Đá Hen - Nơi khát vọng hồi sinh đánh thức vùng trà trung du
Từ những dải đồi xanh ngút ngàn của vùng đất tổ Phú Thọ, người dân Đá Hen đang viết tiếp chương mới cho thức quà quê hương. Không còn gói gọn trong không gian làng xã, hương trà trung du hôm nay đang vươn mình mạnh mẽ, mang theo khát vọng đổi đời và tư duy duy mỹ của những người làm nghề chân chính.
Giữa lòng trung du thơ mộng, khu Đá Hen (xã Đồng Lương) bao năm qua vẫn thủy chung giữ sợi nhịp sống thanh bình bên những nương trà cổ dẫu dòng chảy thời gian chưa từng ngừng lại. Dưới nếp mái bình yên nép mình bên sườn đồi, khói bếp từ những lò sao chè thủ công vẫn đều đặn quyện vào sương sớm. Đó không chỉ là quá trình chắt lọc hương vị tinh túy của đất trời, mà còn là câu chuyện về sự kiên tâm giữ lửa nghề, một hành trình kiến tạo những giá trị thượng hạng để đưa danh trà quê hương định vị trên bản đồ thị trường.
Khởi nguồn từ nội lực của rẻo đất trung du
Nghề trà tại Đá Hen đã trải qua hơn một phần tư thế kỷ thăng trầm. Thuở ban đầu, những gốc trà bén rễ nơi đây hoàn toàn nương tựa vào quy mô kinh tế hộ gia đình. Người nông dân tự tay tạo tác, thu hái rồi tỉ mẩn chế biến theo phương thức thủ công, chủ yếu phục vụ nhu cầu thưởng thức nội bộ hoặc trao gửi cho các thương lái bản địa.
Làng nghề sản xuất chế biến chè Đá Hen - xã Đồng Lương - tỉnh Phú Thọ.
Tại tọa độ này, cây trà không đơn thuần là sinh kế nông nghiệp, mà đã nâng tầm thành một biểu tượng văn hóa đương đại, bện chặt vào dòng chảy đời sống của người dân. Mỗi độ vào mùa, thanh âm rộn ràng của những cỗ máy quay trà lại vang lên như một bản hòa ca giữa núi đồi. Lửa được nhóm lên từ sớm mai, hơi nóng bền bỉ tỏa ra từ những lò quay công suất lớn suốt hàng giờ liền để tôi luyện nên độ cong, sắc xanh và hương thơm đặc trưng vô song.
Ông Nguyễn Văn Khánh, một nghệ nhân dày dạn kinh nghiệm tại khu Đá Hen chia sẻ:
"Để kết tinh được 70% thành phẩm trước khi bước vào công đoạn sàng lọc nghiêm ngặt, mỗi mẻ trà sau thu hoạch phải được đưa vào lò quay liên tục trong suốt 3 giờ đồng hồ. Người thợ phải làm chủ ngọn lửa củi, giữ nhiệt lượng luôn đạt độ cân bằng tuyệt đối để đánh thức hương vị nội tại của lá trà."
Nghệ thuật chế tác trà đòi hỏi một sự nhạy cảm tinh tế, kinh nghiệm tích lũy và lòng kiên nhẫn can trường. Canh cánh bên bếp lửa, người thợ phải điều tiết nhiệt độ và đảo đều tay để giữ trọn vẹn sắc xanh nguyên bản cùng hương thơm thanh khiết của vùng trung du. Chính kho tàng bí quyết truyền đời ấy đã tạo nên mật mã hương vị độc bản cho trà Đá Hen.
Hai lò quay chè lớn.
Bước chuyển mình từ tư duy duy mỹ
Dù sở hữu chiều sâu lịch sử, song có giai đoạn, việc sản xuất trà tại Đá Hen rơi vào thế cô độc do phương thức canh tác manh mún, dẫn đến giá trị thương mại chưa tương xứng với tiềm năng. Những giống chè hạt, chè cành thô sơ năm xưa cho năng suất hạn chế và chất lượng chưa đủ sắc sảo để tạo nên cú hích trên thị trường thượng lưu.
Nhận thức được rằng lối mòn tư duy chính là rào cản kiềm tỏa sức sống của cây trà, những người con của xứ đất Đá Hen đã quyết định thực hiện một cuộc cách mạng về nhận thức. Đứng trước bài toán liên kết để chuẩn hóa chất lượng và kiến tạo thương hiệu chung, Làng nghề chè Đá Hen đã chính thức được UBND tỉnh công nhận vào năm 2010.
Đây được xem là cột mốc mang tính bước ngoặt, mở ra một kỷ nguyên mới. Từ những thực thể sản xuất đơn lẻ, người làm nghề bắt đầu tiếp cận với quy trình quản trị bài bản, đặt chất lượng làm kim chỉ nam và lấy sự phát triển bền vững làm đích đến.
Tiếp nối thành công đó, năm 2017, Hợp tác xã Sản xuất và Chế biến chè Đá Hen chính thức diện kiến thị trường. Sự ra đời của pháp nhân này không chỉ chuẩn hóa chuỗi cung ứng mà còn khai phóng một tư duy mới: sản xuất trà sạch, trà phân khúc cao cấp nhằm chinh phục những thị trường khó tính nhất.
Ông Nguyễn Văn Khánh chia sẻ với phóng viên về nghề làm chè gắn bó với người dân Đá Hen suốt nhiều thế hệ.
Hương trà viễn xứ và ngọn lửa khát vọng
Đến nay, Làng nghề chè Đá Hen đã quy tụ hơn 80 hộ thành viên với tổng diện tích vùng nguyên liệu trù phú vượt ngưỡng 100ha. Trong đó, lõi hạt nhân là Hợp tác xã đang vận hành 24ha trà được chuẩn hóa nghiêm ngặt theo các tiêu chuẩn quốc tế VietGAP và HACCP.
Nhờ việc đồng bộ hóa kỹ thuật canh tác sinh học và công nghệ chế biến hiện đại, năng suất trà của HTX đã đạt con số ấn tượng: trên 300 tạ/ha/năm. Không chỉ mang lại nguồn tài chính vững vàng cho các hộ dân, nghề trà hôm nay còn tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy các ngành dịch vụ phụ trợ như logistics và cung ứng vật tư chất lượng cao phát triển đồng bộ.
Vượt qua cái mác của những nông hộ nhỏ lẻ, người dân Đá Hen hôm nay đang định vị bản thân là những nhà kiến tạo nông nghiệp tử tế. Họ nâng niu từng búp trà sạch bằng tư duy kinh tế hiện đại. Giữa thảm xanh bạt ngàn của Đồng Lương, những lò quay trà vẫn đỏ lửa suốt bốn mùa vụ. Đó không chỉ là ngọn lửa giữ sinh kế, mà là ngọn lửa của khát vọng vươn tầm, khẳng định vị thế của một sản vật thượng hạng đến từ vùng trung du Phú Thọ linh thiêng.
