Người dân xã Mù Cang Chải kêu cứu vì mỏ quặng Toàn Kim Sơn xả thải đầu độc suối đầu nguồn

Người dân nơi đây cho hay, doanh nghiệp này thường xuyên xả nước thải trắng đục, bốc mùi hôi nồng trực tiếp xuống suối đầu nguồn, ảnh hưởng nặng nề tới đời sống sinh hoạt và sản xuất của hàng trăm hộ dân. Điều đáng nói, dù tình trạng kéo dài nhiều năm, hoạt động xả thải vẫn diễn ra một cách ngang nhiên, khiến dư luận đặt câu hỏi lớn về vai trò giám sát của chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng.

Suối đầu nguồn bị “đầu độc”, hoa màu héo úa

Theo phản ánh, mỏ quặng nằm ngay đầu nguồn suối Kháo Đề Sầu. Nhiều năm qua, khu vực này liên tục rò rỉ nước thải khiến dòng suối bị nhuộm màu trắng đục, đặc quánh bùn thải. Hoa màu của người dân còi cọc, lúa và ngô không phát triển, năng suất giảm rõ rệt qua từng mùa.

Ngày 12/11, có mặt tại khu vực khai trường thuộc thôn Háng Chua Xay và thôn Trống Tông. Ghi nhận cho thấy nhiều máy xúc, xe vận tải hoạt động tấp nập, các bể chứa nước thải luôn đầy ắp thứ nước màu trắng đục. Phía cuối các bể, dòng thải chảy thẳng xuống suối - nơi cung cấp nước tưới tiêu cho người dân bản.

Đáng lo ngại hơn, dòng nước ô nhiễm tiếp tục chảy về trung tâm xã rồi nhập vào suối Nậm Kim trước khi đổ về trung tâm xã Mù Cang Chải. Điều này khiến nguy cơ ô nhiễm lan rộng ra toàn vùng là rất lớn.

Người dân nhiều lần kêu cứu nhưng…

“Hễ bể chứa đầy là công ty lại xả thẳng xuống suối. Nước thải tanh nồng như hóa chất, bà con nhìn mà xót xa nhưng chẳng biết kêu ai”, anh Hờ A H - người dân thôn Trống Tông bức xúc.

Một người dân khác, cho biết: “Mỗi lần bùn quặng theo nước tràn xuống ruộng thì lúa có nguy cơ bị hỏng không sinh sôi phát triển được. Chúng tôi đã kiến nghị nhiều lần nhưng chỉ nhận lại câu trả lời ‘đất của mỏ, dân không được can thiệp’.”

Những phản ánh kéo dài nhiều năm, nhưng các biện pháp xử lý - nếu có - dường như không mang lại hiệu quả. Tình trạng rò rỉ, tràn thải vẫn tái diễn như một vòng lặp, khiến người dân càng thêm bức xúc.

Hoạt động hàng chục năm nhưng không khắc phục triệt để vi phạm

Mỏ quặng chì - kẽm của Công ty CP Toàn Kim Sơn (đóng tại thị xã Nghãi Lộ cũ nay là phường Trung Tâm, Lào Cai) đã khai thác hơn 10 năm nhưng vẫn để xảy ra tình trạng ô nhiễm kéo dài, liên tục tái phạm. Không chỉ nguồn nước mặt bị ảnh hưởng, người dân còn lo ngại mạch nước ngầm đang cạn kiệt nhanh chóng do doanh nghiệp đào sâu vào lòng núi.

Một người dân thôn Trống Tông cho biết: “Mỗi năm suối lại ít nước hơn. Nếu mỏ còn khai thác kiểu này vài năm nữa, bản chúng tôi không biết lấy đâu ra nước để sống.” Tình trạng ô nhiễm và suy giảm nguồn nước đặt ra nguy cơ lớn đối với sinh kế của đồng bào Mông và việc bảo tồn danh thắng quốc gia đặc biệt - ruộng bậc thang Mù Cang Chải.

Xe quá tải “cày nát” đường thôn, hiểm họa rình rập

Ngoài xả thải, mỗi ngày có hàng loạt xe chở quặng quá tải di chuyển trong thôn. Tuyến đường bê tông nhỏ hẹp bị băm nát, bụi mù mịt, trong khi nguy cơ tai nạn - đặc biệt với trẻ em - luôn thường trực.

Điều dư luận quan tâm nhất hiện nay là: vì sao một mỏ quặng liên tục bị phản ánh vi phạm, gây ô nhiễm kéo dài nhiều năm, nhưng vẫn hoạt động bình thường? Phải chăng công tác giám sát môi trường đã bị buông lỏng? Hay có dấu hiệu “làm ngơ”, dẫn đến việc doanh nghiệp “nhờn luật”, ngang nhiên xả thải bất chấp đời sống của người dân?

Người dân cho rằng, khi một doanh nghiệp tái phạm kéo dài mà vẫn tiếp tục hoạt động, điều này phản ánh rõ ràng lỗ hổng trong khâu kiểm tra, hậu kiểm và xử lý vi phạm. Các cuộc kiểm tra theo kế hoạch thường không phát hiện đầy đủ sai phạm, còn kiểm tra đột xuất thì ít được triển khai, tạo điều kiện cho doanh nghiệp lợi dụng để xả thải trái phép.

Đến lúc này, điều người dân cần không chỉ là kiểm tra hình thức hay biên bản xử lý phạt cho có. Điều họ cần là giải pháp dứt điểm, yêu cầu doanh nghiệp phải khắc phục toàn diện hệ thống xử lý nước thải, bồi thường thiệt hại nếu có và không được tiếp tục gây hại cho môi trường.

Bởi một khi nguồn nước bị đầu độc và cạn kiệt, những mất mát mà người dân vùng cao phải gánh chịu sẽ không thể đo đếm bằng tiền.