Xa lộ Hà Nội sau 16 năm vẫn dang dở: TP.HCM chốt thời hạn bàn giao mặt bằng để về đích

Theo kế hoạch vừa được ban hành, thành phố đặt mục tiêu hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo từng đoạn tuyến. Cụ thể, đoạn từ cầu Rạch Chiếc đến nút giao Thủ Đức (Trạm 2) phải hoàn tất giải phóng mặt bằng trước ngày 20/6/2026. Đoạn từ nút giao Thủ Đức đến ranh giới tỉnh Bình Dương cũ sẽ hoàn thành trước ngày 15/7/2026. Riêng phần tuyến nằm trên địa bàn tỉnh Bình Dương cũ được yêu cầu hoàn tất công tác này chậm nhất vào ngày 30/11/2026.

Dự án mở rộng Xa lộ Hà Nội và Quốc lộ 1 có tổng chiều dài khoảng 15,7km, kéo dài từ cầu Sài Gòn đến nút giao Tân Vạn. Công trình được khởi công từ năm 2010 theo hình thức BOT (xây dựng – kinh doanh – chuyển giao). Khi bắt đầu triển khai, tổng mức đầu tư dự án khoảng 2.516 tỷ đồng. Tuy nhiên, đến năm 2016, con số này đã được điều chỉnh lên hơn 4.900 tỷ đồng do nhiều yếu tố phát sinh trong quá trình thực hiện.

Theo quy hoạch, toàn tuyến sẽ được mở rộng từ 12 đến 16 làn xe, chia thành ba đoạn gồm cầu Sài Gòn – Bình Thái dài 6,2km, Bình Thái – Trạm 2 dài 5,3km và Trạm 2 – Tân Vạn dài 4,2km. Khi hoàn thành, dự án được kỳ vọng sẽ giảm áp lực giao thông trên cửa ngõ phía Đông TP.HCM, đồng thời tăng khả năng kết nối với Bình Dương, Đồng Nai và các tỉnh Đông Nam Bộ.

Ban đầu, dự án dự kiến hoàn thành sau 36 tháng kể từ khi nhận đủ mặt bằng. Tuy nhiên, thực tế đã kéo dài hơn một thập kỷ. Đến nay, hai đoạn đầu của tuyến cơ bản hoàn thành, trong khi đoạn cuối từ Trạm 2 đến Tân Vạn vẫn còn dang dở. Nhiều hạng mục đã xây dựng gần xong nhưng chưa thể đưa vào khai thác do thiếu mặt bằng thi công đồng bộ. Điển hình là hầm chui trên đường song hành phải gần nút giao Trạm 2 đã cơ bản hoàn thành nhưng vẫn chưa thể thông xe.

Tại khu vực TP Thủ Đức cũ, công tác giải phóng mặt bằng nhìn chung đã đạt kết quả tích cực. Phần lớn diện tích đất đã được bàn giao cho nhà đầu tư để triển khai thi công. Hiện chỉ còn 27 hộ dân chưa bàn giao mặt bằng thuộc phạm vi đường song hành, trong đó có 26 hộ tại phường Tân Phú và 1 hộ tại phường Phước Long.

Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất của dự án hiện nay nằm ở đoạn tuyến đi qua phường Đông Hòa, thuộc thành phố Dĩ An, tỉnh Bình Dương cũ. Đây là khu vực có liên quan đến dự án thu hồi đất dọc Xa lộ Hà Nội phục vụ xây dựng tuyến Metro số 1 Bến Thành – Suối Tiên. Sự chồng lấn giữa các dự án và những khó khăn trong xác định nguồn gốc đất đã khiến quá trình bồi thường kéo dài nhiều năm.

Công tác giải phóng mặt bằng tại khu vực này được triển khai qua hai giai đoạn. Giai đoạn 1 gồm 119 trường hợp là hộ dân và tổ chức đã hoàn tất việc bồi thường và bàn giao mặt bằng. Trong khi đó, giai đoạn 2 có 203 trường hợp bị ảnh hưởng nhưng mới chỉ có 56 trường hợp được chi trả bồi thường. Nhiều hồ sơ vẫn chưa thể xử lý dứt điểm do liên quan đến các dự án khác hoặc vướng mắc về pháp lý.

Đáng chú ý, hiện vẫn còn 136 trường hợp chưa được ban hành quyết định thu hồi đất. Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM gửi UBND thành phố vào tháng 8/2025, kinh phí dự kiến để thực hiện bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng cho các trường hợp còn lại lên tới khoảng 3.045 tỷ đồng.

Việc TP.HCM đưa ra các mốc thời gian cụ thể cho công tác giải phóng mặt bằng được xem là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ điểm nghẽn lớn nhất của dự án. Nếu các kế hoạch được thực hiện đúng tiến độ, dự án mở rộng Xa lộ Hà Nội có thể tiến gần hơn đến đích sau hành trình kéo dài suốt 16 năm, góp phần hoàn thiện hạ tầng giao thông cửa ngõ phía Đông và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội cho toàn vùng./.