Bộ Xây dựng xác định 8 nhiệm vụ công nghệ chiến lược về đường sắt

Tập trung vào các công nghệ nền tảng

Ngày 18/6, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh chủ trì cuộc họp xem xét, đánh giá và xác định các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.

Báo cáo tại cuộc họp, ông Lê Văn Dương, Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng cho biết, thời gian qua Bộ Xây dựng đã phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan tổ chức nhiều cuộc họp, khảo sát thực tế và rà soát các đề xuất công nghệ chiến lược để xây dựng thành các nhóm nhiệm vụ, trình Hội đồng xem xét.

Theo ông Lê Văn Dương, quá trình phát triển đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao về công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật, năng lực tổ chức thực hiện cũng như khả năng làm chủ các khâu then chốt. Vì vậy, việc lựa chọn các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược cần được thực hiện bài bản, sát yêu cầu thực tiễn và định hướng phát triển của ngành.

Các nhiệm vụ được xem xét phải phục vụ trực tiếp mục tiêu phát triển hệ thống đường sắt hiện đại, tập trung vào những công nghệ có ảnh hưởng lớn đến chất lượng hạ tầng, an toàn khai thác, tính ổn định vận hành và năng lực tự chủ công nghệ trong dài hạn. Đây cũng là cơ sở để lựa chọn các hướng nghiên cứu mang tính nền tảng, tránh đầu tư dàn trải, đồng thời đáp ứng tiến độ triển khai các dự án đường sắt trọng điểm trong thời gian tới.

Theo định hướng của Bộ Xây dựng, các nhóm công nghệ ưu tiên nghiên cứu tập trung vào kết cấu đường sắt, vật liệu xây dựng, nền đường, hệ thống thông tin tín hiệu, hạ tầng số, phương tiện vận tải và các cấu phần phục vụ nội địa hóa ngành công nghiệp đường sắt.

Việc rà soát không chỉ nhằm lựa chọn các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể mà còn hướng tới xây dựng năng lực công nghệ trong nước, từng bước giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài khi triển khai các dự án quy mô lớn.

Bộ Xây dựng yêu cầu các nhiệm vụ nghiên cứu phải có tính ứng dụng cao, được xây dựng trên cơ sở các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, yêu cầu thí nghiệm, kiểm định và điều kiện khai thác thực tế của các dự án đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị.

Đối với những nội dung có giá trị khoa học nhưng chưa đáp ứng tiêu chí công nghệ chiến lược, Bộ sẽ xem xét triển khai dưới hình thức nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cấp Bộ trong từng giai đoạn phù hợp.

Hướng tới làm chủ công nghệ lõi

Phát biểu tại cuộc họp, Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực đường sắt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với quá trình phát triển ngành đường sắt Việt Nam trong giai đoạn mới.

Theo Bộ trưởng, việc từng bước làm chủ công nghệ nền và công nghệ lõi sẽ tạo tiền đề nâng cao năng lực nội tại, phát triển công nghiệp đường sắt trong nước, giảm phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài và chủ động hơn trong quá trình đầu tư, xây dựng, vận hành các dự án quy mô lớn.

Bộ trưởng yêu cầu sau khi các nhiệm vụ chiến lược được cấp có thẩm quyền phê duyệt, các đơn vị liên quan phải xây dựng đề cương triển khai chi tiết, xác định rõ trách nhiệm của đơn vị chủ trì, đơn vị phối hợp, sản phẩm đầu ra, lộ trình thực hiện và nhu cầu kinh phí nhằm bảo đảm tiến độ và chất lượng thực hiện.

Cùng với đó, cần ưu tiên lựa chọn các nhiệm vụ khoa học công nghệ có tính đột phá, đổi mới sáng tạo để góp phần hình thành hệ sinh thái công nghiệp đường sắt trong nước.

Tại cuộc họp, các đại biểu thống nhất rằng các nhiệm vụ được lựa chọn phải cụ thể, thiết thực, hướng tới mục tiêu làm chủ công nghệ và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa theo các mục tiêu Quốc hội đã đặt ra tại Nghị quyết 172 về chủ trương đầu tư Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam và Nghị quyết 188 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển hệ thống đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM.

Các nhiệm vụ nghiên cứu cần tạo ra những sản phẩm cụ thể, có khả năng ứng dụng trực tiếp như vật tư, thiết bị thay thế hoặc các giải pháp kỹ thuật phục vụ vận hành, khai thác và bảo trì hệ thống đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị. Đồng thời, các sản phẩm nghiên cứu phải phù hợp với năng lực sản xuất của doanh nghiệp trong nước để bảo đảm tính khả thi khi đưa vào thực tiễn.

Quá trình triển khai cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị tham gia.

Sau quá trình xem xét, đánh giá, Hội đồng đã thống nhất danh mục gồm 8 nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt.

Danh mục gồm các nhiệm vụ: nghiên cứu làm chủ công nghệ sản xuất ray và phụ kiện liên kết ray; phát triển các hệ kết cấu đường ray cho đường sắt tốc độ cao; làm chủ công nghệ vật liệu, xử lý đất yếu nền đường và vùng chuyển tiếp công trình nhằm kiểm soát lún dài hạn, bảo đảm ổn định hình học tuyến và an toàn khai thác.

Bên cạnh đó là các nhiệm vụ nghiên cứu phát triển mạng 5G dành cho đường sắt tốc độ cao; phát triển hệ thống liên khóa máy tính CBI; thiết kế, chế tạo một số cụm chi tiết và chi tiết cốt lõi phục vụ nội địa hóa ngành công nghiệp đường sắt; thiết kế, chế tạo toa tàu đặc biệt theo tiêu chuẩn STANAG 4569; đồng thời thành lập phòng thí nghiệm trọng điểm phục vụ phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị.

Việc xác định danh mục các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược được xem là bước chuẩn bị quan trọng cho quá trình phát triển hệ thống đường sắt hiện đại tại Việt Nam. Đây cũng là nền tảng để từng bước hình thành hệ sinh thái nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, thử nghiệm, kiểm định và vận hành trong lĩnh vực đường sắt, đáp ứng yêu cầu phát triển hạ tầng chiến lược của đất nước trong giai đoạn tới.