí Minh, đoạn từ ga Hà Nội đến tổ hợp ga Ngọc Hồi được đề xuất chuyển thành đường sắt đô thị sau khi tuyến vành đai phía Đông được đưa vào khai thác. Đoạn Ngọc Hồi - Phú Xuyên dài khoảng 26,5km dự kiến được cải dịch, đi cùng hành lang tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.
Việc quy hoạch bổ sung các tuyến đường sắt mới được kỳ vọng góp phần nâng cao năng lực vận tải hành khách và hàng hóa, giảm áp lực cho hệ thống đường bộ, đồng thời tăng cường kết nối giữa Hà Nội với các tỉnh, thành phố trong vùng và trên cả nước.
Các tuyến vành đai có vai trò hỗ trợ tổ chức vận tải, kết nối các đầu mối và hành lang đường sắt; trong khi các tuyến tốc độ cao và tuyến liên vùng góp phần rút ngắn thời gian di chuyển, mở rộng khả năng kết nối giữa các trung tâm kinh tế, công nghiệp và logistics.
Tuy nhiên, các phương án nêu trên hiện thuộc dự thảo quy hoạch được trình xem xét, phê duyệt. Chiều dài, hướng tuyến và các tiêu chuẩn kỹ thuật cần được hiểu theo hồ sơ nghiên cứu quy hoạch, không đồng nghĩa toàn bộ các tuyến đã được quyết định đầu tư hoặc xác định thời điểm khởi công.
Việc hoàn thiện quy hoạch đầu mối đường sắt Hà Nội sẽ là cơ sở quan trọng để tổ chức mạng lưới giao thông đường sắt đồng bộ, nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng hiện có và định hướng đầu tư dài hạn, đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng của Thủ đô cũng như khu vực phía Bắc.
