Tết Tà Số - Hơi thở mùa xuân giữa đại ngàn Sơn La

Những ngày này, khắp các bản làng vùng cao Sơn La ngập tràn không khí xuân. Từ sáng sớm, làn khói lam chiều đã quyện lên từ những nếp nhà gỗ, báo hiệu mùa Tết đã về. Các gia đình người Mông tất bật mổ lợn, gà, chuẩn bị lễ vật dâng cúng tổ tiên và trời đất, tạ ơn một năm mưa thuận gió hòa, cầu mong sức khỏe, bình an cho gia đình và cộng đồng.

Tùy điều kiện của mỗi gia đình, Tết Tà Số thường kéo dài từ 10 đến 15 ngày, gồm phần lễ và phần hội. Phần lễ diễn ra trang nghiêm từ chiều 30 Tết đến hết chiều mùng 3, chủ yếu tổ chức tại các gia đình và nhà trưởng dòng họ. Những nghi thức truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ với mong ước vạn vật sinh sôi, cây cối xanh tốt, cuộc sống đủ đầy. Từ ngày 29 Tết, gạo nếp đã được ngâm kỹ để sáng sớm hôm sau đồ chín, giã bánh giày – thứ bánh tròn đầy, dẻo thơm, không thể thiếu trên mâm cúng của người Mông mỗi dịp lễ, Tết.

Trong những ngày Tết, các thành viên trong gia đình quây quần bên bếp lửa, cùng nhau chế biến các món ăn truyền thống để mời họ hàng, bạn bè và khách đến chơi nhà. Đặc biệt, trong ba ngày Tết, người Mông kiêng tiêu tiền, kiêng lao động, bởi quan niệm rằng nếu không nghỉ ngơi trọn vẹn thì cả năm sẽ vất vả, nhọc nhằn. Xuất phát từ niềm tin “vạn vật hữu linh”, cuối năm, người Mông còn dán giấy lên các công cụ lao động như cuốc, xẻng, cày bừa, coi đó là cách để “cho đồ vật nghỉ Tết” như con người. Sau phần lễ, phần hội diễn ra sôi nổi suốt những ngày Tết, mang đến không gian văn hóa rực rỡ sắc màu.

Tại bản Tà Số, phường Mộc Châu (Sơn La), Tết Tà Số trở thành điểm hẹn văn hóa hấp dẫn. Du khách đến đây không chỉ được tìm hiểu phong tục, tập quán độc đáo của đồng bào Mông mà còn được hòa mình vào các trò chơi dân gian như đánh tu lu, ném pao, xem múa khèn, nghe tiếng sáo gọi bạn tình vang vọng giữa núi rừng. Những hoạt động ấy tạo nên bức tranh xuân sống động, đậm đà bản sắc vùng cao.

Theo anh Mùa A Phà, Trưởng ban công tác Mặt trận bản Tà Số, việc duy trì Tết cổ truyền của người Mông xuất phát từ tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và ý thức gìn giữ cội nguồn văn hóa. Dù cách thức tổ chức ngày nay có nhiều đổi mới để phù hợp với nhịp sống hiện đại, song những giá trị cốt lõi vẫn được bảo tồn và phát huy. Đặc biệt, Tết Tà Số đang dần trở thành điểm nhấn quan trọng trong phát triển du lịch cộng đồng của địa phương.

Ngày Tết cũng là khoảng thời gian hiếm hoi để người Mông nghỉ ngơi, vui chơi sau một năm lao động vất vả. Các chàng trai, cô gái trong trang phục truyền thống rực rỡ say sưa múa khèn, ca hát, giao lưu, kết nối cộng đồng. Chính sự độc đáo, nguyên sơ trong văn hóa đã khiến bản Tà Số trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách yêu thích trải nghiệm và khám phá.

Được lựa chọn là điểm phát triển du lịch cộng đồng dân tộc Mông, người dân bản Tà Số đón Tết trong một tâm thế mới: vừa hân hoan đón xuân, vừa ý thức rõ trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa để làm du lịch bền vững. Anh Mùa A Của, người dân bản Tà Số, chia sẻ gia đình anh làm homestay từ năm 2021 nhưng luôn ưu tiên giữ gìn cảnh quan thiên nhiên, nếp sinh hoạt truyền thống. Các vật liệu tự nhiên sẵn có trong bản được tận dụng để bài trí không gian lưu trú, mang lại trải nghiệm gần gũi cho du khách. Dịp Tết, khách đến đây còn được trực tiếp tham gia giã bánh giày, chơi trò chơi dân gian, cảm nhận trọn vẹn không khí Tết của người Mông.

Đón Tết Tà Số ở Sơn La, du khách không chỉ được tìm hiểu những nghi lễ, phong tục đặc sắc mà còn được đắm mình trong không gian trong lành của núi rừng Tây Bắc, chiêm ngưỡng hoa đào, hoa mơ, hoa mận đua nhau khoe sắc. Trong nhịp sống mới, đồng bào Mông nơi đây đang nỗ lực tăng gia sản xuất, phát triển kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống, xây dựng bản làng ngày càng ấm no, hạnh phúc - để mỗi mùa Tết về, sắc xuân vùng cao lại thêm trọn vẹn, bền lâu.