Tiếp cận và từng bước làm chủ công nghệ đường sắt hiện đại

Chủ động đón đầu công nghệ chiến lược

ISART 2026 là hội thảo chuyên đề quy mô lớn đầu tiên về công nghệ đường sắt hiện đại được tổ chức tại TP Hồ Chí Minh, diễn ra trong bối cảnh đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị được Chính phủ xác định là một trong 10 lĩnh vực công nghệ chiến lược quốc gia theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg ngày 30/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Điều này thể hiện bước chuyển mới trong tư duy phát triển của Việt Nam đối với ngành đường sắt. Đường sắt hiện đại không chỉ đơn thuần là phương thức vận tải mà còn là hệ thống tích hợp các công nghệ tiên tiến thuộc nhiều lĩnh vực như xây dựng, vật liệu, cơ khí, tự động hóa, điện tử, viễn thông, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số.

Phát triển đường sắt hiện đại đồng nghĩa với nâng cao năng lực công nghệ, năng lực công nghiệp và đổi mới sáng tạo quốc gia. Lần đầu tiên, Việt Nam không chỉ hướng tới tiếp nhận công nghệ mà còn đặt mục tiêu từng bước làm chủ và phát triển các công nghệ đường sắt hiện đại.

Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, Hiệu trưởng Trường Đại học Giao thông Vận tải, nhấn mạnh việc làm chủ công nghệ đường sắt hiện đại không chỉ dừng ở xây dựng các tuyến đường mới mà còn phải làm chủ chuỗi công nghệ tích hợp đa ngành ở trình độ cao, từ xây dựng hạ tầng, phương tiện, điều khiển, thông tin - tín hiệu đến an ninh mạng và vận hành khai thác.

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, cùng với phát triển công nghệ là yêu cầu cấp thiết về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, hình thành cộng đồng khoa học - kỹ thuật gắn kết, tạo nền tảng xây dựng hệ sinh thái công nghiệp đường sắt mang bản sắc và năng lực của Việt Nam.

Trong chương trình triển khai các nhiệm vụ công nghệ chiến lược của ngành Xây dựng, Trường Đại học Giao thông Vận tải được giao nhiều nhiệm vụ cốt lõi như xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; nghiên cứu công nghệ lõi và công nghệ nền tảng; tham gia nội địa hóa các hệ thống thiết yếu của đường sắt hiện đại; xây dựng chuẩn đào tạo quốc gia và phát triển hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia cho lĩnh vực đường sắt.

Làm chủ chuỗi công nghệ tích hợp đa ngành

Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai hàng loạt dự án hạ tầng giao thông trọng điểm, vai trò của hệ thống đường sắt ngày càng được khẳng định là trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển bền vững.

Nhiều dự án lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Hạ Long cùng các tuyến đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh đã được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư, mở ra giai đoạn phát triển mới cho ngành giao thông vận tải Việt Nam.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Trần Văn Thi, Giám đốc Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận (Bộ Xây dựng), cho biết đơn vị đang nghiên cứu tiền khả thi dự án đường sắt TP Hồ Chí Minh - Cần Thơ với chiều dài hơn 175 km, đi qua 5 tỉnh, thành phố và kết nối vùng Đồng bằng sông Cửu Long với khu vực Đông Nam Bộ.

Dự án đang được khẩn trương hoàn thiện để trình Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư trong năm 2026. Theo ông Trần Văn Thi, việc phát triển đường sắt hiện đại không chỉ đòi hỏi nguồn lực tài chính và quyết tâm chính trị mà quan trọng hơn là nền tảng khoa học - công nghệ vững chắc.

Các thách thức về nền đất yếu tại Đồng bằng sông Cửu Long, công nghệ xây dựng cầu đường sắt, hệ thống điều khiển và an toàn vận hành đều cần được giải quyết bằng sự kết hợp giữa tri thức trong nước và kinh nghiệm quốc tế.

Ông Trần Văn Thi cho rằng ISART 2026 là diễn đàn quan trọng để các nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp trao đổi kinh nghiệm, cập nhật xu hướng công nghệ tiên tiến trong thiết kế, xây dựng, vận hành và quản lý hệ thống đường sắt.

Những bài học kinh nghiệm từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, châu Âu và nhiều quốc gia khác sẽ là nguồn tham khảo quý giá cho Việt Nam trong quá trình hiện đại hóa hạ tầng đường sắt.

Theo các chuyên gia, hệ thống đường sắt hiện đại không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững của đất nước. Đối với đường sắt đô thị, việc xây dựng bộ tiêu chuẩn, tiêu chí và thông số kỹ thuật thống nhất, có tính liên thông giữa các tuyến và địa phương là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm khả năng kết nối, tiếp nhận công nghệ mới và bảo vệ an ninh, an toàn hệ thống.

ISART 2026 đồng thời mở ra cơ hội tăng cường hợp tác nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ, góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành đường sắt Việt Nam.

Các phiên thảo luận chuyên sâu của hội thảo tập trung vào nhiều chủ đề quan trọng như công nghệ đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, kết cấu hạ tầng, thiết kế - xây dựng - khai thác công trình đường sắt, kinh tế và logistics trong lĩnh vực đường sắt.