Tạo đột phá về nguồn lực để phát triển mạng lưới cao tốc

Sáng nay, 29-9, tại Hà Nội, Bộ Xây dựng tổ chức Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026-2030 do Bộ Xây dựng. Hội nghị tập trung cung cấp thông tin về định hướng, danh mục dự án ưu tiên và cơ chế, chính sách đầu tư; đồng thời kết nối cơ quan quản lý, địa phương, tổ chức tín dụng và cộng đồng doanh nghiệp nhằm huy động hiệu quả nguồn lực xã hội phát triển hạ tầng cao tốc.

Quang cảnh hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026-2030.

Khoảng 170 đại biểu đại diện các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ, bộ, ngành Trung ương, địa phương, ngân hàng, tổ chức tư vấn, chuyên gia, doanh nghiệp và nhà đầu tư tham dự hội nghị. Đây là diễn đàn để các bên trao đổi trực tiếp về nhu cầu đầu tư, cơ chế PPP, chính sách tài chính và những điều kiện cần thiết để thu hút nguồn lực ngoài ngân sách.

Theo quy hoạch, mạng lưới đường bộ cao tốc của Việt Nam gồm 46 tuyến, tổng chiều dài khoảng 10.106km, mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành khoảng 5.000km. Đến nay, cả nước đã đưa vào khai thác 3.345km, vượt mục tiêu 3.000km của giai đoạn 2021-2025; tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông cơ bản được nối thông. Tuy nhiên, một số tuyến vẫn được đầu tư phân kỳ, quy mô chưa hoàn chỉnh, cần tiếp tục mở rộng để đáp ứng nhu cầu vận tải và nâng cao an toàn giao thông.

Trong giai đoạn 2026-2030, dự kiến đầu tư xây dựng mới 2.829km và mở rộng, hoàn thiện 1.187km cao tốc hiện hữu. Tổng nhu cầu vốn khoảng 1,269 triệu tỷ đồng, trong đó nguồn lực đã cân đối, bố trí hoặc cam kết khoảng 423.000 tỷ đồng; phần cần tiếp tục huy động khoảng 846.000 tỷ đồng. Đây là khoảng trống nguồn lực lớn, đặt ra yêu cầu tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt của đầu tư công, đồng thời mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân.

Tại hội nghị, Bộ Xây dựng công bố danh mục 29 dự án cao tốc ưu tiên xúc tiến, kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 922.812 tỷ đồng. Các dự án tập trung vào những tuyến cao tốc hiện hữu cần mở rộng, hoàn chỉnh; các hành lang vận tải chính, tuyến kết nối liên vùng, vùng kinh tế trọng điểm, trung tâm kinh tế, cảng biển, khu kinh tế; đồng thời có điều kiện triển khai và khả năng thu hút nguồn vốn ngoài ngân sách.

Các nội dung được trao đổi tại hội nghị gồm định hướng phát triển hệ thống cao tốc giai đoạn 2026-2030, danh mục dự án kêu gọi đầu tư, chính sách PPP, chính sách tài chính cho phát triển hạ tầng, kinh nghiệm triển khai dự án tại địa phương và góc nhìn của nhà đầu tư. Qua đó, cơ quan quản lý kỳ vọng nhận diện rõ hơn các khó khăn, vướng mắc, nâng cao tính khả thi của dự án và tạo điều kiện để doanh nghiệp nghiên cứu, tham gia đầu tư.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm trong giai đoạn 2026-2030 đặt ra yêu cầu hạ tầng giao thông, đặc biệt là đường bộ cao tốc, phải tiếp tục được đầu tư phát triển đi trước một bước. Cao tốc không chỉ tạo kết nối giao thông mà còn mở rộng không gian phát triển, rút ngắn khoảng cách vùng miền, giảm chi phí logistics và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Sau 25 năm phát triển, phương thức đầu tư đường cao tốc đã có sự chuyển biến rõ rệt, từ chỗ Nhà nước đảm nhận phần lớn nguồn lực sang kết hợp đầu tư công với PPP và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương. Thực tế triển khai các dự án lớn như Vành đai 4 Hà Nội, Vành đai 3 thành phố Hồ Chí Minh, cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh cho thấy khi địa phương được trao vai trò chủ quản hoặc cơ quan có thẩm quyền, việc giải quyết mặt bằng, nguồn vật liệu và các vấn đề tại chỗ có điều kiện chủ động hơn.

Từ yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Bộ trưởng nhấn mạnh ba trọng tâm. Trước hết là tiếp tục huy động nguồn lực ngoài ngân sách cho đầu tư cao tốc. Theo ông, đây vừa là thách thức, vừa mở ra cơ hội đầu tư lớn cho cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng.

Trọng tâm thứ hai là triển khai hiệu quả 29 dự án ưu tiên kêu gọi đầu tư PPP. Danh mục này bao gồm các dự án trong chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các dự án đã được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư và những tuyến cần mở rộng theo quy chuẩn cao tốc để tăng năng lực thông hành, nâng cao an toàn giao thông. Trong đó có các đoạn cao tốc Bắc - Nam phía Đông cần mở rộng, Vành đai 3 thành phố Hồ Chí Minh và các tuyến vành đai, hành lang kinh tế quan trọng.

Trọng tâm thứ ba là tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách theo hướng minh bạch, rõ ràng và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân. Bộ trưởng cho rằng đây là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp yên tâm bỏ vốn, các ngân hàng có cơ sở cung cấp tín dụng dài hạn, đồng thời rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh đồng thời đề nghị các tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp và nhà đầu tư tích cực nghiên cứu, đăng ký tham gia các dự án ưu tiên; các ngân hàng thương mại tiếp tục nghiên cứu các gói tín dụng dài hạn với lãi suất hợp lý cho dự án PPP. Các bộ, ngành và địa phương cần phối hợp chuẩn bị mặt bằng sạch, đơn giản hóa thủ tục, coi khó khăn của nhà đầu tư cũng là vấn đề cần tập trung tháo gỡ.

Bộ Xây dựng cam kết đồng hành với nhà đầu tư từ khâu chuẩn bị dự án đến quá trình vận hành, khai thác, đồng thời yêu cầu các cơ quan tham mưu và đơn vị trực thuộc phối hợp thực hiện theo sáu yêu cầu: “Nhanh, đúng, trúng, chuẩn, hiệu quả và an toàn”. Đây được xác định là nguyên tắc xuyên suốt nhằm biến các cơ hội đầu tư thành những dự án cao tốc cụ thể, góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông và tạo thêm động lực cho phát triển kinh tế - xã hội.