Phát triển sân bay cần gắn với hệ sinh thái kinh tế vùng
Sân bay không chỉ là hạ tầng vận tải hành khách và hàng hóa mà còn có thể tạo động lực phát triển kinh tế vùng. Kết nối hoạt động hàng không với thương mại, logistics và BĐS sẽ mở rộng cơ hội khai thác nguồn lực, thu hút đầu tư. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào quy hoạch đồng bộ, nhu cầu thị trường và lộ trình phát triển phù hợp.
Từ hạ tầng hàng không đến hệ sinh thái kinh tế
Theo báo cáo “Tối ưu giá trị từ hạ tầng giao thông: Sân bay trong vai trò động lực phát triển kinh tế” do Cushman & Wakefield công bố ngày 28/10, giá trị của sân bay không chỉ đến từ vận chuyển hành khách, hàng hóa mà còn từ sự kết nối giữa vận hành hàng không, thương mại và BĐS. Báo cáo phân chia hoạt động kinh tế gắn với sân bay thành ba nhóm. Thứ nhất là dịch vụ thương mại trong nhà ga, gồm bán lẻ, ẩm thực, phòng chờ. Thứ hai là hạ tầng phục vụ khai thác hàng không, vận tải hàng hóa và bảo dưỡng kỹ thuật. Thứ ba là những dự án ngoài khu bay như trung tâm logistics, văn phòng, khách sạn và tổ hợp đa chức năng.
Mỗi nhóm có đặc điểm đầu tư, vận hành khác nhau nhưng cần được tích hợp trong một chiến lược phát triển thống nhất. Đối với khu vực nhà ga, lưu lượng hành khách và thời gian lưu lại ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh dịch vụ. Việc phân tích dữ liệu, bố trí không gian phù hợp và áp dụng phương thức cho thuê linh hoạt có thể nâng cao hiệu suất khai thác.
Trong khi đó, quỹ đất dành cho các chức năng hàng không thường khó chuyển đổi mục đích sau khi quy hoạch. Vì vậy, các khu vận tải hàng hóa, bảo dưỡng kỹ thuật và công trình phục vụ khai thác cần tính toán nhu cầu dài hạn, khả năng mở rộng và những thay đổi về công nghệ. Bên ngoài ranh giới sân bay, các trung tâm logistics, thương mại và dịch vụ lưu trú có thể mở rộng tác động kinh tế nếu kết nối thuận lợi với mạng lưới giao thông, khu công nghiệp và đô thị.
Tuy nhiên, Cushman & Wakefield lưu ý không phải sân bay nào cũng phù hợp với cùng một mô hình BĐS hoặc quy mô dịch vụ. Quyết định đầu tư cần dựa trên vai trò của sân bay, sức hấp thụ thị trường và điều kiện hạ tầng, tránh phát triển các dự án riêng lẻ, thiếu liên kết.
Quy hoạch đồng bộ để phát huy động lực kinh tế vùng
Tại Việt Nam, sự phát triển của các dự án hàng không lớn đang mở ra cơ hội nghiên cứu mô hình kinh tế sân bay gắn với các hành lang giao thông và không gian đô thị.
Theo bà Hoàng Nguyệt Minh - Tổng Giám đốc Cushman & Wakefield Việt Nam, hạ tầng hàng không đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với sân bay Gia Bình được quy hoạch phục vụ Thủ đô Hà Nội và sân bay Long Thành dự kiến khai thác thương mại từ cuối năm 2026. Bà cho rằng đây là thời điểm cần nhìn nhận sân bay như một động lực kinh tế, thay vì chỉ là nơi phục vụ hoạt động vận tải. Khi được quy hoạch đồng bộ với hạ tầng kết nối, thương mại và không gian phát triển xung quanh, sân bay có thể thu hút đầu tư, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng cho địa phương, toàn vùng.
Từ góc độ quy hoạch, vấn đề quan trọng là xác định quan hệ giữa sân bay với trung tâm đô thị, khu công nghiệp, đầu mối logistics và hệ thống giao thông đối ngoại. Công suất nhà ga lớn chưa đủ để hình thành trung tâm kinh tế nếu thiếu các tuyến kết nối hoặc dịch vụ hỗ trợ tương xứng. Ngược lại, sự liên thông giữa vận tải hàng không với sản xuất, chuỗi cung ứng và dịch vụ có thể mở rộng hiệu quả khai thác, nhất là với hàng hóa giá trị cao và nhu cầu kết nối quốc tế.
Theo Cushman & Wakefield, các khu chức năng ngoài sân bay cần được đầu tư theo từng giai đoạn, phù hợp với nhu cầu thị trường và tiến độ hoàn thiện hạ tầng. Quy hoạch cũng cần phân định rõ đất ưu tiên cho hoạt động hàng không với các khu có thể phát triển thương mại, dịch vụ, logistics.
Báo cáo dẫn kinh nghiệm tại Hongqiao (Thượng Hải), Washington Dulles (Hoa Kỳ), một số sân bay ở Ấn Độ và Vương quốc Anh để cho thấy các mô hình phát triển đa dạng, không có một phương án áp dụng chung cho mọi địa điểm. Bên cạnh hiệu quả kinh tế, chiến lược phát triển sân bay cần tính đến sử dụng năng lượng hiệu quả, cải thiện hoạt động vận hành mặt đất và hạn chế tác động môi trường.
Từ những phân tích trên, phát triển kinh tế sân bay không đơn thuần là mở rộng nhà ga hay gia tăng diện tích BĐS lân cận, mà là tổ chức các hoạt động hỗ trợ lẫn nhau. Việc xác định đúng nhu cầu, bảo đảm kết nối hạ tầng và đầu tư theo lộ trình phù hợp sẽ giúp sân bay phát huy vai trò đầu mối vận tải, đồng thời tạo thêm động lực cho kinh tế vùng.
