Dự án BOT Bắc Giang - Lạng Sơn đội vốn, sai phạm hàng trăm tỷ đồng

Tính toán sai làm tăng tổng mức đầu tư gần 310 tỷ đồng

Năm 2015, Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng) ban hành quyết định phê duyệt dự án BOT Bắc Giang - Lạng Sơn với tổng mức đầu tư hơn 12.188 tỷ đồng. Nhà đầu tư huy động vốn chủ sở hữu và vốn vay để thực hiện dự án, thu hồi vốn thông qua việc thu phí.

Cơ quan thanh tra phát hiện Bộ Giao thông vận tải phê duyệt dự án khi chưa lập lại Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM), vi phạm quy định của Luật Bảo vệ môi trường. Bộ này cũng phê duyệt dự án trước khi Bộ Tài chính có ý kiến về vị trí đặt trạm thu phí trên quốc lộ 1, chưa phù hợp với chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Việc xác định thời gian thực hiện phần xây dựng từ năm 2015 đến năm 2017 bị Thanh tra Chính phủ đánh giá là “không phù hợp với thực tế”. Đáng chú ý, một số chi phí xây dựng bị dự toán sai, làm tăng tổng mức đầu tư gần 310 tỷ đồng (chưa tính chi phí lãi vay và chi phí giải phóng mặt bằng).

Dự báo lưu lượng xe do Liên danh tư vấn thiết kế TEDI-VECC lập không chính xác, khi tính lượng xe tăng đột biến từ năm 2020, cao hơn 131-186% so với năm 2019. “Việc dự đoán lưu lượng xe không đúng là một trong những nguyên nhân dẫn đến khó khăn, vướng mắc của dự án”, Thanh tra Chính phủ nêu.

Bộ Giao thông vận tải còn ký hợp đồng dự án với nhà đầu tư có nhiều nội dung không phù hợp với hồ sơ yêu cầu, hồ sơ đề xuất, kết quả đàm phán hợp đồng, quyết định phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư và dự án đầu tư được phê duyệt. Hợp đồng được ký khi nhà đầu tư chưa đáp ứng yêu cầu về năng lực tài chính (chưa góp đủ vốn điều lệ theo quy định), vi phạm Luật Đấu thầu.

Ngày 25/5/2018, Bộ Giao thông vận tải và UBND tỉnh Lạng Sơn ký biên bản bàn giao cơ quan nhà nước có thẩm quyền từ Bộ GTVT sang UBND tỉnh Lạng Sơn. Sau đó, UBND tỉnh và các nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án ký 6 phụ lục hợp đồng điều chỉnh liên quan đến dự án BOT Bắc Giang - Lạng Sơn. Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ phát hiện việc ký kết này chưa thực hiện đầy đủ quy trình điều chỉnh dự án theo Nghị định số 150/2015 của Chính phủ.

Trong giai đoạn 2015-2018, việc huy động vốn của doanh nghiệp dự án và các nhà đầu tư góp vốn thành lập doanh nghiệp thực hiện dự án không đúng với quyết định phê duyệt đầu tư. Các nhà đầu tư không góp đủ vốn điều lệ trong thời hạn quy định. “Nguyên nhân chủ yếu do nội bộ nhà đầu tư trong doanh nghiệp thực hiện dự án không ổn định, nhà đầu tư liên tục thay đổi tỷ lệ góp vốn, thay đổi thành viên trong liên danh dẫn đến chậm tiến độ của dự án”, kết luận nêu rõ.

Quá trình triển khai hợp đồng BOT, các nhà đầu tư trong liên danh không ký được hợp đồng tín dụng với các ngân hàng đã cam kết tài trợ vốn cho dự án như trong hồ sơ đề xuất. Nhà đầu tư buộc phải đàm phán lại việc vay vốn với Ngân hàng VietinBank, khiến quá trình huy động vốn vay và tiến độ thực hiện dự án bị chậm trễ.

Sai phạm trong quyết toán và hiệu quả dự án thấp

Theo báo cáo của UBND tỉnh Lạng Sơn, doanh nghiệp dự án trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án BOT Bắc Giang - Lạng Sơn với giá trị 8.387 tỷ đồng. UBND tỉnh đã phê duyệt quyết toán ở mức 8.161 tỷ đồng. Qua thanh tra, cơ quan chức năng phát hiện dự toán hoàn thành tính sai, làm tăng không đúng giá trị gần 80 tỷ đồng. Doanh nghiệp dự án cũng tính toán không chính xác một số nội dung, dẫn đến phải giảm trừ hơn 93 tỷ đồng khi quyết toán vốn đầu tư.

Thanh tra Chính phủ đánh giá, “dự án không đạt mục tiêu ban đầu, hiệu quả thấp, đến thời điểm thanh tra doanh thu không đạt so với phương án tài chính trong hợp đồng BOT và các phụ lục đã ký kết, dẫn đến doanh nghiệp thu phí không đủ trả lãi và gốc vay ngân hàng”.

Phát hiện dấu hiệu vi phạm hình sự, chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra

Tổng Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính và UBND tỉnh Lạng Sơn tổ chức kiểm điểm, xử lý trách nhiệm và có hình thức xử lý nghiêm, bao gồm cả việc bồi thường thiệt hại (nếu có) đối với lãnh đạo các cơ quan qua từng thời kỳ.

“Khi thực hiện kết luận thanh tra, nếu phát hiện vi phạm pháp luật hình sự, gây thiệt hại tiền, tài sản của Nhà nước thì chuyển hồ sơ, tài liệu liên quan đến cơ quan điều tra để xem xét, xử lý theo quy định”, Thanh tra Chính phủ nhấn mạnh.

Về xử lý kinh tế, Thanh tra Chính phủ đề nghị UBND tỉnh Lạng Sơn, nhà đầu tư và Công ty cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn giảm trừ gần 99 tỷ đồng khi quyết toán vốn đầu tư dự án. Tỉnh Lạng Sơn cần rà soát, quyết toán vốn đầu tư đúng quy định đối với các hạng mục và chi phí lãi vay trong thời gian xây dựng, trừ tương ứng với phần chi phí xây dựng tính sai.

UBND tỉnh Lạng Sơn được yêu cầu chỉ đạo Công ty cổ phần BOT Bắc Giang - Lạng Sơn lấy ý kiến của Viện Kinh tế (Bộ Xây dựng) để làm rõ việc áp dụng định mức xây dựng do tỉnh ban hành năm 2020. Đồng thời, tỉnh phải trình cấp có thẩm quyền phương án tháo gỡ khó khăn, phối hợp với nhà đầu tư và doanh nghiệp dự án hoàn tất thủ tục giao đất, bố trí nguồn vốn chi trả kinh phí đền bù, giải phóng mặt bằng theo đúng quy định pháp luật và hợp đồng BOT đã ký.