Xe máy điện học đường: Phương tiện xanh cần đi cùng văn hóa giao thông

Nhiều vi phạm cần chấn chỉnh

Một trong những nhóm hành vi vi phạm phổ biến ở học sinh khi tham gia giao thông là không đội mũ bảo hiểm, điều khiển xe khi chưa đủ tuổi, vượt đèn đỏ, đi ngược chiều, dàn hàng ngang, vừa di chuyển vừa trò chuyện hoặc có hành vi lạng lách, đánh võng... Những vi phạm này không chỉ ảnh hưởng đến trật tự, an toàn giao thông mà còn tiềm ẩn nguy cơ xảy ra va chạm, tai nạn, nhất là khi người điều khiển phương tiện chưa có đầy đủ kỹ năng xử lý tình huống.

Thực tế cho thấy, các hành vi vi phạm có thể xuất phát từ việc chưa nắm đầy đủ quy định, thói quen tham gia giao thông chưa đúng hoặc tâm lý chủ quan của một bộ phận học sinh. Đáng chú ý, bên cạnh những lỗi vi phạm phổ biến, tình trạng tự ý thay đổi kết cấu, thông số kỹ thuật của xe đạp điện, xe máy điện cũng đang được ghi nhận tại nhiều địa phương. Từ thành thị đến nông thôn, không khó bắt gặp những chiếc xe điện được tháo bỏ thiết bị giới hạn tốc độ, thay IC, nâng cấp pin hoặc thay động cơ có công suất lớn nhằm tăng khả năng vận hành so với thiết kế ban đầu của nhà sản xuất.

 Không đội mũ bảo hiểm, đi dàn hàng ngang, vừa lưu thông vừa trò chuyện hoặc tạo dáng là những hành vi tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông.

Có những phương tiện vốn được thiết kế để di chuyển ở tốc độ khoảng 25-40 km/h nhưng sau khi thay đổi kết cấu có thể đạt tốc độ 70-80 km/h, thậm chí vượt 100 km/h. Đáng lưu ý, một bộ phận người sử dụng những phương tiện này là học sinh THCS, THPT - lứa tuổi còn hạn chế về kỹ năng xử lý tình huống và chưa nhận thức đầy đủ về những nguy cơ có thể phát sinh khi điều khiển phương tiện vượt quá thông số thiết kế.
Ở một số trường hợp, việc thay đổi kết cấu xe còn được xem như cách thể hiện cá tính hoặc tạo sự khác biệt với bạn bè, từ đó làm gia tăng nguy cơ hình thành tâm lý chạy theo, biến việc “độ” xe thành một xu hướng trong một bộ phận học sinh.

Tình trạng tự ý “độ, chế” xe điện ở một bộ phận học sinh tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn do làm thay đổi đặc tính kỹ thuật và tốc độ của phương tiện.

Một trường hợp được lực lượng chức năng phát hiện gần đây cho thấy rõ vấn đề này. Ngày 11/9/2026, trong quá trình tuần tra, kiểm soát trên đường Bách Lẫm, phường Yên Bái, tỉnh Lào Cai, Tổ công tác Đội CSGT đường bộ số 3, Phòng CSGT Công an tỉnh Lào Cai phát hiện một học sinh điều khiển xe đạp máy (xe đạp điện) với tốc độ cao và không đội mũ bảo hiểm.

Lực lượng chức năng ra hiệu lệnh dừng phương tiện để kiểm tra. Người điều khiển được xác định là em N.K.T., sinh năm 2011, hiện là học sinh lớp 10, trú tại phường Yên Bái, tỉnh Lào Cai. Qua kiểm tra, cụm đồng hồ của phương tiện hiển thị tốc độ tối đa tới 99 km/h, trong khi tốc độ thiết kế ban đầu của xe chỉ dưới 25 km/h.

CSGT Lào Cai lập biên bản xử lý một học sinh lớp 10, trú tại phường Yên Bái, có hành vi tự ý “độ, chế” phương tiện. Đồng hồ xe hiển thị tốc độ tối đa 99 km/h, trong khi tốc độ thiết kế nguyên bản dưới 25 km/h.

