Lạng Sơn: Nâng hiệu quả quản lý cửa khẩu, hướng tới mô hình cửa khẩu thông minh

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý cửa khẩu

Theo UBND tỉnh Lạng Sơn, trên địa bàn hiện có 2 cửa khẩu quốc tế là Hữu Nghị và Ga Đồng Đăng; 1 cửa khẩu song phương Chi Ma; 7 cửa khẩu phụ; 2 lối thông quan Tân Thanh, Cốc Nam và 2 đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa thuộc cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị.

Hiện hoạt động xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu được duy trì tại 5 cửa khẩu, lối thông quan gồm Hữu Nghị, Ga Đồng Đăng, Chi Ma, Tân Thanh và Cốc Nam. Đây là những đầu mối quan trọng trong hoạt động giao thương giữa Việt Nam với Trung Quốc.

Tại các cửa khẩu, lực lượng Bộ đội Biên phòng chủ trì thực hiện thủ tục, kiểm tra, kiểm soát, giám sát người và phương tiện xuất nhập cảnh; đồng thời phối hợp với lực lượng Hải quan trong kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu.

Các lực lượng chức năng cũng thực hiện phân luồng, điều tiết phương tiện từ xa nhằm hạn chế ùn tắc, nhất là vào những thời điểm lượng nông sản xuất khẩu tăng mạnh.

Theo thống kê, bình quân mỗi ngày có khoảng 12.000-12.500 lượt người xuất nhập cảnh và khoảng 1.800 phương tiện vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu trên địa bàn tỉnh. Lưu lượng lớn đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực quản lý, điều hành cũng như hệ thống hạ tầng cửa khẩu.

Cùng với kiểm soát chặt chẽ hoạt động xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu, Lạng Sơn đang đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng công nghệ số.

Nền tảng cửa khẩu số được duy trì tại cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị và lối thông quan Tân Thanh. Việc số hóa quy trình giúp các cơ quan chức năng nâng cao khả năng quản lý, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp và lái xe trong quá trình làm thủ tục.

Lực lượng Hải quan cũng triển khai phần mềm “Quản lý phương tiện xuyên biên giới”, cho phép doanh nghiệp thực hiện kê khai trực tiếp hoặc trực tuyến trước khi phương tiện chở hàng hóa đến cửa khẩu.

Giải pháp này góp phần giảm thời gian thực hiện thủ tục, nâng cao năng lực phục vụ và hiệu quả thông quan. Việc tăng cường ứng dụng công nghệ cũng được xem là một trong những bước quan trọng để Lạng Sơn chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu.

Đối với hàng nông sản, đặc biệt là trái cây tươi và các mặt hàng dễ hư hỏng, các lực lượng chức năng tiếp tục duy trì “luồng xanh” nhằm ưu tiên thông quan nhanh. Việc phân luồng, điều tiết phương tiện và ưu tiên thủ tục giúp rút ngắn thời gian chờ, hạn chế nguy cơ hàng hóa bị hư hỏng trong quá trình chờ thông quan.

Từng bước xây dựng cửa khẩu thông minh

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Lạng Sơn hiện nay là triển khai Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh theo Quyết định số 865/QĐ-TTg.

Trong giai đoạn đầu, tỉnh tập trung thực hiện 3 dự án đầu tư công gồm mở rộng đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa tại khu vực mốc 1088/2-1089 từ 4 lên 8 làn xe; mở rộng đường chuyên dụng khu vực mốc 1119-1120 từ 6 lên 14 làn xe và xây dựng nhà làm việc liên ngành tại khu vực mốc 1088/2-1089.

Bên cạnh đó, hai dự án sử dụng nguồn vốn ngoài ngân sách cũng đang được các đơn vị hoàn thiện thủ tục.

Việc mở rộng các tuyến đường chuyên dụng được kỳ vọng góp phần nâng cao năng lực tiếp nhận, điều tiết phương tiện, giảm nguy cơ ùn tắc và đáp ứng tốt hơn nhu cầu vận chuyển hàng hóa qua biên giới.

Tuy nhiên, quá trình xây dựng cửa khẩu thông minh vẫn còn không ít khó khăn. Một số cửa khẩu phụ, lối mở có lưu lượng hàng hóa thấp và đã tạm dừng hoạt động từ thời điểm dịch COVID-19 đến nay. Trong khi đó, hàng hóa và phương tiện ngày càng tập trung tại các cửa khẩu trọng điểm, đặc biệt là Hữu Nghị.

Việc xây dựng cửa khẩu thông minh cũng đang gặp những vướng mắc liên quan đến kết nối, chia sẻ dữ liệu xuyên biên giới, cơ sở pháp lý đối với phương tiện tự hành AGV, IGV và các điều kiện về hạ tầng kỹ thuật.

Đáng chú ý, Lạng Sơn hiện còn thiếu khoảng 577 tỷ đồng vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2026-2030 để thực hiện 3 dự án hạ tầng thiết yếu thuộc giai đoạn 1 của Đề án thí điểm xây dựng cửa khẩu thông minh. Việc thiếu nguồn lực và một số dự án chưa hoàn thành đúng tiến độ có thể ảnh hưởng đến khả năng vận hành thử nghiệm đồng bộ.

Hướng tới nâng cao năng lực thông quan

Trước những yêu cầu mới, Lạng Sơn xác định tiếp tục hoàn thiện quy hoạch hệ thống cửa khẩu, ưu tiên đầu tư hạ tầng giao thông, bến bãi và nhà kiểm soát liên hợp tại các cửa khẩu trọng điểm.

Tỉnh cũng sẽ mở rộng chuyển đổi số, đẩy nhanh các nhiệm vụ thuộc Đề án cửa khẩu thông minh và tăng cường phối hợp giữa các lực lượng Biên phòng, Hải quan, Công an, Kiểm dịch cùng các đơn vị liên quan.

Lạng Sơn đồng thời tiếp tục hoàn thiện thủ tục nâng cấp cửa khẩu song phương Chi Ma lên cửa khẩu quốc tế; rà soát, tổ chức lại hệ thống cửa khẩu phụ, lối mở theo hướng phù hợp với thực tiễn giao thương và phát huy hiệu quả hoạt động.

Theo lãnh đạo tỉnh, công tác quản lý, xây dựng và phát triển cửa khẩu không chỉ gắn với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới mà còn có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế cửa khẩu, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu và giao thương qua biên giới.

Về lâu dài, việc hoàn thiện thể chế, đầu tư hạ tầng và xây dựng nền tảng số sẽ là những yếu tố then chốt để Lạng Sơn nâng cao năng lực thông quan, từng bước hiện thực hóa mô hình cửa khẩu thông minh.

Qua đó, tỉnh hướng tới phát huy tốt hơn vai trò cửa ngõ giao thương giữa Việt Nam với Trung Quốc và khu vực ASEAN, đồng thời tạo thêm động lực phát triển kinh tế - xã hội cho khu vực biên giới.