Xe ba gác tự chế - “hung thần” đe dọa an toàn giao thông đô thị

Tình trạng xe ba bánh tự chế, xe lôi máy và các phương tiện chở hàng cồng kềnh đang trở thành vấn đề nhức nhối tại nhiều đô thị lớn như TP Hồ Chí Minh, Hà Nội... Dù lực lượng chức năng thường xuyên kiểm tra, xử lý nhưng các loại phương tiện này vẫn xuất hiện phổ biến trên nhiều tuyến đường, đặc biệt tại khu vực chợ đầu mối, tuyến giao thông nội đô và khu dân cư đông đúc. Không chỉ gây mất mỹ quan đô thị, cản trở giao thông, xe ba gác tự chế còn tiềm ẩn nguy cơ rất lớn dẫn đến tai nạn giao thông nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và tài sản của người dân.

Mới đây, ngày 7/5, Đội CSGT Rạch Chiếc thuộc Phòng CSGT Công an TP Hồ Chí Minh đã tổ chức kiểm tra và xử lý tình trạng xe ba bánh hoạt động trái phép quanh khu vực chợ đầu mối nông sản Thủ Đức, phường Tam Bình.

Chỉ trong thời gian ngắn ra quân, lực lượng chức năng đã phát hiện, lập biên bản và tạm giữ gần chục phương tiện vi phạm. Đây được xem là một trong những điểm nóng về hoạt động của xe ba gác tự chế trong thời gian qua.

Lực lượng chức năng dừng kiểm tra một xe ba gác máy trên đường - ảnh: Báp CA TP HCM

Theo lực lượng chức năng, phần lớn các phương tiện bị xử lý đều vi phạm nhiều lỗi như không có giấy phép lái xe, không gắn gương chiếu hậu, biển số mờ hoặc không có đăng ký xe. Đáng lo ngại hơn, nhiều xe còn chở hàng hóa cồng kềnh, vượt quá kích thước và tải trọng cho phép, gây nguy hiểm cho người tham gia giao thông.

Trong quá trình kiểm tra, cơ quan chức năng phát hiện anh L.M.Q. (sinh năm 1988, ngụ phường Tam Bình) điều khiển xe ba bánh trên đường Ngô Chí Quốc và tiến hành dừng xe kiểm tra tại giao lộ Nguyễn Thị Diệp. Qua kiểm tra, tài xế này bị lập biên bản do điều khiển phương tiện không có gương chiếu hậu và không có giấy phép lái xe. Phương tiện sau đó bị tạm giữ để xử lý theo quy định.

Tương tự, anh L.V.L. (sinh năm 1965, ngụ phường Bình Hòa) cũng bị lực lượng chức năng xử lý khi điều khiển xe ba gác máy trên đường Ngô Chí Quốc. Người này vi phạm các lỗi như không gắn gương chiếu hậu, biển số không rõ số và không có giấy phép lái xe. Chiếc xe sau đó cũng bị tạm giữ.

Ngoài hai trường hợp trên, Đội CSGT Rạch Chiếc còn kiểm tra và xử lý hàng loạt phương tiện vi phạm khác tại khu vực chợ Thủ Đức. Hầu hết các xe đều có kết cấu thô sơ, không đảm bảo các tiêu chuẩn kỹ thuật an toàn nhưng vẫn tham gia giao thông hàng ngày.

Theo đánh giá của lực lượng chức năng, đa số xe ba bánh hiện nay đều là phương tiện tự chế hoặc được hoán cải từ xe máy cũ nên không đáp ứng các quy định về an toàn kỹ thuật. Nhiều xe có kết cấu chắp vá, hệ thống phanh hoạt động kém hiệu quả, không có đèn tín hiệu hoặc đèn phanh không hoạt động đúng chức năng. Một số phương tiện đã xuống cấp nghiêm trọng nhưng vẫn được sử dụng để vận chuyển hàng hóa.

Chính vì không đảm bảo điều kiện kỹ thuật nên xe ba gác tự chế được xem là “hung thần đường phố”. Khi lưu thông trên các tuyến đường đông đúc, những chiếc xe này rất dễ mất cân bằng, lật xe hoặc va chạm với các phương tiện khác. Đặc biệt vào giờ cao điểm hoặc trong điều kiện thời tiết xấu như mưa lớn, đường trơn trượt, nguy cơ xảy ra tai nạn càng tăng cao.

Một trong những nguy cơ lớn nhất từ xe ba gác tự chế là việc chở hàng hóa quá khổ, quá tải. Để tăng thu nhập, nhiều tài xế chất hàng vượt quá tải trọng cho phép, khiến xe mất cân bằng và khó điều khiển. Các loại hàng hóa như sắt thép, tôn, gỗ, vật liệu xây dựng hoặc hàng tiêu dùng thường được chất cao quá đầu người và chằng buộc sơ sài.

Khi xe di chuyển, hàng hóa có thể bị nghiêng đổ, rơi xuống đường hoặc va quệt với các phương tiện khác. Không ít trường hợp thanh sắt hoặc tấm tôn kéo lê trên đường đã va trúng người đi xe máy, gây thương tích nghiêm trọng. Trong nhiều vụ tai nạn, người đi đường không kịp tránh các khối hàng cồng kềnh dẫn đến té ngã hoặc va chạm trực tiếp với xe chở hàng.

Theo thống kê của Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia, tình trạng chở hàng quá khổ bằng xe mô tô và xe ba bánh là nguyên nhân gây ra nhiều vụ tai nạn giao thông tại khu vực đô thị trong những năm gần đây. Không ít vụ tai nạn đã để lại hậu quả nghiêm trọng, khiến nạn nhân bị thương tật nặng hoặc tử vong.

