Đề xuất “siêu dự án” 17.000 tỷ đồng làm chủ sản xuất đường sắt
Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) đề xuất đầu tư 17.286 tỷ đồng xây dựng Tổ hợp công nghiệp đường sắt quy mô khoảng 250 ha tại Hà Nội, nhằm từng bước làm chủ sản xuất thiết bị, linh kiện và phụ tùng phục vụ các dự án đường sắt trong nước.
Theo lãnh đạo VNR, đơn vị đang hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi. Dự kiến dự án được phê duyệt vào giữa năm 2026, khởi công cuối năm 2026 và hoàn thành năm 2028, kịp đáp ứng nhu cầu của tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng.
Toa tàu khách của Tập đoàn Jinxin (Trung Quốc) từng được đóng tại Nhà máy CP Xe lửa Gia Lâm
Tổ hợp được định hướng phát triển đa chức năng, không chỉ là khu sản xuất mà còn tích hợp trung tâm thử nghiệm, trung tâm vận hành và cơ sở đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu cho ngành đường sắt. Việc hình thành tổ hợp được kỳ vọng giúp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, nâng cao hiệu quả kinh tế. Chẳng hạn, một bộ cảm biến đếm trục nhập khẩu hiện có giá khoảng 150 triệu đồng, trong khi sản xuất trong nước chỉ khoảng 60 triệu đồng.
VNR kiến nghị Chính phủ giao doanh nghiệp làm chủ đầu tư theo hình thức đầu tư công, đồng thời bố trí kinh phí để triển khai các bước chuẩn bị và thực hiện dự án. Mục tiêu dài hạn là làm chủ vận hành, bảo trì và sản xuất một số linh kiện, phụ tùng cho đường sắt tốc độ cao; tiếp nhận chuyển giao công nghệ để sản xuất đầu máy, toa xe cho đường sắt quốc gia tốc độ dưới 200 km/h và các tuyến đường sắt đô thị.
Theo lộ trình, giai đoạn 2029–2031, Tổ hợp sẽ lắp ráp đầu máy điện, đầu máy sử dụng năng lượng sạch; sản xuất toa xe khách tốc độ dưới 160 km/h; lắp ráp tàu điện đô thị và sản xuất toa xe hàng phục vụ tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng. Giai đoạn 2032–2035, dự án đặt mục tiêu làm chủ sản xuất toa xe, lắp ráp đầu máy điện với tỷ lệ nội địa hóa khoảng 30%, đồng thời sản xuất vật tư, phụ tùng cho hạ tầng và hệ thống thông tin tín hiệu. Đến năm 2035, Tổ hợp hướng tới đạt tỷ lệ nội địa hóa khoảng 20% khi tham gia lắp ráp đoàn tàu đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam theo hình thức chuyển giao công nghệ.
Tầm nhìn giai đoạn 2040–2050, Tổ hợp phấn đấu nội địa hóa khoảng 80% đối với đoàn tàu và chủ động sản xuất vật tư, phụ tùng phục vụ khai thác, vận hành đường sắt tốc độ cao.
Song song với đầu tư công nghiệp, ngành đường sắt đang đẩy mạnh nghiên cứu làm chủ hệ thống thông tin tín hiệu. Nhiều đề tài như chế tạo cảm biến cho đường ngang tự động, thiết kế hệ thống liên khóa điện tử, phát triển phần mềm điều khiển trung tâm đã được ứng dụng. Mục tiêu đến năm 2030, ngành đường sắt có thể tự đảm nhận phần lớn công tác bảo trì và khoảng 80% hạng mục thông tin tín hiệu trong các dự án mới; xa hơn là sản xuất phần cứng, phần mềm phục vụ xuất khẩu.
Theo quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến 2050, Chính phủ đã bổ sung một Tổ hợp công nghiệp đường sắt diện tích khoảng 250 ha tại khu vực Chuyên Mỹ – Ứng Hòa (Hà Nội).
