Đường thủy nội địa: Cần cơ chế khẩn cấp để chủ động ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai

Bổ sung cơ chế khắc phục khẩn cấp, phân biệt với giai đoạn sửa chữa hạ tầng.

Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đang hoàn thiện để trình Bộ Xây dựng dự thảo Thông tư của Bộ Xây dựng quy định về công tác phòng, chống thiên tai trong lĩnh vực đường thủy nội địa (thay thế Thông tư số 12/2018/TT-BGTVT của Bộ GTVT, nay là Bộ Xây dựng). 

Nhằm phù hợp với thực tế phát triển kết cấu hạ tầng giao thông đường thủy, dự thảo bổ sung các đối tượng phải thực hiện quy định về phòng ngừa, khắc phục hậu quả do thiên tai, trong đó có âu tàu, ụ nổi, triền, đà tàu.. Đối với âu tàu phục vụ phương tiện vận tải lưu thông, đơn vị quản lý phải xây dựng phương án, kế hoạch phòng, chống thiên tai phù hợp với đặc điểm của từng công trình. Phương án có những yêu cầu cụ thể như gia cường, chằng chống, cố định các thiết bị, máy móc, nhà vận hành; các cần cẩu thu gom bùn phải được cố định chắc chắn; các hệ thống chống sét, điện và cơ khí cũng phải được kiểm tra, bảo đảm khả năng vận hành an toàn trước và trong thời gian xảy ra thiên tai.

Trong khai thác âu, khi vận tốc gió vượt ngưỡng quy định, đơn vị quản lý phải chủ động thông báo hạn chế giao thông, hướng dẫn phương tiện di chuyển đến khu vực neo đậu an toàn và thực hiện đóng âu theo quy định. Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung quy định trong thời gian xảy ra thiên tai hoặc lũ đột xuất thực chế độ trực ban 3 ca (24/24h), thay vì trực 02 ca/ngày như hiện nay để phù hợp với các quy định chung, đồng thời giúp người làm nhiệm vụ trực ban duy trì sức khỏe, tinh thần để xử lý các tình huống phát sinh.

Cách xác định thời điểm bắt đầu tổ chức trực ban căn cứ vào bản tin, cảnh báo khí tượng thủy văn hoặc yêu cầu của cấp có thẩm quyền. Sự điều chỉnh này nhằm phù hợp với thực tế, tạo điều kiện để các đơn vị chủ động hơn trong chuẩn bị nhân lực, phương tiện, vật tư và phương án ứng phó với thiên tai.

Đáng chú ý, trong hoạt động khắc phục hậu quả, thiệt hại do thiên tai gây ra đối với kết cấu hạ tầng đường thủy, để triển khai Điều 12 Nghị định số 66/2021/NĐ-CP của Chính phủ (quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Phòng, chống thiên tai và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống thiên tai và Luật Đê điều), dự thảo đề xuất bổ sung quy định về cơ chế khắc phục khẩn cấp đối với luồng đường thủy nội địa đối với một số tình huống, nhằm kịp thời bảo đảm giao thông, hạn chế nguy cơ xảy ra tai nạn, giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản. 

Trong đó, có các tình huống như: Phương tiện bị chìm đắm gây cản trở giao thông, xuất hiện bãi cạn, chướng ngại vật hoặc cần khơi thông luồng tạm thời lại có tính chất cấp thiết, ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn và khả năng lưu thông trên tuyến. Sau bước khắc phục trên đến bước áp dụng “khắc phục thiệt hại kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa, bảo đảm giao thông” nhằm phản ánh đúng tính chất công việc.

Quy định trên nhằm phân biệt, thống nhất giữa cơ chế khắc phục khẩn cấp và khắc phục (khôi phục) hư hỏng kết cấu hạ tầng đường thủy do thiên tai, giúp cơ quan, đơn vị liên quan có căn cứ, cơ sở để triển khai kịp thời các biện pháp khẩn cấp (như phòng chống phương tiện va trôi, điều tiết giao thông, xử lý sự cố công trình).

Phân cấp triệt để cho địa phương 

Dự thảo Thông tư trên áp dụng được áp dụng đối với các cơ quan quản lý, tổ chức liên quan ở Trung ương và địa phương, nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong tổ chức thực hiện công tác phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai trong lĩnh vực đường thủy nội địa trên phạm vi cả nước.

Và để đống bộ, phù hợp với Thông tư số 09/2026/TT-BXD ngày 27/02/2026 của Bộ trưởng Bộ Xây dựng (phân cấp quản lý nhà nước về giao thông đường thủy nội địa thuộc phạm vi quản lý của Bộ Xây dựng), dự thảo Thông tư bổ sung quy định nhằm thực hiện phân cấp triệt để cho địa phương trong công tác phòng, chống thiên tai lĩnh vực đường thủy.

Theo đó, các quy định trong dự thảo nhằm cụ thể hóa thẩm quyền, trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, sở xây dựng và các cơ quan, đơn vị có liên quan trong công tác phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai đối với các tuyến đường thủy nội địa quốc gia đã được phân cấp địa phương quản lý. Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam thực hiện chức năng kiểm tra, hướng dẫn công tác trên.

Nội dung phân cấp bao gồm: Xây dựng kế hoạch phòng, chống thiên tai; tổ chức ứng phó, xử lý sự cố, bảo đảm an toàn giao thông; kiểm tra, xác định thiệt hại; lập, phê duyệt hồ sơ khắc phục hậu quả thiên tai; quản lý, sử dụng kinh phí và thực hiện chế độ báo cáo theo quy định.  Theo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, việc phân cấp nhằm bảo đảm thống nhất giữa thẩm quyền quản lý tuyến với trách nhiệm phòng, chống và khắc phục hậu quả thiên tai; phát huy tính chủ động của địa phương, rút ngắn thời gian xử lý sự cố, sớm khôi phục giao thông và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực theo phương châm “bốn tại chỗ”.

Đồng thời, phân định rõ trách nhiệm giữa Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam và địa phương, theo hướng: Cục tiếp tục quản lý các tuyến đường thủy chưa được phân cấp cho địa phương quản lý; hướng dẫn chuyên môn, kiểm tra, giám sát và tổng hợp tình hình trên phạm vi cả nước. Sở xây dựng chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện và phê duyệt hồ sơ khắc phục hậu quả thiên tai đối với các tuyến thuộc phạm vi được giao.

Cũng đáng chú ý, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đang tiếp tục rà soát, nghiên cứu các giải pháp phù hợp để đề xuất đưa vào dự thảo thông tư các quy định nhằm thúc đẩy ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa, tự động hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử và hệ thống cảnh báo sớm thiên tại lĩnh vực đường thủy, đáp ứng yêu cầu phát triển KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Bộ Xây dựng.