Để lốp non hay bơm quá căng: Thói quen nào tiềm ẩn nhiều nguy cơ hơn?
Lốp xe là bộ phận duy nhất tiếp xúc trực tiếp với mặt đường, vì vậy tình trạng áp suất lốp có ảnh hưởng rất lớn đến độ an toàn khi vận hành. Trong thực tế, không ít người sử dụng ô tô và xe máy vẫn có thói quen “ước chừng” khi bơm lốp, hoặc chỉ bơm khi thấy bánh xe quá xẹp. Tuy nhiên, cả hai tình trạng bơm lốp quá căng hoặc để lốp quá non đều tiềm ẩn rủi ro, làm giảm khả năng kiểm soát phương tiện và tăng nguy cơ tai nạn.
Theo các chuyên gia kỹ thuật, nếu đặt lên bàn cân so sánh, lốp quá non thường được đánh giá nguy hiểm hơn trong quá trình sử dụng thường xuyên, đặc biệt khi xe chạy đường dài, chở nặng hoặc di chuyển trong thời tiết nắng nóng. Dù vậy, lốp bơm quá căng cũng không hề vô hại, bởi nó có thể khiến xe mất độ bám đường và làm tăng nguy cơ nổ lốp khi gặp va đập mạnh.
Khi lốp bị non hơi, diện tích tiếp xúc giữa lốp và mặt đường tăng lên bất thường. Điều này khiến lốp bị biến dạng nhiều hơn trong quá trình xe lăn bánh, làm thành lốp và mặt lốp nóng lên nhanh chóng. Nhiệt độ tăng cao trong thời gian dài sẽ khiến kết cấu cao su xuống cấp, giảm tuổi thọ lốp và trong trường hợp xấu có thể dẫn đến nổ lốp. Với ô tô, lốp non còn làm xe ì hơn, tốn nhiên liệu hơn do lực cản lăn tăng. Với xe máy, lốp non khiến xe nặng lái, vào cua thiếu ổn định và dễ bị đảo bánh khi đi qua ổ gà, vũng nước hoặc mặt đường xấu.
Không chỉ vậy, lốp non còn khiến phần hông lốp phải chịu tải lớn hơn bình thường. Đây là khu vực vốn không được thiết kế để chịu ma sát mạnh với mặt đường. Nếu xe thường xuyên chở nặng, chở quá tải hoặc chạy tốc độ cao trong khi lốp thiếu hơi, phần hông lốp sẽ nhanh xuống cấp, dễ rách, phù hoặc hỏng kết cấu bên trong. Nhiều trường hợp nổ lốp trên cao tốc được xác định có nguyên nhân từ việc lốp thiếu áp suất nhưng người lái không phát hiện sớm.
Trong khi đó, lốp bơm quá căng lại tạo ra một kiểu nguy hiểm khác. Khi áp suất vượt quá mức khuyến cáo, phần giữa mặt lốp sẽ tiếp xúc với mặt đường nhiều hơn, còn hai bên vai lốp ít bám đường hơn. Hệ quả là độ bám đường giảm, đặc biệt khi phanh gấp, ôm cua hoặc di chuyển trên đường trơn trượt. Người lái có thể cảm nhận xe “nảy” hơn, xóc hơn và phản hồi mặt đường cứng hơn bình thường.
Lốp quá căng cũng dễ bị tổn thương khi đi qua ổ gà, gờ giảm tốc hoặc va phải vật cứng. Do lốp ít độ đàn hồi hơn, lực va đập sẽ truyền mạnh hơn vào lốp, mâm xe và hệ thống treo. Trong một số trường hợp, nếu lốp đã cũ hoặc chất lượng không đảm bảo, việc bơm quá căng kết hợp với nhiệt độ mặt đường cao có thể làm tăng nguy cơ bục lốp. Tuy nhiên, xét về mức độ phổ biến và rủi ro trong sử dụng hàng ngày, các kỹ thuật viên cho rằng lốp non vẫn là tình trạng đáng lo hơn vì dễ bị bỏ qua và gây hư hại âm thầm trong thời gian dài.
Dấu hiệu nhận biết lốp xe đang non hơi gồm: xe có cảm giác ì, nặng lái, tốn xăng hơn bình thường, lốp có phần tiếp xúc mặt đường bè rộng, hoặc khi quan sát thấy thành lốp hơi “bẹp”. Với lốp quá căng, xe thường xóc hơn, độ bám đường kém hơn và mặt lốp có xu hướng mòn nhiều ở chính giữa. Tuy nhiên, bằng mắt thường rất khó xác định chính xác áp suất lốp đã chuẩn hay chưa, do đó cách tốt nhất là kiểm tra bằng đồng hồ đo áp suất hoặc bơm tại các điểm có thiết bị hiển thị thông số.
Các chuyên gia khuyến cáo người dùng nên bơm lốp theo đúng mức áp suất do nhà sản xuất khuyến nghị. Thông số này thường được dán ở tem cửa xe, nắp bình xăng hoặc ghi trong sổ hướng dẫn sử dụng đối với ô tô; với xe máy, mức áp suất phù hợp có thể tham khảo trong sách hướng dẫn hoặc tư vấn từ hãng, đại lý bảo dưỡng. Người dùng không nên bơm theo cảm tính, cũng không nên nghĩ rằng bơm càng căng thì xe càng “bon” và tiết kiệm nhiên liệu.
Ngoài ra, cần duy trì thói quen kiểm tra áp suất lốp định kỳ, nhất là trước mỗi chuyến đi xa, sau khi xe chở nặng hoặc khi thời tiết thay đổi thất thường. Với ô tô, nên kiểm tra cả lốp dự phòng; với xe máy, cần chú ý thêm tình trạng van lốp, gai lốp và tuổi thọ lốp. Nếu phát hiện lốp mòn không đều, có vết nứt, phồng, dính đinh hoặc thường xuyên bị xì hơi, người dùng nên đưa xe đi kiểm tra sớm để tránh sự cố đáng tiếc.
Có thể thấy, cả lốp quá căng và lốp quá non đều làm giảm độ an toàn khi lưu thông. Tuy nhiên, lốp non thường nguy hiểm hơn trong điều kiện sử dụng thực tế vì dễ gây nóng lốp, hư hỏng kết cấu, tăng tiêu hao nhiên liệu và làm tăng nguy cơ nổ lốp khi chạy tốc độ cao. Giải pháp an toàn nhất không phải là chọn bơm căng hay để non, mà là luôn duy trì áp suất lốp ở mức tiêu chuẩn mà nhà sản xuất khuyến nghị. Chỉ một thao tác kiểm tra nhỏ trước khi lên đường cũng có thể giúp người lái giảm đáng kể nguy cơ tai nạn và bảo vệ phương tiện bền bỉ hơn theo thời gian.
