Xe ba gác ở Thành phố Hồ Chí Minh: Bài toán cân bằng giữa mưu sinh và đảm bảo an toàn giao thông

Nỗi lo từ xe ba gác chở hàng quá khổ

Qua nhiều ngày khảo sát thực tế, phóng viên ghi nhận tình trạng xe ba gác, xe ba bánh vận chuyển hàng hóa cồng kềnh diễn ra khá phổ biến tại các khu vực tập trung nhiều cửa hàng kinh doanh vật liệu xây dựng trên địa bàn TP.HCM. Nhiều phương tiện chở sắt thép, tôn, giàn giáo có chiều dài lớn nhưng chưa thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo đảm an toàn như che chắn, bịt đầu hoặc gắn cờ cảnh báo theo quy định.

Theo ghi nhận, trên đường Tân Hương, nhiều xe ba gác thường xuyên vận chuyển sắt thép từ các cửa hàng vật liệu xây dựng đến các công trình trong khu vực. Hàng hóa được chất vượt kích thước thùng xe và chủ yếu được cố định bằng dây buộc. Một số thời điểm, phương tiện dừng đỗ để bốc dỡ hàng ngay trên lòng đường hoặc chiếm dụng một phần vỉa hè, ảnh hưởng đến việc lưu thông của các phương tiện khác.

Tình trạng tương tự cũng xuất hiện trên đường Bình Long và một số tuyến lân cận - nơi tập trung nhiều cơ sở kinh doanh sắt thép, vật liệu xây dựng. Xe ba gác chở sắt thép, giàn giáo, gạch, xi măng thường xuyên lưu thông trên các tuyến đường có mật độ
phương tiện cao. Theo quan sát của phóng viên, một số phương tiện di chuyển với tốc độ khá nhanh hoặc len lỏi giữa dòng xe đông đúc, khiến người tham gia giao thông phải chủ động giảm tốc độ và giữ khoảng cách để bảo đảm an toàn.

Ngoài yếu tố hàng hóa cồng kềnh, tình trạng kỹ thuật của nhiều xe ba gác cũng là vấn đề đáng lưu tâm. Qua ghi nhận thực tế, một số phương tiện có dấu hiệu chưa bảo đảm đầy đủ các điều kiện về an toàn kỹ thuật như thiếu đèn tín hiệu, gương chiếu hậu hoặc
thiết bị cảnh báo. Khi chở khối lượng hàng hóa lớn, nguy cơ mất cân bằng hoặc xảy ra va chạm trong quá trình lưu thông có thể gia tăng, nhất là trên các tuyến đường đông phương tiện.

Thực tế thời gian qua, tại nhiều địa phương đã xảy ra không ít vụ tai nạn giao thông liên quan đến xe ba gác chở sắt thép, tôn hoặc vật liệu xây dựng cồng kềnh. Điều này cho thấy việc vận chuyển hàng hóa không đúng quy định luôn tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn của người tham gia giao thông và cần được kiểm soát chặt chẽ.

Trước thực trạng trên, Phòng Cảnh sát giao thông (PC08), Công an TP.HCM đang tăng cường kiểm tra, xử lý các trường hợp vi phạm. Trong quá trình theo chân cán bộ, chiến sĩ Đội CSGT Hàng Xanh làm nhiệm vụ, phóng viên ghi nhận nhiều trường hợp xe ba gác bị dừng kiểm tra.

Khoảng 11 giờ ngày 15/7/2026, trên đường Lê Quang Định, lực lượng chức năng phát hiện một xe ba gác chở gạch lưu thông vào tuyến đường cấm. Qua kiểm tra, tài xế T.H.V bị xác định có nhiều vi phạm như không đội mũ bảo hiểm, không có giấy phép lái xe, phương tiện không có đầy đủ giấy tờ, biển số không rõ và điều khiển xe đi vào đường cấm. Với các lỗi vi phạm này, lực lượng chức năng đã lập biên bản xử phạt gần 20 triệu đồng. Chủ phương tiện cũng bị xử lý theo quy định do giao xe cho người không đủ điều kiện điều khiển. Chiếc xe bị tạm giữ để tiếp tục xử lý theo quy định.

Ít phút sau, một trường hợp xe ba gác chở đá xây dựng cũng bị kiểm tra do lưu thông vào đường cấm. Mặc dù có đầy đủ giấy phép lái xe và giấy đăng ký phương tiện, tài xế vẫn bị xử phạt đối với hành vi vi phạm quy định về tuyến đường lưu thông. Đồng thời, chủ phương tiện được yêu cầu ký cam kết chấp hành các quy định về vận chuyển hàng hóa, không chở hàng quá khổ, quá tải và bảo đảm an toàn trong quá trình tham gia giao thông.

