Logistics xanh – “mảnh ghép” quan trọng của kinh tế tuần hoàn

Logistics xanh – xu hướng tất yếu của chuỗi cung ứng hiện đại

Logistics xanh là mô hình tổ chức, quản lý và vận hành các hoạt động vận tải, kho bãi, phân phối theo hướng giảm phát thải khí nhà kính, tiết kiệm năng lượng và hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến môi trường. Khác với quản trị logistics truyền thống chú trọng chi phí và tốc độ, logistics xanh đặt bảo vệ môi trường và tăng hiệu quả sử dụng tài nguyên ở vị trí trung tâm, góp phần cân bằng ba yếu tố kinh tế – xã hội – môi trường trong phát triển bền vững.

Trong bối cảnh kinh tế tuần hoàn, logistics không chỉ đóng vai trò “vận chuyển” mà trở thành hệ thống kết nối các khâu sản xuất – tiêu dùng – thu hồi – tái chế. Việc tổ chức logistics hiệu quả giúp giảm lãng phí tài nguyên, kéo dài vòng đời sản phẩm và tạo ra giá trị gia tăng bền vững cho doanh nghiệp cũng như xã hội.

Logistics xanh chi phối đồng thời mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường, tập trung vào giảm tổn thất, giảm mức tiêu thụ năng lượng và phát thải khí độc hại trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Áp lực môi trường từ hoạt động logistics và vận tải

Theo các nghiên cứu quốc tế, logistics hiện chiếm khoảng 7–8% tổng lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu, trong đó vận tải đường bộ là nguồn phát thải lớn nhất. Tại Việt Nam, vận tải đường bộ hiện chiếm đến khoảng 85% tổng lượng phát thải CO₂ của ngành vận tải, với ngành logistics đóng góp khoảng 8–10% tổng phát thải quốc gia, và dự báo có thể lên tới hơn 88 triệu tấn CO₂ vào năm 2030. Nếu không có các biện pháp chuyển đổi mạnh mẽ, áp lực môi trường từ logistics sẽ tiếp tục gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng không khí, sức khỏe cộng đồng và mục tiêu phát triển bền vững.

Trong các doanh nghiệp sản xuất, chỉ 20 – 25% áp dụng logistics xanh một cách có hệ thống với sự phân hóa rõ nét giữa các ngành. Thực trạng chung là 70% doanh nghiệp vẫn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, dẫn đến phát thải khoảng 25 triệu tấn CO₂/năm từ logistics.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải “xanh hóa” hoạt động logistics, coi đây là một trong những giải pháp trọng tâm để giảm phát thải trong lĩnh vực giao thông vận tải, đồng thời đáp ứng các cam kết quốc tế của Việt Nam về giảm phát thải khí nhà kính.

Chính sách và định hướng phát triển logistics xanh tại Việt Nam

Những năm gần đây, Việt Nam đã từng bước xây dựng khung chính sách thúc đẩy phát triển logistics theo hướng bền vững. Với sự kiện FIATA World Congress 2025 tổ chức tại Hà Nội, chủ đề “Logistics xanh, thích ứng nhanh” được kỳ vọng tạo cú hích mạnh mẽ cho cả ngành logistics Việt Nam hướng tới chuẩn mực và yêu cầu quốc tế.

Bên cạnh đó, Chính phủ đặc biệt quan tâm hoàn thiện hệ thống chính sách, tiêu chuẩn và cơ chế khuyến khích như: ưu đãi thuế cho doanh nghiệp đầu tư phương tiện sạch, ưu tiên phát triển vận tải đa phương thức, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý logistics để giảm phát thải và giảm chi phí hoạt động. Các chính sách ưu đãi đó đang tạo nền tảng quan trọng cho logistics xanh.

Chuyển đổi số trong logistics được xem là “chìa khóa” để nâng cao hiệu quả vận hành và giảm phát thải. Việc ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo giúp tối ưu hóa tuyến đường, giảm thời gian dừng đỗ, hạn chế xe chạy rỗng, qua đó tiết kiệm nhiên liệu và giảm chi phí logistics – vốn vẫn đang ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực.

