Đề xuất làm tuyến đường sắt TP.HCM – Cần Thơ hơn 175 km: Động lực mới cho phát triển vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Theo báo cáo nghiên cứu tiền khả thi do Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận trình Bộ Xây dựng, tuyến đường sắt có chiều dài khoảng 175,2 km, bắt đầu từ ga An Bình (phường Dĩ An, TP.HCM) và kết thúc tại ga Cần Thơ (phường Hưng Phú, TP. Cần Thơ). Tuyến đi qua 5 địa phương gồm TP.HCM, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long và TP. Cần Thơ.

Dự án được quy hoạch là tuyến đường sắt mới, phục vụ đồng thời vận chuyển hành khách và hàng hóa. Trong giai đoạn đầu, tuyến sẽ được xây dựng theo tiêu chuẩn đường đơn với khổ đường 1.435 mm, sau đó từng bước hoàn thiện thành đường đôi theo quy hoạch dài hạn. Toàn tuyến dự kiến có 12 nhà ga cùng 3 khu depot đặt tại An Bình, Tân Kiên và Cần Thơ để phục vụ công tác bảo dưỡng, vận hành.

Về kỹ thuật, tuyến đường sắt được thiết kế theo tiêu chuẩn đường sắt cấp II với tải trọng trục 22,5 tấn. Tốc độ khai thác tối đa của tàu khách đạt 160 km/h, trong khi tàu hàng đạt 120 km/h. Tàu khách sử dụng công nghệ động lực phân tán (EMU), còn tàu hàng vận hành bằng đầu máy kéo truyền thống. Hệ thống đường sắt sẽ được điện khí hóa bằng nguồn điện xoay chiều 25 kV và tích hợp các công nghệ điều hành hiện đại như điều độ tập trung, liên khóa điện tử và hệ thống kiểm soát tốc độ đoàn tàu nhằm bảo đảm an toàn khai thác.

Một trong những điểm đáng chú ý của dự án là khoảng 56% chiều dài tuyến được xây dựng trên cầu. Giải pháp này giúp hạn chế chia cắt khu dân cư, giảm giao cắt đồng mức với đường bộ và thuận lợi khi vượt qua các khu vực đô thị đông đúc, sông ngòi cũng như các công trình hạ tầng hiện hữu. Khoảng 44% chiều dài còn lại sẽ đi trên nền đất tại các khu vực có điều kiện địa chất thuận lợi và ít chịu ảnh hưởng bởi ngập lụt. Riêng đoạn vượt sông Hậu đang được nghiên cứu theo phương án đi chung với cầu Cần Thơ 2 nhằm tối ưu chi phí đầu tư.

Để triển khai dự án, tổng diện tích cần giải phóng mặt bằng khoảng 801,5 ha, trong đó gần 480 ha là đất nông nghiệp và hơn 430 ha là đất trồng lúa từ hai vụ trở lên. Dự kiến có khoảng 11.400 hộ dân bị ảnh hưởng và cần bố trí tái định cư.

Trên cơ sở tính toán sơ bộ, đơn vị tư vấn đưa ra hai phương án đầu tư. Phương án thứ nhất, tuyến đường sắt đi chung với cầu đường bộ qua sông Hậu, có tổng mức đầu tư khoảng 171.300 tỷ đồng, tương đương 6,468 tỷ USD. Phương án thứ hai xây dựng cầu đường sắt độc lập với tổng mức đầu tư khoảng 175.110 tỷ đồng, tương đương 6,611 tỷ USD.

Về hình thức đầu tư, đơn vị nghiên cứu đề xuất sử dụng vốn đầu tư công thay vì mô hình đối tác công tư (PPP). Theo đánh giá, nhiều dự án đường sắt trên thế giới triển khai theo PPP chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng và vẫn cần sự hỗ trợ lớn từ ngân sách nhà nước. Do đó, đầu tư công được xem là phương án khả thi hơn để bảo đảm tiến độ và nguồn lực thực hiện.

Theo kế hoạch, dự án sẽ được trình Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư vào tháng 8/2026. Công tác giải phóng mặt bằng dự kiến bắt đầu từ quý I/2028, khởi công vào quý III cùng năm sau khi hoàn tất thiết kế kỹ thuật và lựa chọn nhà thầu. Mục tiêu đặt ra là cơ bản hoàn thành toàn tuyến vào năm 2035.

Sự cần thiết của dự án được thể hiện rõ qua nhu cầu vận tải ngày càng tăng trên hành lang TP.HCM – Cần Thơ. Theo dự báo đến năm 2050, khu vực này sẽ có nhu cầu vận chuyển khoảng 1,456 tỷ tấn hàng hóa và hơn 326 triệu lượt hành khách. Tuyến đường sắt mới được kỳ vọng đảm nhận khoảng 23,2 triệu tấn hàng hóa và gần 16 triệu lượt hành khách mỗi năm.

Khi đi vào hoạt động, tuyến đường sắt TP.HCM – Cần Thơ không chỉ rút ngắn thời gian di chuyển giữa TP.HCM và Đồng bằng sông Cửu Long mà còn góp phần giảm áp lực cho hệ thống đường bộ, giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đồng thời, dự án sẽ mở ra không gian phát triển mới cho các đô thị, khu công nghiệp và dịch vụ dọc tuyến, tạo động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng bền vững cho toàn vùng phía Nam trong những thập niên tới./.