Hà Nội định hình cấu trúc đô thị đa trung tâm, đa tầng
Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn dài hạn đã được HĐND TP Hà Nội thông qua, xác lập mô hình đô thị đa trung tâm, đa tầng, lấy sông Hồng làm trục cảnh quan chủ đạo. Đáng chú ý, tư duy quy hoạch cũng được chuyển mạnh từ định hướng sang hành động, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới của Thủ đô.
Định hình cấu trúc đô thị đa trung tâm, lấy sông Hồng làm trục phát triển
Đồ án quy hoạch xác lập tầm nhìn rõ ràng theo từng giai đoạn, hướng tới mục tiêu đến năm 2035 xây dựng Hà Nội trở thành đô thị “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, có năng lực cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.
Điểm nhấn cốt lõi là mô hình phát triển đô thị mở, đa tầng, đa lớp, đa cực và đa trung tâm. Trong đó, sông Hồng được xác định là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, đóng vai trò kết nối không gian đô thị với vùng Thủ đô, đồng bằng sông Hồng và các hành lang kinh tế liên vùng, quốc tế. Không gian đô thị được tổ chức theo mô hình “chùm đô thị hướng tâm”, với khu vực trung tâm giữ vai trò hạt nhân, liên kết với hệ thống đô thị vệ tinh được phân định chức năng rõ ràng. Cách tiếp cận này vừa góp phần giãn dân khu vực nội đô, vừa hình thành các cực tăng trưởng mới, tái phân bổ nguồn lực phát triển.
Quy hoạch xác định 9 cực phát triển, 9 trung tâm lớn và 9 trục động lực, tạo nên khung kết nối không gian kinh tế đô thị đồng bộ. Các trục này đóng vai trò như “xương sống” dẫn dắt phát triển, gắn kết các khu vực đô thị, công nghiệp, dịch vụ và không gian sinh thái.
Trong bối cảnh quỹ đất ngày càng hạn hẹp, Hà Nội định hướng khai thác không gian theo chiều cao và tích hợp đa chức năng. Không gian đô thị được tổ chức theo ba tầng gồm không gian ngầm cho hạ tầng, dịch vụ; không gian mặt đất cho sinh hoạt, giao thông; và không gian trên cao cho các mô hình phát triển mới. Cấu trúc đa lớp này đồng thời tích hợp các giá trị di sản, sinh thái và kinh tế số, bảo đảm hài hòa giữa phát triển và bảo tồn.
Đối với khu vực nông thôn, quy hoạch chuyển hướng từ sản xuất truyền thống sang kinh tế nông nghiệp sinh thái, ứng dụng công nghệ cao, gắn với bảo tồn không gian làng theo mô hình “làng trong phố - phố trong làng”.
Một điểm nhấn quan trọng khác là phát triển không gian xanh, với mục tiêu tỷ lệ cây xanh đạt 40 - 50% diện tích tự nhiên, đồng thời duy trì hợp lý quỹ đất nông nghiệp, lâm nghiệp, mặt nước và hành lang thoát lũ, hướng tới phát triển bền vững.
11 nhóm giải pháp đột phá
Khác với cách tiếp cận truyền thống, quy hoạch lần này nhấn mạnh chuyển từ “quy hoạch hàn lâm” sang “quy hoạch hành động”, gắn chặt định hướng phát triển với các chương trình, kế hoạch triển khai cụ thể theo từng giai đoạn.
Đồ án đề xuất 11 nhóm giải pháp đột phá, nổi bật là tăng cường liên kết vùng; phát triển đô thị theo mô hình TOD lấy giao thông công cộng làm trung tâm; hình thành các cực tăng trưởng mới nhằm giãn dân nội đô; xây dựng đô thị thông minh, xanh, bền vững; tái thiết đô thị có chọn lọc; khai thác không gian đa tầng, đa lớp; phát triển sân bay thứ hai phía Nam vùng Thủ đô; đồng thời giải quyết căn bản các vấn đề môi trường.
Lộ trình triển khai được cụ thể hóa theo từng giai đoạn 5 năm và hằng năm, đồng bộ với kế hoạch đầu tư công và phát triển kinh tế - xã hội. Các quy hoạch ngành và quy hoạch cấp dưới sẽ được rà soát, điều chỉnh nhằm bảo đảm thống nhất với định hướng tổng thể.
Đáng chú ý, nhu cầu nguồn lực cho quy hoạch là rất lớn, với tổng vốn đầu tư dự kiến lên tới hàng chục triệu tỷ đồng qua các giai đoạn. Điều này đòi hỏi cơ chế huy động linh hoạt, trong đó nhấn mạnh khai thác hiệu quả giá trị đất đai theo mô hình TOD, phát hành trái phiếu đô thị và đẩy mạnh hợp tác công - tư.
Song song, thành phố định hướng thiết lập hệ thống quản lý đầu tư liên ngành, tăng cường giám sát, đánh giá định kỳ để bảo đảm tiến độ, chất lượng triển khai và hạn chế sai lệch so với định hướng quy hoạch.
Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý cũng được đặt ra như yêu cầu tất yếu, thông qua xây dựng hệ thống dữ liệu không gian và mô hình “bản sao số” đô thị, góp phần nâng cao tính minh bạch và hiệu quả điều hành.
“Đánh thức” giá trị sông hồ trong cấu trúc đô thị
Quy hoạch đặc biệt nhấn mạnh vai trò của hệ thống sông, hồ trong cấu trúc đô thị. Không gian mặt nước không chỉ là yếu tố tự nhiên mà còn là “linh hồn”, góp phần định hình diện mạo và nâng cao chất lượng sống đô thị.
Trong đó, sông Hồng được nâng tầm trở thành trục dẫn dắt phát triển, mở ra định hướng chuyển đổi không gian đô thị từ “quay lưng” sang “hướng sông”. Cùng với đó, các dòng sông như Nhuệ, Đáy, Đuống, Tô Lịch được định hướng phục hồi, kết hợp cải thiện môi trường và hệ thống thoát nước.
Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần giải quyết đồng bộ các thách thức về ô nhiễm nguồn nước, áp lực đô thị hóa và cơ chế phối hợp liên vùng. Việc kiểm soát hành lang bảo vệ sông, phát triển không gian công cộng ven sông và ứng dụng công nghệ trong quản lý thủy văn được xác định là những giải pháp trọng tâm.
Quy hoạch tổng thể Thủ đô được xây dựng trên cơ sở tiếp thu rộng rãi ý kiến từ các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và cộng đồng dân cư. Hàng nghìn ý kiến đóng góp đã được tổng hợp, tập trung vào các nội dung như phát triển không gian sông Hồng, bảo tồn di sản, hạ tầng giao thông và môi trường.
Trên cơ sở đó, đồ án tiếp tục được hoàn thiện, bảo đảm tính khả thi, đồng bộ và phù hợp với định hướng phát triển dài hạn trước khi triển khai theo đúng quy định.