Mặt khác, việc đẩy mạnh vận tải đường sắt, đường thủy nội địa, sử dụng nhiên liệu thay thế và năng lượng tái tạo cho các kho bãi là các giải pháp cụ thể đang được nghiên cứu và triển khai rộng khắp nhằm giảm áp lực lên đường bộ, vốn đang là nguồn phát thải lớn nhất trong ngành.

Doanh nghiệp trong hành trình xanh hóa logistics

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và tham gia các hiệp định thương mại thế hệ mới, yêu cầu về phát triển chuỗi cung ứng bền vững ngày càng trở nên khắt khe. Nhiều thị trường xuất khẩu lớn đã đặt ra tiêu chí về “dấu chân carbon”, truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm môi trường đối với hàng hóa nhập khẩu. Điều này buộc doanh nghiệp logistics và doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam phải chủ động chuyển đổi theo hướng xanh hơn.

Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp đã bắt đầu đầu tư vào phương tiện vận tải thân thiện với môi trường, kho bãi tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng tái tạo, đồng thời áp dụng các giải pháp quản trị thông minh để tối ưu hóa chuỗi cung ứng. Dù chi phí đầu tư ban đầu còn cao, song về dài hạn, logistics xanh giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành, nâng cao uy tín thương hiệu và tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Theo ông Turgut Erkeskin, Chủ tịch Liên đoàn các Hiệp hội Giao nhận và Vận tải Thế giới (FIATA), xu hướng logistics xanh đang trở thành trung tâm của các chính sách môi trường, yêu cầu pháp lý và lợi thế kinh doanh. Trên thực tế, áp lực chuyển đổi không chỉ đến từ phía chính phủ mà còn từ kỳ vọng của người tiêu dùng, tiến bộ công nghệ và xu hướng đầu tư toàn cầu.

Logistics xanh – trụ cột của kinh tế tuần hoàn

Trong mô hình kinh tế tuần hoàn, logistics giữ vai trò then chốt trong việc thu hồi, tái sử dụng và tái chế sản phẩm, nguyên vật liệu sau tiêu dùng. Các hoạt động logistics ngược, thu gom bao bì, sản phẩm đã qua sử dụng, vận chuyển đến cơ sở tái chế chỉ thực sự hiệu quả khi được tổ chức bài bản, tiết kiệm năng lượng và thân thiện với môi trường.

Logistics xanh vì vậy không chỉ giúp giảm phát thải mà còn góp phần hình thành chuỗi giá trị khép kín, nơi tài nguyên được sử dụng hiệu quả hơn, chất thải được giảm thiểu và giá trị kinh tế được tối ưu hóa. Đây chính là nền tảng quan trọng để kinh tế tuần hoàn đi vào thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở khẩu hiệu.

Dù mang lại nhiều lợi ích, quá trình phát triển logistics xanh tại Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức. Nhận thức về logistics xanh giữa các doanh nghiệp còn chưa đồng đều; năng lực tài chính của doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế; hạ tầng giao thông và logistics xanh chưa đồng bộ. Bên cạnh đó, hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế khuyến khích vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để tạo động lực mạnh mẽ hơn cho quá trình chuyển đổi.

Trong thời gian tới, để logistics xanh thực sự trở thành động lực của kinh tế tuần hoàn, cần sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội. Hoàn thiện chính sách, thúc đẩy đầu tư hạ tầng, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về tiêu dùng bền vững là những giải pháp mang tính nền tảng.

Logistics xanh không chỉ là xu hướng tất yếu của ngành logistics hiện đại, mà còn là “mảnh ghép” quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững. Khi được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội, logistics xanh sẽ trở thành cầu nối hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống, góp phần đưa Việt Nam tiến bước vững chắc trên con đường phát triển xanh và bền vững.

Hải Đăng

Theo Tạp chí Môi trường Giao thông