Cần hài hòa giữa sinh kế và an toàn giao thông

Chủ một cửa hàng vật liệu xây dựng trên địa bàn TP.HCM cho biết, trước đây cơ sở sử dụng xe tải nhỏ để giao hàng. Tuy nhiên, do nhiều công trình nằm sâu trong các tuyến hẻm, xe tải không thể tiếp cận nên đơn vị đã chuyển sang đầu tư xe ba gác với chi phí
gần 270 triệu đồng để phục vụ vận chuyển. Theo người này, đối với nhiều công trình trong hẻm nhỏ, xe ba gác vẫn là phương tiện phù hợp và gần như chưa có loại phương tiện nào có thể thay thế hoàn toàn.

Không chỉ các cơ sở kinh doanh, đối với nhiều lao động tự do, xe ba gác còn là phương tiện gắn liền với sinh kế hằng ngày. Thu nhập của cả gia đình phụ thuộc vào những chuyến hàng vận chuyển, vì vậy không ít người vẫn lựa chọn sử dụng phương tiện này để mưu sinh.

Trao đổi với phóng viên, Trung tá Nguyễn Công Bằng, cán bộ Đội CSGT Hàng Xanh (Phòng CSGT Công an TP.HCM), cho biết nhiều trường hợp bị xử lý là người lao động có hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, đối với các phương tiện không có đầy đủ giấy tờ hoặc vi phạm quy định về trật tự, an toàn giao thông, lực lượng chức năng vẫn phải xử lý theo quy định của pháp luật.

Nhiều người dân trình bày đây là phương tiện mưu sinh của cả gia đình và xin được tạo điều kiện. Tuy nhiên, lực lượng chức năng không thể xử lý khác quy định của pháp luật, Trung tá Nguyễn Công Bằng chia sẻ.

Là người từng gặp tai nạn liên quan đến xe ba gác chở hàng cồng kềnh, anh Trần Thanh Tuấn (tên nhân vật đã được thay đổi), trú tại đường Lê Quang Định, vẫn chưa quên sự việc xảy ra cách đây hơn một năm.

Tôi đang đi làm thì bị một xe ba gác chở hàng va chạm, khiến gãy chân và phải điều trị trong thời gian dài. Tôi hiểu nhiều người lái xe ba gác có hoàn cảnh khó khăn, nhưng việc vận chuyển hàng hóa cũng cần bảo đảm an toàn để không gây nguy hiểm cho người khác, anh Tuấn chia sẻ.

Nhằm từng bước khắc phục tình trạng này, TP.HCM đang chuyển hướng từ việc xử lý phương tiện lưu thông trên đường sang tăng cường quản lý ngay từ nguồn phát sinh. Theo chuyên đề do Phòng CSGT Công an TP.HCM triển khai, lực lượng chức năng sẽ tổng rà soát các cơ sở sản xuất, kinh doanh, sửa chữa, mua bán hoặc sử dụng xe ba gác, xe ba bánh tự chế để vận chuyển hàng hóa; đồng thời tăng cường kiểm tra điều kiện kỹ thuật của phương tiện và việc chấp hành các quy định về trật tự, an toàn giao thông.

Song song với công tác tuần tra, xử lý vi phạm, các cơ quan chức năng cũng đẩy mạnh tuyên truyền, vận động các doanh nghiệp, hộ kinh doanh vật liệu xây dựng và người  dân từng bước chuyển đổi sang sử dụng các phương tiện đáp ứng quy định của pháp luật, bảo đảm an toàn kỹ thuật trong quá trình vận chuyển hàng hóa.

Thực tế cho thấy, xe ba gác vẫn đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng hóa tại nhiều tuyến hẻm nhỏ ở TP.HCM - nơi các phương tiện tải trọng lớn khó tiếp cận. Tuy nhiên, cùng với nhu cầu mưu sinh chính đáng của người lao động, việc chấp hành các quy định về trật tự, an toàn giao thông cần được đặt lên hàng đầu nhằm hạn chế nguy cơ tai nạn.

Để giải quyết hài hòa bài toán này, bên cạnh việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, nhiều ý kiến cho rằng cần nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, tổ chức vận tải phù hợp với điều kiện thực tế và tạo sinh kế bền vững cho người lao động. Đây được xem là hướng đi lâu dài nhằm vừa bảo đảm quyền mưu sinh, vừa góp phần xây dựng môi trường giao thông an toàn, văn minh./.

Hồng Điệp - Phan Hải

Theo Tạp chí Môi trường Giao thông