Hội An: Đột phá hạ tầng để mở rộng không gian đô thị di sản

Hạ tầng đồng bộ mở đường cho không gian phát triển mới

Trong những năm gần đây, hạ tầng đô thị khu vực Hội An (TP Đà Nẵng) đã có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng sống của người dân. Tuy nhiên, trước áp lực gia tăng dân số, phát triển du lịch và yêu cầu mở rộng không gian đô thị, hệ thống hạ tầng hiện hữu vẫn bộc lộ những hạn chế nhất định, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Hiện nay, các phường Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và xã đảo Tân Hiệp đang triển khai lập quy hoạch phân khu. Trong đó, ưu tiên hàng đầu được xác định là đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, giao thông, môi trường và các công trình dịch vụ công cộng nhằm tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của đô thị di sản.

Theo đề xuất của phường Hội An, với nguồn vốn đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến khoảng 90 tỷ đồng mỗi năm, địa phương kiến nghị thành phố ưu tiên bố trí nguồn lực cho 10 dự án trọng điểm có tính chất liên kết vùng và tác động trực tiếp đến công tác bảo tồn, phát triển đô thị. Trong đó nổi bật là các dự án nâng cấp hệ thống kè chống xói lở khu phố cổ Hội An, cải tạo hệ thống xử lý nước thải, xây dựng cầu Kim Bồng và đầu tư kè chống xói lở đoạn Cẩm Kim - Triêm Tây.

Không chỉ tập trung vào hạ tầng giao thông và môi trường, địa phương còn đề xuất quy hoạch khu đất số 5 đường Thái Phiên thành chợ OCOP và chợ sản phẩm đặc trưng địa phương nhằm quảng bá giá trị văn hóa bản địa, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm làng nghề. Đồng thời, khu vực Bắc Sơn Phong được định hướng phát triển thành trung tâm thương mại - dịch vụ cao cấp, góp phần mở rộng không gian kinh tế và tạo thêm việc làm cho người dân.

Ở khu vực Hội An Đông, định hướng phát triển tập trung vào việc hình thành trung tâm thương mại dịch vụ cao tầng, logistics đô thị và điểm kết nối giao thông vùng Đà Nẵng - Hội An - Chu Lai. Địa phương cũng đề xuất phát triển hệ thống bến du thuyền nội địa và quốc tế, quảng trường ven sông, ven biển cùng các không gian kinh tế đêm. Đây được xem là những hạng mục có tiềm năng tạo động lực tăng trưởng mới cho ngành du lịch, đồng thời nâng cao năng lực tổ chức các sự kiện quy mô lớn và hoạt động giao lưu quốc tế.

Trong khi đó, Hội An Tây được định hướng trở thành khu đô thị hỗn hợp, đóng vai trò chia sẻ áp lực dân cư và chức năng đô thị với khu vực phố cổ. Địa phương đề xuất tiếp tục triển khai dự án Bệnh viện Hội An mới trên đường Trường Chinh, đồng thời ưu tiên đầu tư công viên ven biển, công viên văn hóa đa chức năng Thanh Hà, nâng cấp nhà máy xử lý rác và phát triển các khu dân cư, đô thị mới theo hướng hiện đại, thân thiện với môi trường.

Đối với xã đảo Tân Hiệp, hạ tầng giao thông đường thủy tiếp tục là nhu cầu cấp thiết. Trong đó, dự án Cảng thủy nội địa Cù Lao Chàm được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực vận chuyển hành khách, phục vụ nhu cầu dân sinh và phát triển du lịch, đồng thời tăng cường khả năng kết nối giữa đảo với đất liền.

Theo các chuyên gia, việc đầu tư đồng bộ hạ tầng giao thông, môi trường và dịch vụ đô thị không chỉ giúp mở rộng không gian phát triển cho Hội An mà còn tạo điều kiện để giảm áp lực lên khu vực phố cổ, góp phần bảo tồn hiệu quả các giá trị di sản trong bối cảnh đô thị hóa và gia tăng lượng khách du lịch.

Tại buổi làm việc mới đây với các địa phương về công tác quy hoạch đô thị và nông thôn, ông Lê Quang Nam - Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng nhấn mạnh rằng, muốn mở rộng không gian đô thị và tạo động lực tăng trưởng mới thì hạ tầng phải đi trước một bước. Theo đó, các địa phương cần khẩn trương rà soát, xác định thứ tự ưu tiên và phân kỳ đầu tư các dự án trọng điểm để thành phố sớm xem xét, bố trí nguồn lực triển khai, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong những năm tới.

