TP HCM tăng tốc phát triển mạng lưới metro, hướng tới 700 km đường sắt đô thị vào năm 2045

Theo đó, TP HCM đang đẩy mạnh triển khai hàng loạt dự án đường sắt đô thị nhằm hiện thực hóa mục tiêu xây dựng hệ thống giao thông công cộng hiện đại, đồng bộ và có khả năng kết nối liên vùng.

Theo Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP HCM (MAUR), thành phố đang tập trung triển khai đồng thời các tuyến metro đang vận hành, các dự án đang thi công và nhiều tuyến mới trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư.

Theo quy hoạch phát triển giao thông đô thị, TP HCM đặt mục tiêu hoàn thành khoảng 187 km đường sắt đô thị vào giai đoạn 2025 - 2030 với 6 tuyến metro. Đến năm 2035, mạng lưới sẽ mở rộng lên 14 tuyến với tổng chiều dài khoảng 462 km và đến năm 2045 hoàn thiện 19 tuyến, đạt khoảng 700 km. Đây được xem là một trong những chương trình đầu tư hạ tầng lớn nhất của thành phố nhằm giải quyết tình trạng ùn tắc giao thông, nâng cao năng lực vận tải hành khách công cộng và thúc đẩy phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).

Dự kiến đến năm 2045, TP HCM sẽ xây dựng 700 km đường sắt đô thị. (Ảnh minh họa)

Hiện Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP HCM được giao làm chủ đầu tư 10 dự án đường sắt đô thị, đồng thời thực hiện công tác chuẩn bị đầu tư và bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho dự án đường sắt Bến Thành - Cần Giờ.

Đối với tuyến metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên, sau hơn một năm đưa vào khai thác, tuyến tiếp tục vận hành ổn định và ghi nhận kết quả tích cực. Từ đầu năm 2025 đến đầu tháng 6/2026, tuyến đã phục vụ hơn 30,3 triệu lượt hành khách. Riêng năm 2025, lượng khách đạt hơn 20,19 triệu lượt, vượt gần 20% kế hoạch đề ra.

 Trong năm 2026, tính đến đầu tháng 6, tuyến tiếp tục phục vụ hơn 10,16 triệu lượt khách, vượt chỉ tiêu năm, trong đó tháng 3/2026 ghi nhận hơn 2 triệu lượt khách - mức cao nhất kể từ khi khai thác.

Song song với việc vận hành, Ban Quản lý Đường sắt đô thị đang phối hợp với đơn vị khai thác để thực hiện công tác bảo trì hạ tầng, xử lý các vấn đề phát sinh và nâng cấp tiện ích cho hành khách. Một trong những hạng mục đáng chú ý là dự án lắp đặt thang máy tại các cầu vượt bộ hành thuộc các ga trên cao của tuyến metro số 1.

 Hiện công trình đã hoàn thành tại ga Phước Long và đang tiếp tục triển khai ở các nhà ga khác, dự kiến hoàn thành trong năm 2026 nhằm nâng cao khả năng tiếp cận cho người cao tuổi và người khuyết tật.

Đối với tuyến metro số 2 Bến Thành - Tham Lương, dự án đã hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng với tỷ lệ bàn giao đạt 100%. Công tác di dời hạ tầng kỹ thuật dự kiến hoàn tất trong quý III/2026. Sau lễ khởi công vào tháng 1/2026, các nhà thầu đang triển khai khảo sát địa chất, thiết kế kỹ thuật và thi công các hạng mục đầu tiên. Đây là tuyến metro ngầm quan trọng kết nối khu vực trung tâm với cửa ngõ Tây Bắc thành phố.

Bên cạnh các dự án đang khai thác và xây dựng, TP HCM cũng đẩy nhanh công tác chuẩn bị đầu tư nhiều tuyến metro mới trong giai đoạn 2026 - 2030. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là các tuyến có tính chất liên kết vùng, kết nối thành phố với các địa phương lân cận và các đầu mối giao thông chiến lược như sân bay Tân Sơn Nhất, sân bay Long Thành và hệ thống đường sắt quốc gia.

