Ngày Môi trường Thế giới 2026: Toàn cầu chung tay hành động vì khí hậu

Khủng hoảng khí hậu không còn là nguy cơ trong tương lai

Theo Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), Ngày Môi trường Thế giới 2026 tập trung vào chủ đề hành động vì khí hậu với thông điệp "#NowForClimate" (Hành động ngay vì khí hậu). Chiến dịch nhấn mạnh rằng Trái đất đang liên tục phát đi những tín hiệu cảnh báo rõ ràng thông qua các đợt nắng nóng cực đoan, cháy rừng, hạn hán kéo dài, băng tan và nước biển dâng. Vấn đề không còn là liệu biến đổi khí hậu có xảy ra hay không, mà là nhân loại sẽ hành động nhanh đến mức nào để hạn chế những tác động ngày càng nghiêm trọng của nó.

Năm 2026, nước chủ nhà của Ngày Môi trường Thế giới là Cộng hòa Azerbaijan. Việc lựa chọn quốc gia từng đăng cai Hội nghị Thượng đỉnh Khí hậu COP29 thể hiện quyết tâm của cộng đồng quốc tế trong việc duy trì động lực thực hiện các cam kết khí hậu toàn cầu, đặc biệt là mục tiêu kiểm soát mức tăng nhiệt độ toàn cầu ở ngưỡng 1,5°C theo Thỏa thuận Paris.

Các tổ chức quốc tế cảnh báo rằng thế giới đang tiến rất gần đến ngưỡng vượt quá mục tiêu 1,5°C. Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres cho biết 11 năm gần đây là 11 năm nóng nhất từng được ghi nhận trong lịch sử quan trắc khí hậu. Nhiệt độ toàn cầu tiếp tục duy trì ở mức gần kỷ lục, trong khi hiện tượng El Niño được dự báo quay trở lại và có thể làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan tại nhiều khu vực trên thế giới.

Báo cáo đánh giá mới nhất của Liên hợp quốc về đại dương cho thấy tốc độ nước biển dâng đã tăng gấp đôi trong vòng một thập kỷ, từ khoảng 2 mm/năm trước năm 2015 lên 4,3 mm/năm vào năm 2023. Đại dương hiện hấp thụ khoảng 90% lượng nhiệt dư thừa do biến đổi khí hậu và khoảng 30% lượng khí CO₂ do con người phát thải, song khả năng chống chịu của các hệ sinh thái biển đang ngày càng suy giảm.

Song song với đó, các đợt nắng nóng cực đoan đang trở thành một trong những mối đe dọa khí hậu nguy hiểm nhất đối với sức khỏe cộng đồng và nền kinh tế. Nhiều khu vực tại châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á đã ghi nhận nhiệt độ vượt ngưỡng lịch sử trong những năm gần đây. Hạn hán kéo dài, thiếu nước ngọt, mất mùa và suy giảm đa dạng sinh học đang ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của hàng tỷ người.

Liên hợp quốc dự báo đến năm 2050, hạn hán có thể ảnh hưởng tới hơn ba phần tư dân số thế giới. Đồng thời, nhiều sông băng tại các khu vực núi cao có nguy cơ biến mất hoàn toàn nếu nhiệt độ toàn cầu tiếp tục gia tăng như hiện nay.

Hành động khí hậu: Từ cam kết đến thực tiễn

Trước những thách thức ngày càng nghiêm trọng, Ngày Môi trường Thế giới 2026 không chỉ là lời cảnh báo mà còn là lời kêu gọi hành động. Theo UNEP, quá trình chuyển đổi xanh đang diễn ra mạnh mẽ hơn tại nhiều quốc gia. Năng lượng mặt trời, điện gió, giao thông điện hóa và các công nghệ làm mát bền vững đang phát triển với tốc độ nhanh chưa từng có. Chi phí của nhiều công nghệ sạch liên tục giảm, tạo điều kiện để quá trình chuyển đổi năng lượng trở nên khả thi hơn về mặt kinh tế.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres nhấn mạnh rằng để hạn chế những tác động nghiêm trọng nhất của biến đổi khí hậu, thế giới cần đẩy nhanh việc cắt giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch, bảo vệ rừng, đất ngập nước và các hệ sinh thái tự nhiên, đồng thời thực hiện đầy đủ các cam kết tài chính khí hậu dành cho các nước đang phát triển.

Thông điệp của Ngày Môi trường Thế giới năm nay cũng cho thấy hành động khí hậu không chỉ là trách nhiệm của các chính phủ. Doanh nghiệp, tổ chức xã hội và mỗi cá nhân đều có thể đóng góp thông qua việc sử dụng năng lượng tiết kiệm, giảm phát sinh rác thải, ưu tiên giao thông xanh, tiêu dùng bền vững và tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường tại cộng đồng.

Việt Nam trước yêu cầu thích ứng với biến đổi khí hậu

Là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức như nước biển dâng, xâm nhập mặn, sạt lở bờ sông, bờ biển, thiên tai cực đoan và các hiện tượng thời tiết bất thường.

Trong những năm qua, Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, kinh tế tuần hoàn và tăng trưởng xanh. Nhiều địa phương đã triển khai các chương trình trồng rừng, phục hồi hệ sinh thái, phát triển đô thị xanh và nâng cao năng lực thích ứng với thiên tai.

Tuy nhiên, trước những diễn biến ngày càng khó lường của khí hậu toàn cầu, việc hiện thực hóa các mục tiêu phát triển xanh đòi hỏi sự tham gia của toàn xã hội. Mỗi hành động nhỏ hôm nay, từ tiết kiệm điện, hạn chế sử dụng nhựa dùng một lần đến bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, đều góp phần giảm áp lực lên môi trường và bảo vệ tương lai của các thế hệ mai sau.

Hơn nửa thế kỷ kể từ khi Ngày Môi trường Thế giới được Liên hợp quốc phát động, những thách thức môi trường toàn cầu đã thay đổi nhưng tinh thần hành động vì hành tinh xanh vẫn luôn mang ý nghĩa cấp thiết.

Thông điệp của năm 2026 là lời nhắc nhở rằng Trái đất đang gửi đi những tín hiệu không thể phớt lờ. Trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu, thời gian không còn nhiều. Chỉ khi các quốc gia, doanh nghiệp và mỗi người dân cùng chung tay hành động ngay từ hôm nay, nhân loại mới có thể xây dựng một tương lai phát triển bền vững, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu và gìn giữ môi trường sống cho các thế hệ mai sau.

Hải Đăng 

Theo Tạp chí Môi trường Giao thông