Quy định mới về quản lý, khai thác tài sản hạ tầng giao thông: Tăng phân cấp, siết chặt nguồn thu vào ngân sách

Chính phủ đã ban hành Nghị định số 99/2026/NĐ-CP ngày 31/3/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định quy định việc quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông.

Nghị định số 99/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số nội dung tại 4 nghị định hiện hành, gồm: Nghị định số 44/2024/NĐ-CP ngày 24/4/2024 quy định việc quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ; Nghị định số 12/2025/NĐ-CP ngày 20/1/2025 quy định việc quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường thủy nội địa; Nghị định số 15/2025/NĐ-CP ngày 3/2/2025 quy định việc quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt; và Nghị định số 84/2025/NĐ-CP ngày 4/4/2025 quy định việc quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng hàng hải.

Trong đó, nhiều nội dung đáng chú ý tập trung vào lĩnh vực quản lý tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ, đặc biệt là việc xác định rõ cơ quan quản lý, thẩm quyền giao quản lý tài sản và cơ chế quản lý nguồn thu từ khai thác tài sản.

Một trong những điểm mới quan trọng của Nghị định số 99/2026/NĐ-CP là sửa đổi, bổ sung khoản 2 và khoản 3 Điều 2 của Nghị định số 44/2024/NĐ-CP, làm rõ hệ thống cơ quan quản lý đường bộ từ trung ương đến cơ sở.

Theo quy định mới, cơ quan quản lý đường bộ ở trung ương là tổ chức trực thuộc Bộ Xây dựng, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Xây dựng thực hiện chức năng quản lý nhà nước về đường bộ. Ở cấp tỉnh, cơ quan quản lý đường bộ là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, có nhiệm vụ tham mưu và giúp Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện quản lý nhà nước về đường bộ. Ở cấp xã, Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu là cơ quan quản lý đường bộ cấp cơ sở.

Song song với đó, nghị định cũng quy định rõ các cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập được giao quản lý tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ. Theo đó, ở cấp trung ương, cơ quan quản lý tài sản gồm cơ quan quản lý đường bộ trực thuộc Bộ Xây dựng và các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc bộ này. Ở cấp tỉnh, cơ quan quản lý tài sản gồm cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc địa phương. Tại cấp xã, cơ quan chuyên môn về đường bộ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã cùng các đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc sẽ đảm nhận nhiệm vụ quản lý tài sản.

Ngoài việc làm rõ hệ thống tổ chức, Nghị định số 99/2026/NĐ-CP cũng sửa đổi quy định về thẩm quyền quyết định giao quản lý tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ tại Điều 6 của Nghị định số 44/2024/NĐ-CP.

Theo đó, Bộ trưởng Bộ Xây dựng có thẩm quyền quyết định giao quản lý đối với tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ thuộc trung ương quản lý cho các cơ quan, đơn vị quản lý tài sản ở trung ương. Đối với tài sản thuộc địa phương quản lý, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ quyết định hoặc phân cấp thẩm quyền quyết định giao cho các cơ quan, đơn vị quản lý tài sản tại địa phương. Quy định này được đánh giá góp phần tăng tính chủ động cho địa phương trong tổ chức quản lý, khai thác tài sản hạ tầng giao thông.

Một nội dung quan trọng khác được sửa đổi là quy định về quản lý, sử dụng số tiền thu được từ khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ tại Điều 18 của Nghị định số 44/2024/NĐ-CP.

Theo quy định mới, trong trường hợp cơ quan, đơn vị quản lý tài sản trực tiếp tổ chức khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ, số tiền thu được từ phí sử dụng đường bộ và các khoản phí khác sẽ được quản lý, sử dụng theo quy định của pháp luật về phí và ngân sách nhà nước. Đối với các khoản thu từ cung cấp dịch vụ liên quan đến khai thác tài sản, việc quản lý, sử dụng nguồn thu sẽ thực hiện theo cơ chế tài chính áp dụng đối với cơ quan, đơn vị quản lý tài sản theo quy định của Luật Quản lý, sử dụng tài sản công và các văn bản sửa đổi, bổ sung có liên quan.

Trong trường hợp khai thác tài sản thông qua chuyển nhượng quyền thu phí, cho thuê quyền khai thác hoặc chuyển nhượng có thời hạn quyền khai thác tài sản kết cấu hạ tầng đường bộ, toàn bộ số tiền thu được sau khi trừ các chi phí liên quan sẽ phải nộp vào ngân sách nhà nước theo quy định. Cụ thể, các khoản thu từ tài sản thuộc trung ương quản lý sẽ nộp vào ngân sách trung ương, trong khi các khoản thu từ tài sản thuộc địa phương quản lý sẽ nộp vào ngân sách địa phương.

Nghị định cũng quy định chi tiết các khoản chi phí được trừ khi khai thác tài sản, bao gồm chi phí lập và phê duyệt đề án khai thác, chi phí kiểm kê và xác định giá khởi điểm, chi phí tổ chức đấu giá, chi phí bảo quản và bảo vệ tài sản trong quá trình lựa chọn đơn vị khai thác, cũng như các chi phí phục vụ công tác quản lý trong thời gian thực hiện hợp đồng.

Đáng chú ý, quy định mới yêu cầu bên nhận chuyển nhượng quyền thu phí hoặc bên thuê quyền khai thác phải thanh toán tiền vào tài khoản riêng của cơ quan quản lý tài sản mở tại Kho bạc Nhà nước. Trong thời hạn 45 ngày kể từ ngày hoàn thành thanh toán lần đầu, cơ quan quản lý tài sản phải nộp phần tiền còn lại vào ngân sách nhà nước sau khi trừ các chi phí hợp lệ. Đối với các lần thanh toán tiếp theo, thời hạn nộp vào ngân sách nhà nước là 30 ngày kể từ ngày hoàn thành thanh toán.

Người đứng đầu cơ quan, đơn vị quản lý tài sản được giao trách nhiệm chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của các khoản chi phí liên quan đến khai thác tài sản và việc nộp tiền vào ngân sách nhà nước theo đúng quy định.

Việc ban hành Nghị định số 99/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý về quản lý, sử dụng và khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông, nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công, đồng thời tăng cường minh bạch trong quản lý nguồn thu từ khai thác hạ tầng, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững hệ thống giao thông trong giai đoạn mới.