Một trong những dự án quan trọng là tuyến metro số 1 kéo dài từ thành phố mới Bình Dương đến Suối Tiên. Tuyến có chiều dài khoảng 33 km với 19 nhà ga trên cao và depot Phú Chánh. Khi hoàn thành, tuyến sẽ kết nối trực tiếp với metro số 1 hiện hữu, hình thành trục vận tải công cộng khối lượng lớn giữa TP HCM và Bình Dương, đáp ứng nhu cầu đi lại ngày càng tăng của người dân trong khu vực đô thị liên kết.

Tuyến metro số 2 kết nối thành phố Thủ Dầu Một với TP HCM cũng đang được nghiên cứu điều chỉnh hướng tuyến. Ban đầu tuyến dài khoảng 23 km, tuy nhiên thành phố đã chấp thuận chủ trương kéo dài đến ga Tao Đàn nhằm kết nối trực tiếp với metro số 2 Bến Thành - Tham Lương. Sau điều chỉnh, tuyến có chiều dài khoảng 35 km, gồm 24 nhà ga và một depot tại phường Hiệp Bình. Việc mở rộng này được kỳ vọng sẽ tăng hiệu quả khai thác và hình thành mạng lưới giao thông công cộng liên thông giữa TP HCM và khu vực Bình Dương.

Một dự án đáng chú ý khác là tuyến metro số 3 kết nối Vũng Tàu - Bà Rịa - Phú Mỹ. Tuyến dài khoảng 56 km, chủ yếu đi trên cao và được kỳ vọng trở thành hành lang giao thông quan trọng kết nối khu vực ven biển Đông Nam Bộ với trung tâm TP HCM và sân bay quốc tế Long Thành. Ban Quản lý Đường sắt đô thị hiện được giao chuẩn bị đầu tư và làm chủ đầu tư dự án.

Đối với tuyến metro số 6 (Vành đai trong), giai đoạn 1 từ sân bay Tân Sơn Nhất đến Phú Hữu, dự án có chiều dài khoảng 22,9 km với 17 nhà ga, trong đó phần lớn là ga ngầm. Tuyến đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc kết nối sân bay Tân Sơn Nhất với khu Đông TP HCM, đồng thời liên thông với tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành và các tuyến metro khác. Khi đi vào hoạt động, đây sẽ là một trong những trục giao thông công cộng xương sống của thành phố.

Song song với các dự án metro, TP HCM cũng thúc đẩy công tác chuẩn bị cho tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành dài khoảng 47,7 km. Tuyến dự kiến có 19 nhà ga, kết nối trung tâm thành phố với sân bay quốc tế Long Thành tại Đồng Nai. Dự án đang hoàn thiện các thủ tục pháp lý, báo cáo thiết kế và phương án công nghệ, kỹ thuật. Theo kế hoạch, công trình có thể khởi công trong thời gian tới và hoàn thành vào cuối năm 2030 để đồng bộ với các tuyến metro khác.

Đặc biệt, thành phố đang nghiên cứu kết nối đồng bộ ba tuyến đường sắt quan trọng cùng tiếp cận sân bay Long Thành gồm tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, tuyến Thủ Thiêm - Long Thành và tuyến metro số 1 kéo dài về Đồng Nai. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm hình thành mạng lưới giao thông hiện đại, tạo điều kiện thuận lợi cho việc kết nối vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Ngoài ra, Ban Quản lý Đường sắt đô thị cũng đang triển khai công tác chuẩn bị dự án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho tuyến đường sắt Bến Thành - Cần Giờ. Dự án được kỳ vọng mở ra trục giao thông mới kết nối trung tâm thành phố với khu vực Cần Giờ, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế biển, du lịch và đô thị sinh thái.

Việc đồng thời triển khai hàng loạt dự án metro và đường sắt liên vùng cho thấy quyết tâm rất lớn của TP HCM trong việc xây dựng hệ thống giao thông công cộng hiện đại, giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và nâng cao chất lượng sống cho người dân. Khi các dự án hoàn thành, thành phố sẽ sở hữu mạng lưới đường sắt đô thị quy mô lớn nhất cả nước, đóng vai trò động lực phát triển kinh tế - xã hội, mở rộng không gian đô thị và tăng cường liên kết với các địa phương trong vùng Đông Nam Bộ.