Xe tải né cao tốc, dồn lên quốc lộ vì áp lực chi phí
Cao tốc giúp rút ngắn thời gian, tăng năng lực vận tải nhưng một bộ phận xe tải, container vẫn chọn quốc lộ để giảm chi phí. Tình trạng này khiến nhiều tuyến quốc lộ chịu thêm áp lực về lưu lượng, ùn tắc và nguy cơ xuống cấp, trong khi năng lực của cao tốc chưa được khai thác tương xứng.
Hệ thống cao tốc ngày càng được mở rộng, tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp vận tải và góp phần nâng cao hiệu quả lưu thông hàng hóa. Tuy nhiên, tại một số tuyến, nghịch lý đang xuất hiện khi lượng lớn xe tải, container vẫn lựa chọn quốc lộ cũ thay vì cao tốc dù phải chấp nhận thời gian di chuyển lâu hơn.
Theo số liệu được công bố, trong tháng 9/2026, lưu lượng phương tiện trên cao tốc Bắc - Nam phía Đông đạt khoảng 13,6 triệu lượt, giảm 14,4% so với tháng trước. Tại một số địa bàn, sự chênh lệch giữa lượng xe tải sử dụng cao tốc và quốc lộ khá rõ.
Trên quốc lộ 5, trung bình mỗi ngày có khoảng 35.180 ô tô lưu thông, trong đó hơn 14.400 xe rơ-moóc, sơ-mi rơ-moóc. Trong khi đó, số liệu 6 tháng đầu năm 2026 tại trạm thu phí cuối tuyến cao tốc Hà Nội - Hải Phòng cho thấy nhóm phương tiện này chỉ chiếm khoảng 6% tổng số ô tô qua trạm.
Lý do được nhiều lái xe và chuyên gia chỉ ra trước hết nằm ở bài toán chi phí. Với xe tải trọng lớn và container, phí sử dụng cao tốc có thể trở thành khoản đáng kể trong chi phí mỗi chuyến hàng.
Tại Khánh Hòa, sự chênh lệch cũng thể hiện rõ. Với xe container 40 feet di chuyển từ Cam Lâm đến Vạn Giã, nếu đi các đoạn cao tốc Nha Trang - Cam Lâm và Vân Phong - Nha Trang, phí phải trả khoảng 611.000 đồng. Nếu đi quốc lộ 1, phương tiện chỉ phải trả khoảng 200.000 đồng qua trạm BOT Ninh Lộc.
Theo các chuyên gia, lựa chọn tuyến đường của doanh nghiệp vận tải là phép tính giữa thời gian, chi phí và mức độ thuận tiện. Không phải lúc nào lợi thế về thời gian của cao tốc cũng đủ bù khoản phí phải trả, nhất là khi nhiều kho hàng, nhà máy và khu công nghiệp vẫn nằm dọc các tuyến quốc lộ.
Tuy nhiên, việc xe tải trọng lớn tập trung trên quốc lộ có thể kéo theo nhiều hệ lụy. Lưu lượng phương tiện tăng khiến nguy cơ ùn tắc, tai nạn và xuống cấp hạ tầng gia tăng, đồng thời tạo thêm áp lực duy tu, sửa chữa bằng ngân sách Nhà nước.
Các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu mức phí cao tốc hợp lý, tương xứng với chất lượng dịch vụ và khả năng chi trả của doanh nghiệp. Cùng với đó, chất lượng khai thác, duy tu, bảo đảm an toàn và tính minh bạch trong thu phí cũng cần được nâng cao.
Khi bài toán chi phí được giải quyết hài hòa, cao tốc sẽ có thêm cơ hội thu hút xe tải, container, phát huy hiệu quả nguồn lực đầu tư và giảm áp lực đang dồn lên các tuyến quốc lộ song hành.
