Lý giải nguyên nhân xe tải nặng vẫn chọn Quốc lộ 5 thay vì cao tốc Hà Nội – Hải Phòng

Lưu lượng xe tải trọng lớn trên Quốc lộ 5 và trục Quốc lộ 10 – Nguyễn Trường Tộ – Bùi Viện đang gây áp lực lên hạ tầng, trong khi tỷ lệ xe tải nặng, xe container lưu thông trên cao tốc Hà Nội – Hải Phòng còn thấp. Trước thực trạng này, UBND TP Hải Phòng đề nghị nghiên cứu phương án giảm phí, khuyến khích các phương tiện chuyển sang cao tốc.

Theo số liệu trong 6 tháng đầu năm 2026, xe rơ-moóc, sơ-mi rơ-moóc chỉ chiếm khoảng 6% tổng số ô tô qua trạm thu phí cuối tuyến cao tốc Hà Nội – Hải Phòng. Trong khi đó, Quốc lộ 5 có hơn 35.000 ô tô lưu thông mỗi ngày, trong đó gần 14.500 xe rơ-moóc, sơ-mi rơ-moóc. Lượng xe lớn khiến tuyến đường thường xuyên xảy ra ùn tắc, vượt năng lực thiết kế.

Một trong những nguyên nhân quan trọng là chênh lệch chi phí sử dụng đường. Với xe container 40 feet thuộc nhóm 5, phí đi một lượt toàn tuyến cao tốc là 870.000 đồng. Nếu tính cả lượt đi và về, tổng chi phí khoảng 1,74 triệu đồng. Trong khi đó, chi phí cho hành trình tương ứng trên Quốc lộ 5 khoảng 1,42 triệu đồng, thấp hơn khoảng 320.000 đồng.

Với doanh nghiệp sở hữu nhiều đầu kéo, khoản chênh lệch này trở thành chi phí đáng kể khi tính trên hàng trăm chuyến vận chuyển. Do đó, dù cao tốc giúp rút ngắn thời gian, việc lựa chọn tuyến đường vẫn phụ thuộc nhiều vào hiệu quả kinh tế của từng chuyến hàng.

Bên cạnh giá vé, đặc điểm phân bố khu công nghiệp, nhà máy, cảng và kho bãi cũng ảnh hưởng trực tiếp đến lựa chọn của tài xế. Dọc Quốc lộ 5 tập trung nhiều đầu mối sản xuất, logistics tại Phố Nối, Mỹ Hào, Cẩm Giàng, Kim Thành, An Dương, Hải An và Đình Vũ.

Với những hành trình giao nhận hàng hóa giữa cảng, kho và khu công nghiệp nằm sát Quốc lộ 5, đi tuyến quốc lộ giúp phương tiện tiếp cận điểm giao hàng thuận tiện hơn. Nếu chuyển sang cao tốc, xe có thể phải đi thêm quãng đường từ nút giao đến nơi lấy, trả hàng, làm phát sinh thời gian và chi phí.

Theo đơn vị quản lý tuyến cao tốc Hà Nội – Hải Phòng, lưu lượng phương tiện trên tuyến đã tăng từ khoảng 18.000 lượt xe/ngày năm 2016 lên 74.300 lượt/ngày năm 2026. Điều này cho thấy cao tốc vẫn phát huy vai trò kết nối nhanh giữa Hà Nội, Hưng Yên, Hải Phòng, Quảng Ninh và các địa phương lân cận.

Tuy nhiên, hai tuyến đường có chức năng bổ trợ nhau: cao tốc phù hợp với vận tải nhanh, hành trình trung bình và dài; Quốc lộ 5 vừa phục vụ giao thông liên tỉnh, vừa kết nối trực tiếp hệ thống cảng, kho hàng và khu công nghiệp.

Để giảm áp lực lên Quốc lộ 5, VIDIFI đang nghiên cứu phương án giảm phí đối với xe nhóm 4 và nhóm 5 trên chặng Quốc lộ 10 – Đình Vũ trong thời gian thi công một số nút giao tại Hải Phòng. Mức phí dự kiến lần lượt là 137.000 đồng và 196.000 đồng/lượt, giảm khoảng 20% so với hiện hành.

Theo các chuyên gia, về lâu dài, việc phân bổ phương tiện giữa hai tuyến cần dựa trên tổng thể chi phí vận tải, thời gian hành trình, khả năng kết nối và yêu cầu an toàn. Chính sách phí phù hợp có thể khuyến khích doanh nghiệp sử dụng cao tốc, nhưng cần tính toán để vừa giảm ùn tắc trên quốc lộ, vừa bảo đảm hiệu quả khai thác hạ tầng giao thông.