Ngoài nguy cơ tai nạn, xe ba gác tự chế còn làm gia tăng tình trạng ùn tắc giao thông tại các tuyến đường nội đô. Những chiếc xe chở hàng cồng kềnh thường di chuyển chậm và chiếm nhiều diện tích mặt đường, khiến các phương tiện khác khó lưu thông. Chỉ cần một vụ va chạm hoặc xe chết máy giữa đường cũng có thể khiến giao thông ùn ứ kéo dài, đặc biệt vào giờ cao điểm.

Bên cạnh đó, các phương tiện cũ kỹ này còn gây ảnh hưởng đến môi trường và mỹ quan đô thị. Nhiều xe phát ra tiếng ồn lớn, khói đen và khí thải gây ô nhiễm không khí. Việc vận chuyển vật liệu xây dựng hoặc hàng hóa không che chắn cẩn thận còn khiến bụi bẩn phát tán khắp nơi, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân và làm xấu hình ảnh đô thị.

Không chỉ gây nguy hiểm cho người đi đường, xe ba gác tự chế còn tiềm ẩn rủi ro cho chính người điều khiển. Do nhiều tài xế không được đào tạo bài bản và không có giấy phép lái xe nên kỹ năng xử lý tình huống còn hạn chế. Khi gặp các tình huống bất ngờ như phanh gấp, tránh xe hoặc vào cua, người điều khiển thường mất kiểm soát, dẫn đến lật xe hoặc đâm vào phương tiện khác.

Dù nguy hiểm là vậy nhưng xe ba gác tự chế vẫn tồn tại phổ biến do nhu cầu mưu sinh của nhiều lao động nghèo. Với chi phí đầu tư thấp và khả năng di chuyển linh hoạt trong các con hẻm nhỏ, loại phương tiện này trở thành công cụ kiếm sống của không ít người dân. Đối với tiểu thương tại các chợ đầu mối, xe ba gác là phương tiện quen thuộc để vận chuyển hàng hóa nhanh chóng trong nội đô.

Tuy nhiên, lợi ích kinh tế trước mắt không thể bù đắp cho những hậu quả nghiêm trọng mà loại phương tiện này gây ra. Các vụ tai nạn liên quan đến xe ba gác thường để lại hậu quả nặng nề về người và tài sản. Nhiều nạn nhân bị thương tật vĩnh viễn hoặc tử vong, trong khi gia đình phải gánh chịu chi phí điều trị và tổn thất tinh thần kéo dài.

Ngoài thiệt hại về con người, tai nạn giao thông còn gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và chất lượng cuộc sống đô thị. Tình trạng ùn tắc kéo dài làm mất thời gian, gia tăng chi phí vận chuyển và tạo thêm áp lực lên hệ thống hạ tầng giao thông vốn đã quá tải.

Trước thực trạng trên, lực lượng cảnh sát giao thông tại nhiều địa phương đã tăng cường tuần tra, kiểm soát và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

CSGT lập biên bản xử phạt một số xe vi phạm. (Ảnh: Báo CA TP HCM)

Đội CSGT Rạch Chiếc cho biết thời gian tới sẽ tiếp tục kiểm tra các hành vi sử dụng xe ba bánh không giấy tờ hợp lệ, người điều khiển không có giấy phép lái xe, chở hàng cồng kềnh hoặc không có đèn tín hiệu. Các phương tiện vi phạm sẽ bị lập biên bản và tạm giữ theo đúng quy định pháp luật.

Ngoài việc xử phạt, các cơ quan chức năng cũng đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức người dân về an toàn giao thông. Người điều khiển được vận động chuyển đổi sang các loại phương tiện vận tải phù hợp hơn, đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn khi lưu thông.

Nhiều chuyên gia giao thông cho rằng để giải quyết triệt để tình trạng này cần có giải pháp đồng bộ và lâu dài. Trước hết, cần siết chặt công tác kiểm định và quản lý phương tiện tự chế. Những xe không đảm bảo an toàn kỹ thuật cần bị loại bỏ hoàn toàn khỏi hoạt động giao thông.

Bên cạnh đó, Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ người lao động chuyển đổi sang các phương tiện phù hợp hơn như xe tải nhỏ hoặc xe điện chở hàng đạt chuẩn kỹ thuật. Việc hỗ trợ vay vốn ưu đãi, đào tạo nghề hoặc tạo điều kiện tiếp cận phương tiện mới sẽ giúp người dân ổn định sinh kế mà vẫn đảm bảo an toàn giao thông.

Ngoài trách nhiệm của cơ quan chức năng, ý thức của người tham gia giao thông cũng đóng vai trò rất quan trọng. Mỗi người cần chấp hành nghiêm quy định pháp luật, không sử dụng xe tự chế trái phép và không chở hàng quá tải, quá khổ. Các chủ hàng và doanh nghiệp vận tải cũng cần lựa chọn phương tiện vận chuyển đúng quy định thay vì vì lợi nhuận mà bất chấp nguy hiểm.

Có thể thấy, xe ba bánh tự chế và tình trạng chở hàng cồng kềnh đang là mối nguy hiểm lớn đối với giao thông đô thị hiện nay. Nếu không được kiểm soát chặt chẽ, các phương tiện này sẽ tiếp tục trở thành nguyên nhân gây tai nạn, ùn tắc và mất trật tự an toàn giao thông. Vì vậy, việc xử lý nghiêm vi phạm, nâng cao ý thức người dân và xây dựng giải pháp hỗ trợ chuyển đổi phương tiện là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ tính mạng cộng đồng và xây dựng môi trường giao thông văn minh, an toàn, hiện đại.