Bắc Ninh hướng tới thành phố xanh giữa vùng công nghiệp

Không gian đô thị chuyển dần sang mô hình xanh

Bắc Ninh hiện có mạng lưới đô thị gồm 25 đô thị, trong đó Bắc Giang, Kinh Bắc và Từ Sơn được xác định là những đô thị loại II giữ vai trò hạt nhân. Hệ thống này đang được tổ chức lại theo hướng đa cực, với các hành lang công nghiệp - đô thị - dịch vụ phát triển dọc những trục giao thông quan trọng. 

Trong định hướng mới, phát triển đô thị không chỉ được tính bằng diện tích xây dựng hay số lượng dự án. Không gian xanh, mặt nước, khả năng tiêu thoát nước và chất lượng môi trường ngày càng được xem là những thành phần quan trọng của một đô thị hiện đại.

Một số dự án đang triển khai cho thấy cách tiếp cận này. Phân khu 7 thuộc đô thị Bắc Giang có diện tích gần 2.600 ha được định hướng phát triển thành đô thị sinh thái đa tiện ích, đồng thời bảo vệ cảnh quan lâm nghiệp và đóng vai trò như một vùng xanh quan trọng của khu vực đô thị.

Tại khu vực Kinh Bắc và Vũ Ninh, khu đô thị mới phía Tây Bắc có quy mô hơn 277 ha cũng đang được triển khai theo hướng tích hợp không gian xanh, hạ tầng đồng bộ và các giải pháp công nghệ thông minh.

Một dự án khác là Khu đô thị Hồng Hạc tại phường Song Liễu, quy mô gần 198 ha. Theo thông tin được công bố, khoảng 70% diện tích dự án được dành cho cây xanh, mặt nước, đường đi bộ, đường xe đạp cùng các công trình thương mại, văn hóa, giáo dục và y tế. Cách bố trí này cho thấy không gian sinh thái đang được đưa vào ngay từ quá trình thiết kế đô thị, thay vì chỉ bổ sung cây xanh sau khi công trình hoàn thiện.

Cùng với các khu đô thị mới, hệ thống công viên, quảng trường và hồ điều hòa cũng đang được mở rộng. Toàn tỉnh hiện có hơn 30 công viên, quảng trường có diện tích từ 2 ha trở lên cùng hàng trăm khuôn viên nhỏ.

Trong đó, Công viên hồ điều hòa Văn Miếu tại phường Võ Cường có diện tích 31,5 ha, gồm khoảng 12 ha mặt nước và hơn 1.000 cây xanh. Công trình không chỉ tạo thêm không gian sinh hoạt cộng đồng mà còn góp phần điều hòa khí hậu và tăng khả năng thoát nước cho khu vực đô thị. 

Những thay đổi này đang làm cho khái niệm “đô thị xanh” trở nên cụ thể hơn. Đó không đơn thuần là những tuyến phố trồng nhiều cây mà là cách tổ chức cả một không gian đô thị, trong đó mặt nước, cây xanh, giao thông, nhà ở và các công trình dịch vụ được kết nối với nhau.

Xanh hóa công nghiệp, giao thông và đời sống

Với nền kinh tế có thế mạnh về công nghiệp, bài toán môi trường của Bắc Ninh không thể chỉ giải quyết trong các khu dân cư. Quá trình xanh hóa đang được mở rộng tới các khu công nghiệp, năng lượng và giao thông.

Theo thông tin của địa phương, một số khu công nghiệp đã dành tỷ lệ diện tích đáng kể cho cây xanh và mặt nước. Khu công nghiệp VSIP dành hơn 15% diện tích cho cây xanh và thực hiện tuần hoàn nước thải; Khu công nghiệp Nam Sơn - Hạp Lĩnh nâng tỷ lệ cây xanh, mặt nước lên khoảng 20%, hướng tới mô hình kết hợp giữa công nghiệp, đô thị và dịch vụ. 

Một hướng đi khác là phát triển năng lượng tái tạo ngay trong các khu sản xuất. Bắc Ninh đã khuyến khích các doanh nghiệp sử dụng nhiều điện đầu tư điện mặt trời mái nhà. Theo số liệu được công bố, 58 doanh nghiệp đã đăng ký phát triển với tổng công suất khoảng 205 MW, tương đương 40% chỉ tiêu định hướng giai đoạn đầu. Địa phương tiếp tục đặt mục tiêu mở rộng thêm nguồn điện mặt trời trên mái các nhà xưởng. 

Nếu được triển khai trên quy mô lớn, những mái nhà xưởng công nghiệp có thể trở thành một phần của hệ thống năng lượng phân tán, vừa tận dụng diện tích sẵn có vừa góp phần giảm áp lực lên nguồn điện truyền thống.

Giao thông cũng được đặt trong quá trình chuyển đổi. Bắc Ninh đang định hướng phát triển xe buýt sử dụng năng lượng sạch, hệ thống trạm sạc xe điện, tuyến phố đi bộ và đường dành cho xe đạp. Việc kết nối các loại hình giao thông với nhà ga, bến xe và các khu vực đô thị theo mô hình TOD được xem là một hướng để giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân và tổ chức đô thị theo hướng thuận tiện hơn cho người dân.

Những kết quả về môi trường cũng đang được thể hiện qua một số chỉ số. Tỷ lệ đất cây xanh sử dụng công cộng trong khu vực dân dụng đô thị đạt khoảng 6-7 m²/người; khoảng 96,4% dân số toàn tỉnh được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn. Địa phương cho biết 100% chất thải công nghiệp, chất thải nguy hại và chất thải y tế, cùng 98,5% chất thải rắn sinh hoạt, đã được thu gom, xử lý theo yêu cầu. 

Trong giai đoạn tới, Bắc Ninh đặt mục tiêu tiếp tục nâng chất lượng xử lý rác và nước thải. Theo kế hoạch bảo vệ môi trường giai đoạn 2026-2030, địa phương hướng tới cơ bản xử lý rác sinh hoạt đô thị bằng công nghệ tiên tiến, đồng thời nâng tỷ lệ nước thải sinh hoạt đô thị được thu gom và xử lý.

Điểm đáng chú ý trong quá trình này là môi trường đang được đặt cùng với phát triển kinh tế và chất lượng sống. Với một thành phố có tốc độ công nghiệp hóa cao, đây là yếu tố có ý nghĩa lâu dài, bởi sức hấp dẫn của đô thị không chỉ đến từ cơ hội việc làm và đầu tư mà còn từ môi trường sống.

Bắc Ninh đang bước vào giai đoạn phát triển với một không gian rộng hơn và vai trò mới trong vùng. Trong bức tranh đó, những công viên, hồ điều hòa, khu đô thị sinh thái, nhà máy sử dụng năng lượng sạch hay hệ thống giao thông xanh có thể trở thành những mảnh ghép tạo nên diện mạo mới.

Mục tiêu xây dựng thành phố xanh vì thế không chỉ nằm trên các bản quy hoạch. Đó là quá trình thay đổi từ cách sử dụng đất, tổ chức giao thông, phát triển công nghiệp đến xử lý chất thải và thiết kế không gian sống. Nếu các định hướng được thực hiện đồng bộ, Bắc Ninh có thể từng bước hình thành một mô hình đô thị trong đó tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường được đặt trong cùng một chiến lược phát triển.