Bộ Xây dựng thúc đẩy phát triển vận tải đường thủy, đường sắt và hàng không

Cần sớm tái cơ cấu hệ thống vận tải

Sáng 21/5, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị thúc đẩy kết nối, phát triển vận tải đa phương thức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến với sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương, tổ chức quốc tế, hiệp hội, doanh nghiệp vận tải cùng nhiều chuyên gia trong và ngoài nước.

Tại hội nghị, các đại biểu tập trung phân tích thực trạng phát triển vận tải đa phương thức, chỉ ra những tồn tại, hạn chế trong kết nối hạ tầng và tổ chức vận tải; đồng thời đề xuất nhiều giải pháp tháo gỡ khó khăn, thúc đẩy phát triển đồng bộ giữa các loại hình vận tải.

Các ý kiến cho rằng, mặc dù kết nối giữa các phương thức vận tải đã có bước cải thiện nhưng vẫn còn thiếu đồng bộ. Cơ cấu vận tải hiện nay phụ thuộc lớn vào đường bộ, trong khi các loại hình có ưu thế về chi phí và khả năng vận chuyển khối lượng lớn như đường sắt, đường thủy chưa phát huy hiệu quả tương xứng.

Bên cạnh đó, chính sách phát triển vận tải đa phương thức còn phân tán, thiếu tính liên kết; nhiều quy hoạch hạ tầng giao thông chuyên ngành vẫn mang tính riêng lẻ, chưa hình thành được quy hoạch tổng thể kết nối giữa các phương thức vận tải.

Hệ thống hạ tầng liên kết vùng cũng chưa hình thành rõ các hành lang vận tải đa phương thức để phát huy thế mạnh của từng loại hình. Việc kết nối giữa đường sắt, đường thủy, cảng biển, cảng cạn và trung tâm logistics còn hạn chế, chưa đồng bộ về quy mô và công suất khai thác.

Ngoài ra, doanh nghiệp vận tải nội địa phần lớn có quy mô nhỏ, năng lực cạnh tranh còn yếu, thiếu những doanh nghiệp đầu tàu đủ khả năng dẫn dắt thị trường vận tải đa phương thức quốc tế. Việc liên kết giữa các doanh nghiệp lớn với doanh nghiệp vận tải chặng ngắn cũng chưa chặt chẽ, trong khi cơ sở dữ liệu dùng chung giữa các phương thức vận tải còn thiếu.

Tăng thị phần cho đường thủy, đường sắt và hàng không

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, phát triển vận tải đa phương thức là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng và giảm chi phí logistics.

Theo Bộ trưởng, hiện vận tải đường bộ vẫn chiếm khoảng 75% thị phần vận chuyển hàng hóa, trong khi vận tải đường sắt chỉ chiếm khoảng 0,18%, cho thấy sự mất cân đối rất lớn trong cơ cấu vận tải.

Bộ trưởng dẫn chứng, nhiều tuyến vận tải container Bắc - Nam hiện vẫn chủ yếu phụ thuộc vào đường bộ dù Việt Nam có lợi thế về tuyến đường sắt Bắc - Nam và vận tải ven biển. Trong khi đó, vận tải đường thủy nội địa chưa phát huy hết tiềm năng do hạn chế về luồng lạch, tĩnh không cầu; kết nối giữa đường sắt với cảng biển, cảng cạn và trung tâm logistics còn yếu.

Để khắc phục tình trạng này, Bộ Xây dựng xác định giai đoạn 2026 - 2030 sẽ tập trung tái cơ cấu mạnh lĩnh vực vận tải theo hướng phát triển đồng bộ, giảm phụ thuộc vào đường bộ và gia tăng thị phần vận tải đường thủy, đường sắt, hàng hải và hàng không.

Theo đó, Bộ Xây dựng sẽ tiếp thu các ý kiến tại hội nghị để hoàn thiện Đề án Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050; đồng thời đẩy nhanh lập và phê duyệt 5 quy hoạch chuyên ngành giao thông vận tải với tầm nhìn dài hạn từ 20 - 30 năm.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh cũng yêu cầu rà soát, điều chỉnh quy hoạch hạ tầng sau sáp nhập địa giới hành chính; ưu tiên phát triển các hành lang vận tải Đông - Tây, Bắc - Nam và xử lý các điểm nghẽn hạ tầng đường thủy tại khu vực Đồng bằng sông Hồng và Nam Bộ.

Cùng với đó, Bộ Xây dựng sẽ nghiên cứu cơ chế ưu đãi nhằm phát triển đội tàu biển, tàu bay hiện đại; khuyến khích doanh nghiệp logistics cung cấp dịch vụ vận tải đa phương thức trọn gói.

Đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Bộ Xây dựng xác định là thúc đẩy chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong hoạt động vận tải.

Theo đó, ngành giao thông vận tải sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu vận tải đa phương thức, tăng cường ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), e-Bill, e-Booking nhằm tối ưu hóa vận hành và nâng cao hiệu quả kết nối giữa các loại hình vận tải.

Song song với đó là thúc đẩy sử dụng năng lượng sạch, giảm phát thải khí carbon và khí mê-tan trong hoạt động vận tải, hướng tới phát triển hệ thống giao thông xanh và bền vững.

Nâng cao năng lực cạnh tranh vận tải quốc gia

Bộ trưởng Trần Hồng Minh khẳng định, phát triển vận tải đa phương thức không chỉ là bài toán hạ tầng mà còn gắn với năng lực cạnh tranh quốc gia, an ninh kinh tế và mục tiêu đưa Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa của khu vực.

Trong giai đoạn tới, Bộ Xây dựng sẽ tập trung triển khai ba định hướng lớn gồm: chuyển từ phát triển riêng lẻ từng phương thức sang tổ chức hệ thống vận tải tích hợp theo chuỗi liên thông; chuyển từ đầu tư hạ tầng đơn lẻ sang phát triển hạ tầng đồng bộ trên các hành lang vận tải đa phương thức; đồng thời đổi mới mô hình quản lý theo hướng dựa trên dữ liệu và nền tảng số.

Người đứng đầu ngành xây dựng cũng kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp vận tải đổi mới quản trị, tăng cường liên kết, hợp tác với doanh nghiệp sản xuất, xuất nhập khẩu; đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh để nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước vươn ra thị trường quốc tế.

Theo Bộ trưởng, nếu triển khai hiệu quả các giải pháp nêu trên, lĩnh vực vận tải đa phương thức sẽ có bước chuyển biến rõ nét trong thời gian tới, góp phần khai thác hiệu quả hệ thống hạ tầng giao thông quốc gia, giảm chi phí logistics và thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững.