Mở đường cho xã hội hóa đầu tư hạ tầng đường sắt
Cục Đường sắt Việt Nam (ĐSVN) vừa trình Bộ Xây dựng dự thảo Thông tư quy định về quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng đường sắt, nhằm triển khai thi hành đồng bộ với Luật Đường sắt (2025) – dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Đây được xem là bước đi quan trọng, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy xã hội hóa đầu tư vào lĩnh vực đường sắt – vốn đang được kỳ vọng trở thành động lực phát triển mới cho ngành giao thông vận tải.
Theo Cục ĐSVN, Luật Đường sắt (2025) giao Bộ trưởng Bộ Xây dựng quy định chi tiết các nội dung liên quan đến quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng đường sắt. So với Luật Đường sắt (2017), Luật mới đã mở rộng phạm vi và nhiệm vụ được giao cho Bộ Xây dựng, do đó các văn bản hướng dẫn cần được điều chỉnh, bổ sung phù hợp với yêu cầu thực tiễn.
Điểm mới nổi bật của Luật Đường sắt (2025) là bổ sung loại hình đường sắt địa phương, đồng thời cho phép đầu tư đường sắt quốc gia và đường sắt địa phương bằng nguồn vốn ngoài ngân sách Nhà nước. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để thu hút nguồn lực xã hội, huy động doanh nghiệp tư nhân tham gia phát triển hạ tầng, giảm gánh nặng cho ngân sách và đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm.
Dự thảo Thông tư được xây dựng trên cơ sở kế thừa, chọn lọc nội dung của 9 Thông tư hiện hành trong lĩnh vực quản lý và khai thác kết cấu hạ tầng đường sắt, đồng thời bổ sung nhiều quy định mới để bảo đảm tính đồng bộ với Luật Đường sắt (2025). Các nội dung trọng tâm được quy định chi tiết gồm: điều kiện và thủ tục kết nối ray giữa các tuyến đường sắt; quản lý đường ngang, cầu chung; bảo trì kết cấu hạ tầng; cấp phép xây dựng trong phạm vi đất đường sắt; quản lý an toàn vận hành, biểu đồ chạy tàu, và hệ thống chứng nhận an toàn.
Đặc biệt, dự thảo bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm của các chủ thể trong quản lý, khai thác hạ tầng đường sắt địa phương – mở rộng so với trước đây chỉ áp dụng cho đường sắt đô thị. Đồng thời, xác định rõ trách nhiệm của chủ sở hữu công trình trong quản lý, bảo trì, vận hành, bảo đảm an toàn đối với các tuyến đường sắt đầu tư bằng vốn ngoài ngân sách.
Theo đó, Bộ Xây dựng (thông qua Cục ĐSVN) sẽ ủy quyền cho UBND cấp tỉnh thực hiện cấp và gia hạn giấy phép xây dựng, cải tạo, nâng cấp đường ngang; quyết định bãi bỏ các đường ngang chuyên dùng; đồng thời kiểm tra, giám sát hệ thống quản lý an toàn vận hành tại địa phương.
Việc ban hành Thông tư mới được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý minh bạch, đồng bộ và linh hoạt, mở rộng cơ hội đầu tư tư nhân vào lĩnh vực đường sắt – một trong những trụ cột của hạ tầng giao thông hiện đại. Qua đó, góp phần thúc đẩy quá trình xã hội hóa đầu tư hạ tầng đường sắt, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn mới.
