“Phố cổ Đồng Văn - viên ngọc quý giữa không gian xanh của di sản Cao nguyên đá Đồng Văn”

Nằm ở độ cao 1.000 – 1.600m trên địa bàn xã Đồng Văn, tỉnh Hà Giang, phố cổ Đồng Văn hình thành từ đầu thế kỷ XX, dài khoảng 1 km với gần 40 ngôi nhà cổ mái ngói âm dương, tường trình đất, hiên gỗ. Kiến trúc nơi đây mang dấu ấn giao thoa giữa người Hoa và văn hóa bản địa. Từng là trung tâm giao thương sầm uất bậc nhất vùng cực Bắc, phố cổ đến nay vẫn giữ nguyên vai trò như điểm hẹn văn hóa, lịch sử và du lịch.

Mỗi năm, nơi đây thu hút hàng vạn du khách, đặc biệt vào các dịp lễ hội đặc sắc như Lễ hội hoa Tam giác mạch, Lễ hội khèn Mông, Chợ tình Khâu Vai cùng những ngày lễ lớn của đất nước. Không chỉ là điểm đến, phố cổ Đồng Văn còn là chứng tích sống động về lịch sử, kiến trúc và đời sống của cộng đồng các dân tộc Mông, Tày, Hoa, Lô Lô… trên cao nguyên đá.

Giai thoại phố cổ

Tên gọi “Đồng Văn” được phiên âm từ tiếng Quan Hỏa “Tổng Puôn”, nghĩa là “cánh đồng buôn bán”. Từ xa xưa, nơi đây đã là trung tâm giao thương của cả vùng rộng lớn.

Trải qua nhiều biến động lịch sử, từ khi còn thuộc tổng Đông Quan, châu Nguyên Bình, phủ Tường Yên (tỉnh Hà Tuyên) cho đến khi thực dân Pháp chiếm đóng năm 1887, Đồng Văn luôn giữ vị trí trọng yếu về kinh tế và chiến lược.

Cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, nhận thấy địa thế thuận lợi gần biên giới Việt – Trung, thực dân Pháp cho xây dựng lị sở, đồn bốt và chợ búa, mời thợ từ Tứ Xuyên (Trung Quốc) sang dựng nên những công trình bền vững. Những phiến đá xanh trên cao nguyên được bàn tay khéo léo tạc đẽo thành khối vuông vức, vừa mang vẻ cổ kính vừa tinh xảo, để lại dấu ấn kiến trúc độc đáo còn hiện hữu đến ngày nay.

Thời điểm lý tưởng để du lịch

Khí hậu Đồng Văn mát mẻ, dễ chịu quanh năm, thích hợp cho chuyến tham quan bất kỳ mùa nào. Mùa đông se lạnh mang lại trải nghiệm mới mẻ, còn từ tháng 10 đến tháng 11, phố cổ rực rỡ trong sắc hồng tím của hoa tam giác mạch, tạo nên bức tranh thiên nhiên quyến rũ.

Ngắm kiến trúc nhà cổ

Phố cổ Đồng Văn nhỏ bé nhưng giàu sức hút. Những mái nhà cổ kính, đặc biệt ngôi nhà hơn 160 năm tuổi của gia đình ông Lương Huy Ngò, là minh chứng quý giá của lịch sử kiến trúc vùng cao. Điểm nhấn dễ nhận ra là những chiếc lồng đèn duyên dáng treo trước hiên nhà, gợi không gian ấm áp, cổ xưa. Du khách có thể dừng chân trò chuyện cùng người dân hiền hậu, để cảm nhận nếp sống thường ngày nơi đây thêm gần gũi, thân quen.

Bao quanh phố cổ là núi non hùng vĩ, không khí trong lành. Vào buổi sớm, khi nắng len qua từng mái ngói rêu phong, cả không gian chìm trong vẻ thanh bình, gợi nét thơ mộng đặc trưng của miền cao nguyên đá.

Chợ Đồng Văn

Chợ Đồng Văn nằm giữa trung tâm phố cổ, được xây dựng theo kiến trúc chữ U với ba dãy nhà cổ, từng là điểm giao thương sầm uất bậc nhất. Ngày nay, nơi đây vẫn nhộn nhịp mua bán, đồng thời là không gian văn hóa, nơi trai gái các dân tộc gặp gỡ, giao duyên.

Phiên chợ trở nên rực rỡ bởi sắc phục truyền thống nhiều màu sắc. Du khách có thể tìm thấy các sản vật địa phương, đồ thủ công mỹ nghệ tinh xảo hay thưởng thức ẩm thực dân dã của vùng cao.

Ẩm thực độc đáo

Ẩm thực nơi phố cổ Đồng Văn mang hồn cốt của núi rừng, giản dị mà đậm đà. Từ rượu ngô men lá thơm nồng, thắng cố đặc trưng, bánh cuốn trứng nóng hổi, cháo ấu tẩu bổ dưỡng, xôi ngũ sắc rực rỡ, cơm lam Bắc Mê dẻo ngọt, cho đến thịt trâu gác bếp cay nồng… tất cả tạo nên bản giao hưởng hương vị khó quên.

Thưởng thức những món ăn này không chỉ là trải nghiệm vị giác, mà còn là hành trình chạm đến tinh hoa văn hóa bản địa, để mỗi chuyến đi thêm trọn vẹn và đáng nhớ.

 Nhờ sự giao hòa giữa thiên nhiên, văn hóa và lịch sử, phố cổ Đồng Văn không chỉ là một điểm đến du lịch, mà còn là “linh hồn” của cao nguyên đá, nơi mỗi mái ngói, mỗi con đường đều chất chứa câu chuyện về đất và người vùng cực Bắc Tổ quốc.