TP.HCM: Dự kiến phạt nguội xe không đạt chuẩn khí thải khi vào vùng phát thải thấp
TP.HCM đang hoàn thiện Đề án Kiểm soát khí thải phương tiện giao thông trên địa bàn thành phố, trong đó đề xuất thiết lập các vùng phát thải thấp (LEZ) và áp dụng cơ chế phạt nguội đối với phương tiện không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải nhưng vẫn cố tình lưu thông vào khu vực hạn chế.
Sở Xây dựng TP.HCM cho biết dự thảo đề án đang được lấy ý kiến rộng rãi từ các cơ quan liên ngành, hiệp hội doanh nghiệp và người dân trước khi trình HĐND thành phố xem xét, thông qua. Bên cạnh các giải pháp hạn chế phương tiện phát thải cao, đề án cũng đưa ra nhiều cơ chế tài chính nhằm hỗ trợ người dân chuyển đổi sang phương tiện giao thông xanh.
Dùng hệ thống camera để phạt nguội
Một trong những nội dung đáng chú ý là phương án xử lý phương tiện không đạt chuẩn khí thải khi đi vào vùng LEZ. Theo Sở Xây dựng, hệ thống pháp luật hiện hành chưa có chế tài riêng cho hành vi "phương tiện không đáp ứng điều kiện khí thải nhưng vẫn đi vào vùng phát thải thấp".
Để khắc phục khoảng trống này, TP.HCM dự kiến tổ chức giao thông bằng hệ thống biển báo, biển phụ quy định hạn chế hoặc cấm phương tiện dưới tiêu chuẩn khí thải lưu thông trong LEZ.
Trường hợp người điều khiển xe không đạt chuẩn vẫn cố tình đi vào khu vực này, hành vi có thể bị xử phạt nguội theo lỗi "không chấp hành hiệu lệnh, chỉ dẫn của biển báo hiệu đường bộ" quy định tại Nghị định 168/2024/NĐ-CP.
Mức phạt dự kiến từ 200.000-400.000 đồng đối với xe máy và 400.000-600.000 đồng đối với ô tô. Việc xử lý được thực hiện thông qua hệ thống camera nhận diện biển số tự động (ANPR), giúp giảm phụ thuộc vào lực lượng tuần tra trực tiếp trên đường.
Theo phương án được đưa ra, hệ thống sẽ kết nối dữ liệu từ 304 camera ANPR tại 157 cửa ngõ vùng LEZ với cơ sở dữ liệu đăng kiểm quốc gia. Khi phát hiện phương tiện có dấu hiệu vi phạm, thông tin sẽ được chuyển đến Công an thành phố để xem xét và xử lý theo thẩm quyền.
TP.HCM đang làm việc với Tập đoàn Viettel để thuê dịch vụ công nghệ thông tin phục vụ hệ thống này, với tổng kinh phí khái toán khoảng 700 tỷ đồng trong thời gian 5 năm.
Không bắt buộc tiêu hủy xe cũ
Một điểm được nhấn mạnh trong dự thảo là TP.HCM không đặt ra cơ chế bắt buộc người dân phải tiêu hủy hàng loạt phương tiện cũ, không đạt chuẩn khí thải. Theo đề án, quyền sở hữu phương tiện của người dân vẫn được bảo đảm. Sau khi nhận hỗ trợ chuyển đổi, chủ phương tiện vẫn có quyền định đoạt tài sản theo quy định pháp luật, bao gồm mua bán, chuyển nhượng hoặc thực hiện các giao dịch khác.
Thay vì áp dụng biện pháp hành chính buộc tiêu hủy, thành phố dự kiến thúc đẩy cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất. Các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh xe như Honda, VinFast, Yamaha... được khuyến khích tham gia các chương trình thu đổi xe cũ lấy xe mới, qua đó hỗ trợ quá trình thay thế những phương tiện có nguy cơ phát thải cao.
Để thúc đẩy người dân chuyển sang phương tiện giao thông xanh, dự thảo đề án dự kiến bố trí nguồn kinh phí hỗ trợ chuyển đổi phương tiện lên tới 10.273,2 tỷ đồng. Cùng với khoản hỗ trợ lớn, TP.HCM cũng tính toán các biện pháp nhằm ngăn chặn tình trạng trục lợi chính sách. Tất cả phương tiện được nhận hỗ trợ sẽ phải thực hiện định danh số trên hệ thống quản lý phương tiện giao thông xanh của thành phố.
Đối với nhóm phương tiện kinh doanh dịch vụ, đặc biệt là taxi, xe công nghệ và xe giao hàng, yêu cầu quản lý còn chặt chẽ hơn. Các phương tiện thuộc nhóm này phải lắp đặt thiết bị giám sát vận hành và kết nối dữ liệu với hệ thống quản lý của thành phố. Cơ chế này nhằm bảo đảm khoản hỗ trợ đến đúng đối tượng, phương tiện được sử dụng đúng mục đích và hạn chế nguy cơ lợi dụng chính sách.
Đề án được xây dựng trong bối cảnh TP.HCM sau hợp nhất trở thành một siêu đô thị với diện tích 6.772,59km² và dân số khoảng 14 triệu người. Thành phố hiện phải quản lý hơn 12,8 triệu phương tiện đường bộ, trong đó khoảng 1,28 triệu ô tô và 11,54 triệu xe máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch.
Quy mô phương tiện rất lớn đặt ra áp lực ngày càng cao đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng. Theo các số liệu được đưa vào đề án, thiệt hại kinh tế liên quan đến tác động sức khỏe của bụi mịn được ước tính hơn 3.000 tỷ đồng mỗi năm, tương đương khoảng 0,25% GRDP của thành phố.
Trong bối cảnh đó, việc thiết lập các vùng phát thải thấp không đơn thuần nhằm hạn chế xe xăng, mà hướng tới kiểm soát phương tiện dựa trên mức độ phát thải, đồng thời tạo động lực để người dân chuyển sang phương tiện sạch hơn. TP.HCM kỳ vọng các giải pháp về phạt nguội, hỗ trợ tài chính, quản lý dữ liệu và trách nhiệm của nhà sản xuất sẽ tạo thành một hệ thống đồng bộ, góp phần cải thiện chất lượng không khí và tiến tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050./.