Làm việc với tổ công tác, N.K.T. khai nhận đã lắp thêm bộ IC nhằm tăng tốc độ xe nhiều lần so với thông số thiết kế ban đầu của nhà sản xuất. Cơ quan chức năng sau đó đã lập biên bản và xử lý theo quy định.
Trường hợp trên cho thấy, việc sử dụng xe điện trong học đường không chỉ đặt ra yêu cầu về chấp hành quy định khi tham gia giao thông mà còn cần được chú trọng ngay từ việc sử dụng phương tiện đúng thiết kế, đúng tính năng kỹ thuật. Đây là vấn đề cần sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và lực lượng chức năng nhằm nâng cao ý thức, từng bước hình thành thói quen tham gia giao thông an toàn cho học sinh.

Đẩy mạnh tuyên truyền, xây dựng văn hóa giao thông

Trước thực trạng vi phạm liên quan đến xe đạp điện, xe máy điện trong học sinh, lực lượng Công an tại nhiều địa phương đã triển khai các giải pháp nhằm tăng cường kiểm tra, xử lý và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của học sinh. Công an các xã, phường tăng cường tuần tra, kiểm soát tại khu vực trường học, kịp thời phát hiện, xử lý những trường hợp điều khiển phương tiện có dấu hiệu thay đổi kết cấu, không bảo đảm yêu cầu kỹ thuật hoặc vi phạm quy định về tốc độ.

Một số học sinh vi phạm quy định về độ tuổi điều khiển phương tiện do chưa phân biệt rõ xe đạp điện và xe máy điện. Phụ huynh cần tìm hiểu kỹ đặc điểm, quy định sử dụng trước khi trang bị phương tiện cho con.

Cùng với công tác kiểm tra, xử lý, lực lượng Công an cơ sở phối hợp với các nhà trường tổ chức tuyên truyền, phổ biến quy định pháp luật về an toàn giao thông, trong đó lưu ý những nguy cơ từ việc tự ý thay đổi kết cấu, thông số kỹ thuật của xe điện. Học sinh được vận động, nhắc nhở không “độ, chế” phương tiện; các trường hợp vi phạm được xử lý theo quy định và yêu cầu khắc phục những thay đổi không phù hợp với thiết kế của nhà sản xuất.

Công tác giáo dục, tuyên truyền cũng được triển khai bằng nhiều hình thức như thông qua hệ thống truyền thanh cơ sở, mạng xã hội, các buổi ngoại khóa, sinh hoạt dưới cờ và sinh hoạt lớp. Qua đó, từng bước giúp học sinh nhận diện rõ hơn những hành vi vi phạm, nâng cao ý thức sử dụng phương tiện đúng quy định và chủ động bảo đảm an toàn cho bản thân cũng như những người cùng tham gia giao thông.
Lực lượng Cảnh sát giao thông đồng thời tăng cường kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm thường gặp ở học sinh như không đội mũ bảo hiểm, chở quá số người quy định, điều khiển phương tiện không bảo đảm yêu cầu kỹ thuật hoặc giao phương tiện cho người chưa đủ điều kiện điều khiển.

Đội CSGT đường bộ số 1 (Công an TP Hà Nội) hướng dẫn kỹ năng lái xe an toàn cho 1.250 học sinh và giáo viên Trường THPT Trần Phú, ngày 13/4/2026.

Xây dựng văn hóa giao thông trong thanh, thiếu niên, học sinh, sinh viên là quá trình lâu dài, cần sự phối hợp thường xuyên giữa gia đình, nhà trường, lực lượng chức năng và xã hội. Bên cạnh việc xử lý vi phạm, điều quan trọng là hình thành ý thức tự giác và thói quen chấp hành pháp luật ngay từ khi học sinh bắt đầu sử dụng phương tiện cá nhân. Khi gia đình đồng hành, nhà trường chú trọng giáo dục và lực lượng chức năng duy trì kiểm tra, hướng dẫn, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, việc sử dụng xe điện trong học đường sẽ từng bước đi vào nền nếp, góp phần xây dựng môi trường giao thông an toàn, văn minh.

Đoàn Hân

Theo Tạp chí Môi trường Giao thông