Từng bước hiện thực hóa mục tiêu giao thông xanh tại Thủ đô

Chuyển đổi giao thông xanh không chỉ là việc thay thế phương tiện sử dụng xăng, dầu bằng xe điện hay các loại phương tiện sử dụng năng lượng sạch, mà còn là quá trình tái cấu trúc hệ thống giao thông theo hướng hiện đại, tiết kiệm năng lượng, giảm ô nhiễm môi trường và phát triển bền vững.

Tại Hà Nội, áp lực từ mật độ phương tiện cá nhân ngày càng tăng, tình trạng ùn tắc giao thông và ô nhiễm không khí đặt ra yêu cầu cấp thiết phải thay đổi phương thức tổ chức, vận hành giao thông đô thị. Trong đó, phát triển vận tải hành khách công cộng, thúc đẩy sử dụng phương tiện năng lượng sạch và hạn chế dần các phương tiện phát thải cao được xác định là những giải pháp trọng tâm.

Thực hiện định hướng chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí các-bon và khí mê-tan của ngành giao thông vận tải theo Quyết định số 876/QĐ-TTg ngày 22/7/2022 của Thủ tướng Chính phủ, Hà Nội đã xây dựng lộ trình chuyển đổi phương tiện giao thông công cộng, đồng thời từng bước hoàn thiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và người dân.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Hà Nội là chuyển đổi hệ thống xe buýt từ sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang phương tiện chạy điện và năng lượng sạch. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm lượng khí thải, tiếng ồn và nâng cao chất lượng dịch vụ vận tải hành khách công cộng.

Theo Kế hoạch số 149/KH-UBND ngày 28/5/2025, Hà Nội đặt mục tiêu hoàn thành chuyển đổi 100% phương tiện xe buýt sử dụng xăng, dầu diesel sang xe buýt điện và năng lượng xanh chậm nhất vào năm 2030. Riêng khu vực đô thị trung tâm, toàn bộ xe buýt hoạt động phải chuyển đổi sang phương tiện xanh theo lộ trình.

Bên cạnh đầu tư phương tiện, thành phố cũng chú trọng phát triển hạ tầng phục vụ vận hành xe điện, bao gồm trạm sạc, trạm bảo dưỡng, điểm đỗ và hệ thống quản lý, điều hành. Việc mở rộng mạng lưới xe buýt điện cần gắn với điều chỉnh luồng tuyến, tăng cường kết nối với đường sắt đô thị và các điểm trung chuyển, qua đó tạo thuận lợi để người dân lựa chọn phương tiện công cộng thay vì sử dụng xe cá nhân.

Cùng với xanh hóa vận tải công cộng, Hà Nội đang từng bước triển khai Đề án Vùng phát thải thấp trong khu vực Vành đai 1. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm kiểm soát nguồn phát thải từ hoạt động giao thông, cải thiện chất lượng không khí và thay đổi thói quen đi lại của người dân.

Từ ngày 1/7 đến hết ngày 31/12/2026, thành phố triển khai thí điểm vùng phát thải thấp tại phường Hoàn Kiếm. Trong giai đoạn này, các giải pháp được tập trung thực hiện gồm tổ chức lại giao thông, tăng cường phương tiện công cộng sử dụng năng lượng sạch, bố trí điểm trông giữ phương tiện, phát triển xe đạp công cộng và hoàn thiện hệ thống trạm sạc, tủ đổi pin.

Trạm sạc xe buýt điện tại Xí nghiệp Xe khách Nam Hà Nội (phường Hoàng Mai).

Để tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chuyển đổi, Hà Nội còn triển khai các chính sách hỗ trợ người dân và doanh nghiệp. Theo Kế hoạch số 295/KH-UBND ban hành tháng 8/2026, thành phố tổ chức thực hiện chính sách hỗ trợ trực tiếp đối với các hộ nghèo chuyển đổi xe mô tô, xe gắn máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch sang phương tiện giao thông xanh; đồng thời hỗ trợ 30% lãi suất vay đối với các đơn vị kinh doanh vận tải thuộc diện được hưởng chính sách.

Một trong những điều kiện quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi giao thông xanh là phát triển đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật. Nếu chỉ tập trung thay thế phương tiện mà chưa bảo đảm mạng lưới trạm sạc, điểm đỗ, trạm đổi pin và khả năng kết nối giao thông công cộng thì quá trình chuyển đổi sẽ khó đạt hiệu quả như kỳ vọng.

Song song với đó, Hà Nội phát triển các điểm trung chuyển, bãi đỗ xe theo mô hình Park and Ride, cho phép người dân gửi phương tiện cá nhân và tiếp tục hành trình bằng xe buýt, đường sắt đô thị hoặc các phương tiện xanh khác. Hệ thống xe đạp, xe đạp điện công cộng cũng được mở rộng nhằm tăng khả năng kết nối giữa khu dân cư, nhà ga và các khu vực trung tâm.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo trong quản lý giao thông cũng được chú trọng. Hệ thống camera giám sát, nhận diện biển số và cơ sở dữ liệu phương tiện sẽ hỗ trợ cơ quan chức năng theo dõi, kiểm soát hoạt động giao thông, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý vùng phát thải thấp.

Mặc dù đã đạt được những kết quả bước đầu, quá trình chuyển đổi giao thông xanh vẫn đặt ra không ít thách thức. Nhu cầu vốn đầu tư lớn, chi phí thay thế phương tiện, quỹ đất dành cho hạ tầng sạc, khả năng cung ứng điện và sự chênh lệch về điều kiện tiếp cận phương tiện xanh giữa các nhóm dân cư là những vấn đề cần được quan tâm.

Bên cạnh đó, việc thay đổi thói quen sử dụng phương tiện cá nhân không thể thực hiện trong thời gian ngắn. Muốn người dân tự nguyện chuyển sang sử dụng xe buýt, đường sắt đô thị và các phương tiện năng lượng sạch, hệ thống vận tải công cộng cần bảo đảm tính thuận tiện, đúng giờ, an toàn, kết nối hợp lý và có chi phí phù hợp.

Do đó, bên cạnh các chính sách hỗ trợ tài chính, thành phố cần tiếp tục nâng cao chất lượng dịch vụ vận tải hành khách công cộng, mở rộng mạng lưới kết nối, đầu tư hạ tầng đồng bộ và công khai minh bạch lộ trình chuyển đổi. Các doanh nghiệp vận tải cũng cần chủ động xây dựng kế hoạch đầu tư, đổi mới phương tiện, ứng dụng công nghệ và nâng cao chất lượng phục vụ.

Về lâu dài, chuyển đổi giao thông xanh không đơn thuần là nhiệm vụ của riêng ngành giao thông hay ngành môi trường mà cần sự tham gia của toàn xã hội. Mỗi người dân lựa chọn phương tiện công cộng, hạn chế sử dụng phương tiện cá nhân khi không cần thiết và ưu tiên các phương tiện thân thiện với môi trường đều góp phần giảm áp lực giao thông, cải thiện chất lượng không khí.

Với lộ trình cụ thể, các chính sách hỗ trợ ngày càng hoàn thiện và sự tham gia của doanh nghiệp, người dân, mục tiêu xây dựng hệ thống giao thông hiện đại, ít phát thải đang từng bước được hiện thực hóa. Đây cũng là nền tảng quan trọng để Hà Nội hướng tới đô thị xanh, thông minh, bền vững, nâng cao chất lượng sống cho người dân trong tương lai.