Bảo tồn bản sắc đô thị di sản trong không gian phát triển mới

Bên cạnh yêu cầu đầu tư hạ tầng và mở rộng không gian đô thị, các địa phương thuộc khu vực Hội An thống nhất quan điểm xuyên suốt là phát triển phải gắn liền với bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử và cảnh quan đặc trưng của đô thị di sản. Đây được xem là nguyên tắc nền tảng nhằm bảo đảm Hội An tiếp tục giữ gìn được bản sắc riêng trong quá trình đô thị hóa và hội nhập.

Điểm khác biệt của Hội An không chỉ nằm ở quần thể kiến trúc phố cổ được bảo tồn gần như nguyên vẹn, mà còn ở cấu trúc không gian đặc trưng “phố trong làng – làng trong phố”, nơi các giá trị văn hóa truyền thống, hệ sinh thái tự nhiên và đời sống cộng đồng cùng tồn tại hài hòa. Vì vậy, các định hướng quy hoạch mới đều hướng đến mục tiêu vừa tạo dư địa phát triển kinh tế - xã hội, vừa bảo vệ những yếu tố đã làm nên thương hiệu của đô thị di sản.

Ông Trần Tấn Dũng, Chủ tịch UBND phường Hội An Đông cho biết, địa phương định hướng xây dựng cấu trúc đô thị hài hòa giữa không gian hiện đại và bản sắc làng quê truyền thống. Trong đó, công tác quản lý kiến trúc và kiểm soát mật độ xây dựng sẽ được thực hiện chặt chẽ nhằm bảo vệ cảnh quan khu vực vùng đệm của Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cù Lao Chàm và không gian di sản phố cổ Hội An.

Tại Hội An Tây, mô hình đô thị sinh thái với định hướng “vườn trong phố” tiếp tục được duy trì và phát huy. Theo đó, các không gian xanh, mặt nước và hệ sinh thái tự nhiên sẽ được lồng ghép trong cấu trúc đô thị nhằm tạo môi trường sống chất lượng cao cho người dân. Địa phương cũng đề xuất kiểm soát chiều cao xây dựng, trong đó khu vực cửa ngõ ven biển và giáp vùng lõi phố cổ chỉ được xây dựng tối đa 7 tầng để bảo đảm hài hòa cảnh quan. Riêng các khu vực phát triển mới như Cẩm Hà và Thanh Hà được phép xây dựng tối đa 10 tầng nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển đô thị trong tương lai.

Đối với phường Hội An, ngoài nhiệm vụ bảo tồn các công trình có giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc, địa phương còn định hướng phát triển các khu dân cư sinh thái phía Nam theo mô hình nhà ở kết hợp nghỉ dưỡng, gắn với không gian làng quê truyền thống. Các cụm công viên chuyên đề kết hợp khu vực nông nghiệp hiện hữu cũng được nghiên cứu quy hoạch nhằm hình thành các phân khu sinh thái xanh, góp phần nâng cao chất lượng môi trường sống và tạo điểm nhấn cho đô thị.

Theo các chuyên gia quy hoạch, việc duy trì các vùng đệm xanh, không gian mặt nước và hệ sinh thái tự nhiên không chỉ có ý nghĩa bảo tồn cảnh quan mà còn giúp tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm nguy cơ ngập úng và cải thiện chất lượng môi trường đô thị.

Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Lê Quang Nam nhận định, khu vực Hội An sở hữu nhiều lợi thế đặc biệt với hệ sinh thái sông Thu Bồn, mạng lưới kênh rạch tự nhiên cùng các vùng đất ngập nước có giá trị sinh thái cao. Do đó, công tác quy hoạch cần hướng đến mô hình đô thị hài hòa, đa mục tiêu, vừa phát triển kinh tế, vừa bảo tồn di sản và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Theo ông, quy hoạch của từng địa phương phải bảo đảm tính tổng thể và liên kết vùng, hình thành cấu trúc đô thị đa trung tâm, đa tầng nhằm khai thác hiệu quả lợi thế riêng của từng khu vực. Bên cạnh đó, tầm nhìn phát triển hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội cần đi trước một bước, vượt lên trên các dự báo về quy mô dân số hiện tại để tạo dư địa phát triển lâu dài, đáp ứng yêu cầu của một đô thị di sản năng động trong tương lai.

Có thể thấy, bài toán phát triển của Hội An không đơn thuần là mở rộng không gian đô thị mà còn là quá trình tìm kiếm sự cân bằng giữa bảo tồn và đổi mới. Khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, môi trường sinh thái được gìn giữ và các giá trị di sản tiếp tục được phát huy, Hội An sẽ có thêm nền tảng để phát triển bền vững, giữ vững vị thế là một trong những đô thị di sản đặc sắc hàng đầu của Việt Nam.

Hồ Huy

Theo Tạp chí Môi trường Giao thông